Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 11 (trang 110): Bạn đã biết những so sánh thú
vị nào về tình yêu về sự gắn bó giữa những người yêu nhau?
Trả lời:
- Trong văn chương và đời sống, tình yêu thường được khéo léo ví von qua những hình ảnh thiên nhiên đầy gợi cảm. Những hình ảnh này gần như quá đỗi quen thuộc, chẳng hạn như "bến" và "thuyền", hay những đợt "sóng" dạt dào vỗ về bờ cát, như những cách gọi đầy hình tượng cho sự gắn bó sắt son của những kẻ đang yêu.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 11 (trang 110): Bạn đã từng nghe những ca khúc
nào phổ thơ của Xuân Quỳnh? Nếu đã từng nghe, hãy chia sẻ ấn tượng của bạn về
một trong số ca khúc ấy.
Trả lời:
- Sức sống của thơ Xuân Quỳnh không chỉ nằm trên những trang giấy mà còn lan tỏa qua những giai điệu. Ca khúc Sóng được phổ nhạc từ bài thơ Sóng của nhà thơ là một minh chứng rõ nét nhất. Bài hát đã khắc họa thành công hình tượng người con gái trong tình yêu: vừa dịu dàng, đằm thắm, vừa mạnh mẽ, hiện đại, hòa quyện giữa nét truyền thống và tư duy mới mẻ.
Đọc văn bản
1. Những dấu hiệu hình thức nào
chứng tỏ có một câu chuyện được kể trong bài thơ?
Trả lời:
- Những dấu hiệu chứng tỏ có một câu
chuyện được kể trong bài thơ là:
+ Cụm từ: kể anh nghe
+ Nhân vật: thuyền và biển
2. Theo dõi diễn biến câu chuyện.
Trả lời:
- Câu chuyện là hình ảnh con thuyền
ra khơi ngày đêm qua lăng kính đầy lãng mạn, trữ tình của tác giả.
3. Chú ý dấu ngoặc đơn ở hai dòng
thơ này.
Trả lời:
- Đoạn thơ trong ngoặc đóng vai trò như một lời giải thích, làm cầu nối giữa hiện tượng tự nhiên và sự thấu hiểu trong tâm hồn của những người đang yêu.
4. Nhân vật trữ tình rút ra nhận
thức gì từ câu chuyện?
Trả lời:
- Từ câu chuyện, tác giả nhận ra rằng: "Chỉ khi thực sự yêu nhau, con người mới có thể thấu hiểu tận cùng, biết nhau sẽ làm gì và muốn làm gì. Đó chính là sự thấu hiểu của những con người khi yêu.
5. Nhân
vật trữ tình – người kể chuyện đã đồng nhất mình với nhân vật trong câu chuyện
như thế nào?
Trả lời:
- Nhân vật trữ tình cảm thấy mình giống như người con gái trong câu chuyện, thiếu vắng người yêu, cô gái cảm thấy lẻ loi, nội tâm chỉ còn lại những cơn "bão tố" của nhớ nhung, tủi hờn và khắc khoải. Hình ảnh thuyền và biển chính là ẩn dụ của người con trai và con gái trong tình yêu. Nếu biển là sự bao dung, thì thuyền là nỗi lòng khao khát được thuộc về.
Yêu cầu sau khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 11 (trang 112): Bạn cảm nhận như thế nào về câu chuyện được nhân vật trữ tình kể lại trong bài thơ?Trả lời:
- Câu chuyện được nhân vật trữ tình kể lại trong bài thơ chính là tâm trạng của những người đang yêu nhau. Tác giả đã khéo léo mượn hình ảnh thuyền và biển để để giãi bày tâm tư rộng lớn, mênh mông của một tình yêu nồng cháy. Tình yêu ấy không còn là khái niệm trừu tượng mà trở nên mênh mông, thắm thiết như thuyền với biển.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 11 (trang 112): Trong
câu chuyện về thuyền và biển, hai đối tượng này được đặt trong tương
quan nào? Những cung bậc tình cảm gì đã được “người kể" soi rọi, khám
phá?
Trả lời:
- Bài thơ bắt đầu với hai hình tượng
là thuyền và biển. Đây là hai hình tượng sóng đôi, quen thuộc, gần gũi trong những bài thơ, gắn bó mật thiết không thể tách rời. Câu chuyện hé mở về một tình yêu thủy chung, nơi nàng bày tỏ nỗi lòng e thẹn khi đã "phải lòng" người thương từ lâu, nguyện gắn kết cuộc đời để cùng xây đắp hạnh phúc.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 11 (trang 112): Từ câu chuyện giữa thuyền và
biển, bạn suy nghĩ như thế nào về vấn đề “hiểu”, “biết” và “gặp” trong tình yêu
đôi lứa?
Trả lời:
- Hiểu: Là sự thấu hiểu, giúp phân biệt được sự đặc biệt hơn của mình so với một người bạn.
- Biết: Là sự thấu hiểu những biến chuyển tâm lý, biết điều chỉnh bản thân trước những xô bồ của bản thân hay lúc bình lặng.
- Gặp: Là những khoảnh khắc trò chuyện, gần gũi trực tiếp.
=> Đây là ba thành tố thiết yếu giúp tình yêu trở nên bền vững và đẹp đẽ.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 11 (trang 112): Nêu
nhận xét về sự lồng ghép hai câu chuyện trong bài thơ. Số dòng thơ được
dành cho từng câu chuyện được phân bố theo tỉ lệ nào? Bạn suy nghĩ gì về
điều này?
Trả lời:
- Câu chuyện của "tác giả" và "thuyền – biển" hòa quyện vào nhau một cách nhuần nhuyễn, khiến người đọc đôi khi khó có thể phân biệt được đâu là câu chuyện của tác giả và câu chuyện của thuyền biển vì bản chất chúng vốn tương đồng. Việc tác giả dành 26 dòng cho thuyền – biển và chỉ dành 4 dòng thơ cho mình khẳng định rằng: "Câu chuyện của mình cũng chính là câu chuyện của thuyền và biển". Sự tương đồng ấy quá lớn, đến mức khi chỉ cần nói về biển, ta đã thấy được cả nỗi lòng của người đang yêu.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 11 (trang 112): Bài thơ
giúp bạn hiểu như thế nào về tâm sự và khát vọng của nhân vật trữ tình?
Trả lời:
- Qua bài thơ, ta thấy được rằng, tác giả là người đa sầu đa cảm, luôn khao khát hạnh phúc trong tình yêu. Đó là khao khát về sự thấu hiểu, trân trọng và giữ gìn trọn vẹn thứ tình cảm ấy.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 11 (trang 112): Đánh giá chung về vai trò, ý
nghĩa của yếu tố tự sự được sử dụng trong bài thơ.
Trả lời:
- Yếu tố tự sự được sử dụng trong bài thơ giúp hai hình tượng tưởng chừng xa lạ trở nên gần gũi, biến thứ vô tri thành những nhân vật có tâm hồn, giúp thông điệp tình yêu truyền tải một cách tự nhiên và chạm sâu đến đồng cảm của người đọc.
Kết nối đọc – viết
Tìm đọc thêm một bài thơ
trữ tình chứa đựng câu chuyện ẩn dụ về tình yêu gần gũi với Thuyền và biển. Từ
đó, viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) so sánh hai tác phẩm.
Đoạn văn tham khảo
Với Xuân Quỳnh, tình yêu không chỉ là sự kết nối đơn thuần mà đã trở thành máu thịt, là sự tồn tại không thể thiếu trong cuộc đời. Bài thơ Thuyền và biển chính là lời tự hát của một trái tim nồng cháy:
“Nếu từ giã thuyền rồi
Biển chỉ còn sóng gió
Nếu phải cách xa anh
Em chỉ còn bão tố...”.
Những vần thơ này đã làm say lòng bao thế hệ độc giả bởi sự khao khát một tình yêu sống vì nhau, hiến dâng trọn vẹn. Khi gặp được tâm hồn đồng điệu của Lưu Quang Vũ, tình yêu ấy lại trở thành một biểu tượng bất tử. Dù thời gian có trôi, những vần thơ của Xuân Quỳnh vẫn luôn dư âm như một lời ân tình tha thiết, “Tự hát” cho trái tìm mình và cho tình yêu nhân thế:
“Chỉ có thuyền mới hiểu
Biển mênh mông nhường nào
Chỉ có biển mới biết
Thuyền đi đâu về đâu...”
Trên thế giới này một khi tình yêu còn tồn tại, một khi những tâm hồn vẫn biết rung động, biết yêu thương, biết sống vì nhau thì khi đó “Thuyền và biển” còn làm xúc động lòng người. Đó là minh chứng cho một trái tim biết yêu thương trọn vẹn, một tình yêu sống vì nhau, cháy hết mình ngay cả khi cuộc đời không còn nữa.
---------------------------------------