Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 12 (trang 76): Có không ít câu chuyện thú vị
về việc vua chúa hay lãnh đạo đất nước muốn chiêu mộ hiền tài ra gánh vác trọng
trách quốc gia. Hãy chia sẻ một câu chuyện mà bạn biết.
Trả lời:- Việc tuyển chọn người có tài, có đức được xem là điều hệ trọng nhất dưới thời vua Vua Lê Thánh Tông.
+ Nhà vua áp dụng hàng loạt các biện pháp có tính hệ thống: Khuyến khích học; tổ chức thi tuyển để chọn người tài; đặt lệ bảo cử tránh bỏ sót nhân tài; đặt lệ tập ấm khuyến khích con cháu công thần; thực hiện chế độ tản quan tri ân người có công; đặt lệ khảo thi, khảo khóa để đánh giá, phát huy thực tài quan lại.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 12 (trang 76): Trong công cuộc xây dựng đất
nước, việc trọng dụng người tài có ý nghĩa như thế nào?
Trả lời:
- Việc trọng dụng người tài luôn có ý nghĩa quan trọng bậc nhất, bởi “người có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Một đất nước được lãnh đạo bởi những người tài giỏi, sáng suốt là một đất nước vững mạnh. Họ giữ vị trí quan trọng trong bộ máy lãnh đạo, luôn đóng góp những ý kiến đổi mới sáng tạo vào công cuộc phát triển đất nước.
Đọc văn bản
1. Phần 1 nêu vấn đề gì?
Trả lời:
- Phần 1 nêu lên sứ mệnh của người
hiền tài.
2. Dự đoán: Việc nêu thực trạng
“trốn tránh việc đời” của kẻ sĩ dẫn đến ý gì sẽ được trình bày ở phần 3?
Trả lời:
- Việc nêu thực trạng “trốn tránh
việc đời” của kẻ sĩ dẫn đến việc khẳng định sự cần thiết phải có người tài ra
giúp vua trị nước, chăm dân.
3. Nhận xét về lí lẽ được sử dụng.
Trả lời:
- Lí lẽ được trình bày vô cùng sắc sảo và thấu đáo. Nó không chỉ cho người hiền tài thấy được trách nhiệm của họ với đất nước mà còn làm bật lên nhân cách và phẩm chất cao đẹp của vua Quang Trung.
4. Giữa lí lẽ trình bày ở các phần
trước với kế hoạch thực thi được nêu ở phần 4 cố mối quan hệ như thế nào?
Trả lời:
- Sự gắn kết giữa phần trước và phần cuối có mối quan hệ mật thiết. Những lý lẽ ban đầu đóng vai trò tác động vào nhận thức, trong khi kế hoạch ở phần cuối là lời chốt hạ, cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thái độ quyết liệt của triều Tây Sơn trong việc ổn định chính trị ngay từ buổi đầu.
5. Ý nghĩa của lời khuyến dụ.
Trả lời:
- Lời khuyến dụ cho thấy tầm nhìn xa trông rộng của vua Quang Trung trong công cuộc xây dựng đất nước. Điều này thể hiện qua các đường lối cầu hiền hết sức rộng mở, thành tâm, độ lượng nhằm vạch ra các con đường để người tài cống hiến cho đất nước.
Yêu cầu sau khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 12 (trang 78): Cầu hiền chiếu được ban bố với
lí do và mục đích gì?
Trả lời:
- Lí do: Đất nước vừa trải qua chiến tranh, triều đại mới hình thành nên nền móng còn rất sơ khai. Xã tắc chưa thực sự vững chãi, việc quân chưa ổn định, lòng người thì hoang mang, lo sợ trước thời cuộc.
- Mục đích: Trong bối cảnh đó, Ngô Thì Nhậm đã thay vua Quang Trung ra Chiếu cầu hiền, kêu gọi những sĩ tử từ bỏ nếp sống ẩn dật, an nhàn để ra làm quan giúp vua ổn định, xây dựng đất nước. Ông cho rằng: " Việc huy động người tài ra giúp vua trị dân lúc này là điều trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết".
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 12 (trang 78): Văn bản hướng tới đối
tượng nào trong xã hội lúc bấy giờ? Khi vâng mệnh vua Quang Trung soạn chiếu
này, Ngô Thì Nhậm đối diện với những khó khăn gì trong việc thuyết phục các đối
tượng đó ra gánh vác việc nước?
Trả lời:
- Văn bản hướng tới đối tượng: Quan
viên lớn nhỏ, thứ dân trăm họ.
- Khó khăn: Đất nước loạn lạc khiến kẻ sĩ chán chường, bi quan. Ngoài ra, nhiều sĩ phu, nhân tài vẫn bảo thủ với triều đại cũ, bất hợp tác với triều đình Tây Sơn.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 12 (trang 78): Văn bản có mấy phần? Phân tích
mối quan hệ giữa nội dung các phần.
Trả lời:
- 3 phần:
+ Phần 1 (từ đầu đến “sinh ra người hiền vậy”):
Khẳng định người hiền tài có sứ mệnh phò tá cho thiên tử.
+ Phần 2 (tiếp theo đến “buổi ban đầu của trẫm
hay sao”): Hoàn cảnh của đất nước và sự cần thiết của người tài đối với vận
mệnh quốc gia.
+ Phần 3 (đoạn còn lại): Đường lối cầu hiền của
vua Quang Trung.
- Nội dung các phần liên kết chặt chẽ, hỗ trợ, bổ sung cho nhau nhằm thực hiện mục tiêu chiêu mộ người tài.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 12 (trang 78): Nghệ thuật lập luận thể hiện
như thế nào qua việc dùng lí lẽ và bằng chứng, phối hợp với các yếu tố biểu
cảm, thuyết minh?
Trả lời:
- Nghệ thuật:
+ Vận dụng cách nói sùng cổ giàu sức gợi.
+ Lời văn ngắn gọn, lập luận khúc chiết, tư duy sáng tở, phối hợp giữa lý lẽ đanh thép và tình cảm chân thành, thiết tha, tạo nên sức thuyết phục mãnh liệt cả về lý và tình.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 12 (trang 78): Theo bạn, điều gì tạo nên sức
thuyết phục của Cầu hiền chiếu?
Trả lời:
- Sức hấp dẫn của tác phẩm nằm ở những lý lẽ sắc bén, dẫn chứng thuyết phục cùng lập luận chặt chẽ. Đây là tác phẩm tiêu biểu của văn chính luận, không chỉ thể hiện rõ mục đích nghị luận mà còn chứa đựng tâm tư, nguyện vọng của người viết. Từ cách đặt vấn đề cho đến ngôn ngữ biểu đạt, mọi thứ đều làm nổi bật tư tưởng trọng dụng người tài.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 12 (trang 78): Viết Cầu hiền chiếu trong một
hoàn cảnh hết sức đặc biệt, tác giả đã gửi gắm khát vọng lớn lao nào đối với
đất nước?
Trả lời:
- Năm 1788, sau khi quét sạch 20 vạn quân Thanh. Vua Quang Trung lên ngôi và đối mặt với thực trạng triều Lê đang đứng trước bờ vực sụp đổ. Nhiều người tài vì sợ hãi, một phần thì mang nặng tư tưởng cũ đã chọn cách đi ở ẩn, bỏ trốn, thậm chí tự tử. Trước tình cảnh đó, Ngô Thì Nhậm đã thay vua viết chiếu chiêu hiền kêu gọi những người tài đức ra giúp nước an dân.
- Qua văn bản, ta thấy được khát khao cầu hiền của một vị vua trẻ tài đức. Đồng thời khẳng định sự uyên bác, khéo léo của Ngô Thì Nhậm – một vị quân sư đắc lực mà vua Quang Trung hết mực tin tưởng.
Kết nối đọc - viết
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu suy nghĩ của bạn về luận điểm: Người có tài cần phát huy tài năng của mình để đóng góp cho cộng đồng.Đoạn văn tham khảo
Từ xưa đến nay, người tài luôn giữ một vị trí quan trọng trong công cuộc xây dựng đất nước. Vai trò của họ càng được chú trọng hơn bao giờ hết trên con đường hội nhập, khi xu thế toàn cầu hóa mở rộng. Bởi lẽ, sự đóng góp của họ chính là đòn bẩy để thúc đẩy kinh tế, mang lại cuộc sống ấm no cho nhân dân. Họ là những người xuất chúng có năng lực làm việc tốt với cái nhìn chiến lược. Vậy nên, đất nước, nhân dân cần họ. Đồng thời, những người tài cũng phải nhận rõ rằng: "cống hiến cho Tổ quốc chính là nghĩa vụ cao mà mỗi cá nhân tài năng cần phải thực hiện, Vì vậy, không nên vì giỏi mà sinh kiêu, xem thường người khác". Chỉ khi giữ được sự khiêm tốn và đạo đức, người tài mới thực sự làm nên được những việc lớn lao cho cộng đồng.
---------------------------------------