Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 11 (trang 107): Theo bạn, khi đi đến một xứ sở khác, tiếp xúc với một nền văn hóa khác, người ta thường có những phản ứng hay cảm xúc như thể nào trước những gì được gặp, được thấy?
Trả lời:
- Khi đặt chân đến một vùng đất xa lạ, tiếp xúc với một nền văn hóa khác, cảm xúc đầu tiên của con người thường là sự ngạc nhiên đến ngỡ ngàng. Đằng sau đó là sự hứng thú, tò mò, thôi thúc ta khám phá những điều mà mình chưa từng nhìn thấy.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 11 (trang 107): Bạn đã biết câu chuyện thú vị nào về cuộc tiếp xúc văn hóa giữa những người đến từ hai thế giới: phương Đông và phương Tây? Hãy chia sẻ câu chuyện đó.
Trả lời:
- Em đã từng quen biết một người Tây đến Hà Nội du lịch. Lần đầu tiên gặp mặt, cả hai chào hỏi nhau bằng ngôn ngữ Tiếng Anh, sau một loại lời hỏi thăm xã giao thông thường, bạn hỏi em:
+ Bố mẹ bạn khỏe chứ?
- Em không hiểu tại sao bạn ấy lại hỏi đến bố mẹ mình, vì mới gặp mà lại quan tâm đến gia đình mình sâu sắc đến thế. Sau một hồi sững sờ vài giây, em cũng trả lời bạn ấy một cách chi tiết rằng họ rất khỏe. Lúc này, bạn ấy lại ngơ ngác không hiểu tại sao mình lại giải thích dài dòng như vậy. Cả hai cũng bối rối và kết thúc cuộc nói chuyện. Sau một hồi nghe bạn giải thích. Hóa ra, đó chỉ là một cách chào hỏi xã giao thông thường ở phương Tây. Đó có lẽ là kỷ niệm em không thể nào quên về một cuộc gặp gỡ với người nước ngoài, nhắc nhở em về những khác biệt đôi khi chỉ nằm ở cách hiểu ý nghĩa của lời nói.
Đọc văn bản
1. Chú ý các chi tiết miêu tả hình ảnh người thiếu phụ phương Tây.
Trả lời:
- Hình ảnh người thiếu phụ phương Tây được tác giả miêu tả với những nét đầy ấn tượng: Cô xuất hiện với vẻ ngoài thanh khiết, khoác lên mình chiếc áo trắng tinh khôi, âu yếm tựa vai chồng và thủ thỉ trò chuyện. Tay cầm cốc sữa một cách lơ đãng ("uể oải") và những cử chỉ nũng nịu ("uốn éo").
2. Hình dung về nhân vật trữ tình
Trả lời:
- Đứng từ góc nhìn của một phương Đông vốn coi trọng lễ và để ý của người khác, nhân vật chữ tình dường như cảm thấy bất ngờ rước sự phóng khoáng, âu yếm công khai của đôi vợ chồng phương Tây. Những hành động "lả lơi" chốn đông người ấy đối với ông là điều cực kì hiếm thấy, gây nên sự kinh ngạc.
Yêu cầu sau khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 11 (trang 109): So sánh và chỉ ra những chỗ khác biệt giữa bản dịch thơ với nguyên tác.
Trả lời:
- Giống nhau: Đều là thể thơ tự do, đều truyền tải thông điệp về sự khác nhau về văn hóa phương Đông và phương Tây của một con người xa xứ.
- Khác nhau:
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 11 (trang 109): Xác định thời gian, không gian, sự việc của câu chuyện được kể trong bài thơ
Trả lời:
- Thời gian: vào buổi tối.
- Không gian: Một đêm trăng sáng trên chiếc thuyền sang trọng, nơi ánh đèn le lói.
- Sự việc: Khung cảnh hạnh phúc của đôi vợ chồng người Tây phương, người vợ tựa vai người chồng tíu tít trò chuyện, thân mật.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 11 (trang 109): Chỉ ra những chi tiết miêu tả người thiếu phụ phương Tây, qua đó, nêu các đặc điểm nổi bật của hình tượng này.
Trả lời:
- Chi tiết miêu tả người thiếu phụ phương Tây:
+ Áo như tuyết.
+ Tựa vai chồng dưới bóng trăng.
+ Kéo áo chồng thì thầm nói.
+ Tay cầm uể oải một chén sữa.
+ Nghiêng mình đòi chồng đỡ dậy.
- Hình tượng người thiếu phụ phương Tây mặc chiếc áo trắng như tuyết làm nổi bật vẻ dịu dàng, pha chút ma mị đầy thu hút. Hành động nũng nịu, đòi chồng nâng đỡ vừa thể hiện sự hạnh phúc, vừa gợi lên khao khát được yêu chiều. Qua những đặc điểm này, tác giả bỗng thương cảm cho thân phận người phụ nữ phương Đông, những người vốn chịu nhiều thiệt thòi và chẳng bao giờ được chồng chiều chuộng, đỡ đần chỉ vì xã hội mang quá nặng tư tưởng phong kiến
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 11 (trang 109): Hình tượng người thiếu phụ phương Tây trong bài thơ được tái hiện qua cái nhìn của một nhà Nho đồng thời củng là một nhà thơ phương Đông. Hãy phân tích những cảm xúc, thái độ được tác giả bộc lộ từ các điểm nhìn đó.
Trả lời:
Cảm xúc, thái độ của tác giả khi nhìn thấy cảnh tượng:
- “Thiếu phụ Tây dương áo trắng phau”
→ Cho thấy sự lạ lẫm của tác giả trước vẻ ngoài phóng túng trong cách ăn mặc của người phương Tây.
- “Tựa vai chồng dưới bóng trăng thâu/ Ngó thuyền Nam thấy đèn le lói/ Kéo áo, rì rầm nói với nhau”
→ Tác giả cảm thấy có chút ghen tị chứng kiến sự âu yếm hạnh phúc của người thiếu phụ, đối lập với sự cô độc của mình.
- “Hững hờ cốc sữa biếng cầm tay/ Gió bể, đêm sương, thổi lạnh thay!”
→ Khung cảnh ban đêm tĩnh lặng, gió lạnh khiến nỗi buồn của tác giả càng dâng trào
- “Uốn éo đòi chồng nâng đỡ dậy,”/ “Biết đâu nỗi khách biệt ly này.”
→ Nỗi buồn, cô đơn của tác giả được đẩy lên cao trào và thốt ra thành lời, khiến nỗi nhớ nhà, nhớ gia đình trở nên đau đáu.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 11 (trang 109): Phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong cầu thơ kết và những ý tứ được mở ra từ câu thơ này.
Trả lời:
- Ở câu thơ cuối, tâm trạng của nhân vật trữ tình được đẩy lên đỉnh điểm. Chính tình cảm lứa đôi của người thiếu phụ phương Tây đã gợi lên trong ông một nỗ khao khát về một mái ấm sum vầy. Câu thơ không chỉ là lời than thở về cảnh xa xứ, mà còn là góc nhìn hiện đại mang đầy tính nhân văn, thể hiện tư tưởng tiến bộ và khát vọng về một gia đình hạnh phúc, bình đẳng.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 11 (trang 109): Đọc bài thơ, bạn cảm nhận được điều gì về tư tưởng, tâm hồn tác giả?
Trả lời:
- Qua bài thơ, ta thấy được một Cao Bá Quát không chỉ đa sầu đa cảm mà còn có tư tưởng tiến bộ. Ông nhận ra rằng phụ nữ xứng đáng được yêu thương, chăm sóc. Ông không còn bó hẹp trong lễ giáo phong kiến mà đã cởi mở hơn, tâm hồn phóng khoáng, đầy nhân văn của ông đã vượt ngoài khuôn khổ những chuẩn mực cũ kỹ, mở ra một góc nhìn thoáng hơn, mới hơn, hiện đại hơn.
Kết nối đọc – viết
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày điều kiện bạn thấy tâm đắc nhất ở bài thơ Dương phụ hành.
Đoạn văn tham khảo
Trong nền văn học dân tộc, Cao Bá Quát luôn là một một trong các nhà thơ lớn, một ngòi bút tài hoa và đầy cá tính. Ông đã mang đến cho tôi những dư vị khó quên qua Dương phụ hành. Trong tác phẩm, điều làm tôi khó quên nhất chính là cái nhìn đa sầu, đa cảm và tiến bộ của tác giả được bộc lộ trong câu chuyện. Những hình ảnh chân thực, ngọt ngào về đôi vợ chồng phương Tây không chỉ là sự quan sát khách quan, mà còn là mà là chất xúc tác để bộc lộ nỗi niềm riêng của người thi sĩ. Dường như, những chi tiết ấy đã dồn nén cảm xúc, để rồi cuối cùng, con người thi sĩ luôn ôm nỗi thống khố rối bời và kín đáo ấy đã chẳng thể kìm hãm được nữa, mà đã thốt lên một lời tự than:"Biết đâu nỗi khách biệt li này!". Đó không đơn thuần là nỗi sầu tha hương, không chỉ là nỗi nhớ quê, mà là khát vọng mãnh liệt về tình nghĩa vợ chồng – một vẻ đẹp nhân văn sâu sắc. Qua nỗi lòng trắc ẩn này, ta thấy một Cao Bá Quát ngang tàng, cứng rắn nhưng lại sở hữu trái tim vô cùng tinh tế, sắc sảo, sẵn sàng mở lòng đón nhận những tư tưởng mới mẻ, hiện đại giữa bối cảnh thế kỷ XIX.
---------------------------------------