Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 12 (trang 102): Hãy chia sẻ đôi điều về một
truyện thơ bạn từng biết hay từng đọc (nhan đề, tác giả, nội dung tác phẩm…).
Trả lời:
- Khi nhắc đến kho tàng truyện thơ, "Bích Câu kì ngộ" là một trong những câu chuyện khiến thôi nhớ nhất. Vượt lên trên cốt truyện tình yêu mang màu sắc kỳ ảo, tác phẩm đã khéo léo phản chiếu những góc khuất của xã hội thời bấy giờ. Tư tưởng thoát ly thực tại và cái nhìn phê phán xã hội được tác giả lồng ghép tinh tế, bộc lộ một quan niệm nhân sinh với một xã hội đầy rẫy biến động, loạn lạc và bất trắc.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 12 (trang 102): Hãy nhớ lại một tác phẩm (thuộc
bất kì thể loại nào) có kể một câu chuyện tình yêu đã thực sự gây ấn tượng với
bạn. Theo bạn, điều gì khiến tình yêu trở thành đề tài bất tận của văn học?
Trả lời:
- Mối tình đầy trắc trở giữa Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga trong truyện thơ Lục Vân Tiên là một tác phẩm để lại trong em nhiều ấn tượng nhất. Tình yêu trở thành đề tài bất tận của văn chương không chỉ bởi một cảm xúc đẹp như tình yêu đôi lứa, mà còn bởi nó là tấm gương phản chiếu những phẩm chất cao đẹp của con người. Trải qua bao nỗi đau ly biệt, sự chung thủy son sắt của Nguyệt Nga cùng cái kết viên mãn như một sự đền đáp xứng đáng, đó chính là sức mạnh của tình yêu chân thành.
Đọc văn bản
1. Hình dung về bối cảnh câu
chuyện
Trả lời:
- Bối cảnh: Người yêu của chàng trai
đi lấy chồng.
2. Chú ý cách diễn tả đầy
hình ảnh về tâm trạng của cô gái.
Trả lời:
- Ở khổ đầu, nỗi đau đớn được khắc họa qua những hình ảnh: "lá ớt, lá cà, lá ngón". Đó là những loại lá độc, diễn tả tâm trạng buồn bã của cô gái trên đường về nhà chồng. Các cụm từ "ngoảnh lại", "ngoái trông", "đau nhớ", "ngồi đợi" được lặp đi lặp lại dồn dập, thể hiện rõ nỗi lòng nhớ thương, quyến luyến của cô gái không muốn rời xa người mình yêu.
3. Chú ý cách cư xử khác thường
nhưng hoàn toàn hợp lí của chàng trai
Trả lời:
- Chàng trai thể hiện nỗi lòng mình qua những hành động tưởng chừng phi lý nhưng lại vô cùng hợp lý trong tình yêu. Anh muốn níu giữ thời gian bằng cách kề vóc mảnh, quấn quanh vải ủ lấy hương người, lửa đượm xác hơi. Anh bồng nựng con của cô gái “con rồng, con phượng” như chính con của mình. Đó là cách anh níu lấy chút hi vọng cuối cùng của người phụ nữ mình yêu thương.
4. Cảm nhận niềm thương xót của
chàng trai khi chứng kiến tình cảnh của người yêu ở nhà chồng.
Trả lời:
- Khi chứng kiến người yêu bị chồng đối xử tệ bạc, anh cảm thấy xót xa, thương cảm đối với nỗi đau của người yêu. Anh nâng chị dậy, phủi áo, chải tóc khi chị bị chồng đánh ngã lăn miệng cối gạo, bên máng lợn vầy, anh đi chặt tre làm thuốc. Từ sự thương cảm ấy, ý chí đoàn tụ trong anh trỗi dậy mạnh mẽ, anh khát khao đưa người yêu thoát khỏi cảnh khổ ải để trở về bên mình.
5. Lời thề nguyền thủy chung được
diễn tả như thế nào?
Trả lời:
- Điệp cấu trúc "Chết..." (Chết ba năm, chết thành sông, chết thành đất...) không chỉ đơn thuần là một lời hứa, mà là sự khẳng định mãnh liệt, thủy chung son sắt với người con gái mình yêu. Dù sống hay chết, hay trở thành bất cứ dạng nào, chàng trai vẫn nguyện một lòng một dạ hướng về cô gái.
Yêu cầu sau khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 12 (trang 106): Qua hai lời tiễn dặn trong đoạn
trích, người đọc có thể nắm bắt được điều gì về bối cảnh của câu chuyện?
Trả lời:
- Câu chuyện được đặt trong một tình cảnh éo le. Chàng trai và cô gái yêu nhau nhưng bị ngăn cách bởi gia đình, buộc cô gái phải theo chồng. Cuộc tiễn đưa không chỉ là nỗi buồn ly biệt mà còn là sự bất lực trước hoàn cảnh. Nỗi bi thương ấy càng tăng lên khi chàng trai chứng kiến cảnh người yêu bị chịu cảnh bạo hành, tạo nên một tình cảnh vô cùng khắc nghiệt, dồn đẩy cả hai vào nỗi đau tột cùng.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 12 (trang 106): Lời kể trong đoạn trích là của
ai? So với một số tác phẩm viết bằng văn xuôi đã học, lời kể ở đây có điểm gì
đặc biệt?
Trả lời:
- Lời kể trong đoạn trích là của
người con trai. So với một số tác phẩm khác, lời kể ở đây có sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tự sự kể lại sự kiện) và yếu tố chữ tình (bộc lộ cảm xúc), giúp câu chuyện trở nên sinh động và cuốn hút, giàu nhạc điệu và sức truyền cảm.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 12 (trang 106): Nêu nhận xét về tâm trạng của
cô gái trên đường về nhà chồng và cách thể hiện tâm trạng ấy trong lời tiễn dặn
1.
Trả lời:
- Trên đường về nhà chồng, cô gái muốn trì hoãn những bước chân, muốn kéo dài giây phút hai người ở gần nhau. Mọi hành động "ngắt lá" hay "ngoái trông" đều là cái cớ để đợi chàng. Những hành động, tâm trạng ấy được chàng trai cảm nhận bằng sự đồng điệu tâm hồn, cho thấy cả người đều quyến luyến, không nỡ rời xa.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 12 (trang 106): Qua toàn bộ đoạn trích, hình
ảnh chàng trai hiện lên với những đặc điểm gì? Bạn thấy xúc động nhất với những
biểu hiện nào của nhân vật này?
Trả lời:
* Qua toàn bộ đoạn trích, hình ảnh
chàng trai hiện lên với đặc điểm:
- Diễn biến tâm trạng của chàng trai trên đường
tiễn người yêu về nhà chồng:
+ Mặc dù cô gái đã có chồng nhưng chàng trai vẫn
gọi cô gái là “Người đẹp anh yêu” thể hiện tình cảm thủy chung, son sắt, mâu
thuẫn với hiện thực khách quan là cô gái đã lấy chồng.
+ Tiễn người yêu mà chàng trai vẫn không nỡ chia
lìa.
* Hình ảnh khiến em xúc động nhất khi đọc bài thơ này là khi chàng trai nói mình muốn được bồng bế những đứa con của cô gái. Vì quá yêu cô gái, anh sẵn sàng bao dung cả đứa con không phải của mình, đó là một cử chỉ bao dung, cao đẹp, là minh chứng cho một tình yêu mãnh liệt đã phá tan mọi định kiến của xã hội.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 12 (trang 106):: So sánh nội dung lời thề nguyền
thủy chung và cách thể hiện lời thề nguyền ấy trong hai lời tiễn dặn.
Trả lời:
- "Lời thề nguyền" trong
bài lời tiễn dặn không chỉ là một thời cam kết, lời hứa hẹn về lòng thủy chung mà còn là lời tự nhủ với chính mình và sự thuyết phục người yêu giữ vững niềm tin, thực hiện điều họ đã hứa. Nó là sợi dây vô hình níu giữ mối quan hệ trước những sóng gió của định mệnh, đồng thời cũng là một cảnh báo để đảm bảo sự tin tưởng và tôn trọng giữa hai bên.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 12 (trang 106): Qua tìm hiểu đoạn trích và phần
giới thiệu chung về tác phẩm Tiễn dặn người yêu, hãy nêu nhận xét về sự khác
nhau giữa một bài thơ trữ tình và một truyện thơ.
Trả lời:
* Sự khác nhau giữa một bài thơ trữ
tình và một truyện thơ.
- Trong khi thơ trữ tình tập trung sâu vào thế giới nội tâm, suy tư của chủ thể, thì truyện thơ lại tận dụng tính hàm súc, giàu hình ảnh và nhạc điệu. Sự phân dòng, và hiệp vần của lời thơ, cách ngắt nhịp, sử dụng thanh điệu…làm tăng sức âm vang và lan tỏa, thấm sâu của ý thơ khiến người đọc vừa bị cuốn vào tình tiết, vừa thổn thức cùng cảm xúc.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 12 (trang 106): Đoạn trích cho biết điều
gì về không gian tồn tại và đời sống văn hóa tinh thần của đồng bài dân tộc
Thái - chủ nhân truyện thơ Tiễn dặn người yêu?
Trả lời:
- Đoạn trích phản ánh một đời sống tinh thần giàu nội tâm và khát vọng yêu đương mãnh liệt của người Thái. Việc nhắc đến cái chết trong thơ ca dân gian không phải là sự yếu đuối, mà là thủ pháp nghệ thuật để khẳng định ý chí quyết bảo vệ tình yêu đến cùng, thể hiện sức sống mãnh liệt của những con người yêu tự do.
Kết nối đọc – viết
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ)
phân tích một đoạn thơ trong văn bản Lời tiễn dặn đã để lại cho bạn những ấn
tượng thực sự sâu sắc.
Đoạn văn tham khảo
Trong kho tàng văn học Việt Nam, “Lời tiễn dặn” là một trong những thể loại thơ chữ tình đặc sắc, tiêu biểu nhất, thể hiện khát vọng tự do yêu đương của lứa đôi. Trong cuộc đời, có lẽ nỗi đau đớn nhất chính là không thể cùng sống hạnh phúc với người mình yêu, là khoảnh khắc đầy nước mắt khi hai người ở hai nơi phải nói lời tạm biệt. Đó cũng chính là tâm trạng, nỗi khổ tâm của cô gái trong truyện. Nỗi khổ ấy đã được chàng trai cảm nhận sâu sắc qua từng hành động của cô gái khi trên đường về nhà chồng, cô bịn rịn, không muốn xa rời người mình yêu:
“Vừa đi vừa ngoảnh lại,
Vừa đi vừa ngoái trông,
Chân bước xa lòng càng
đau nhớ.
Em tới rừng ớt ngắt lá
ớt ngồi chờ,
Tới rừng cà ngắt lá cà
ngồi đợi,
Tới rừng lá ngón
ngóng trông”.
Những hành động “ngoảnh lại, ngoái trông” như những nhát cắt vào lòng người đọc. Hành động "ngắt lá" không chỉ là sự chờ đợi, mà là nỗ lực níu kéo thời gian trong tuyệt vọng, mục đích duy nhất chỉ là muốn chờ đợi người yêu. Qua mỗi cánh rừng, người con gái lại gửi gắm nỗi lòng đau đớn, xót xa qua ánh mắt, qua từng cử chỉ quyến luyến không rời, cô khát khao muốn được gặp lại người yêu thêm chút nữa. Những dòng bi kịch đấy đã chạm đến trái tim người đọc bởi sự chân thực và tình yêu mãnh liệt, khắc ghi một mối tình tuyệt đẹp trong thơ. Đó là sự giao thoa của nỗi đau, sự quyến luyến và tình yêu sắt son không thể xóa nhòa.
---------------------------------------