Trước khi đọc
Em có thích
ngắm cảnh hoàng hôn không? Vì sao?
Gợi ý:
- Khoảnh khắc hoàng hôn buông xuống luôn mang một sức hút đặc biệt đối với em. Vẻ đẹp kỳ diệu của buổi chiều tà không chỉ làm say đắm người xem mà còn gieo vào lòng mỗi người những cảm giác nhẹ nhàng, ấm áp và bình yên đến lạ kỳ sau một ngày dài bận rộn.
Đọc văn bản
Theo dõi: Biện pháp
tu từ điệp ngữ và hình thức đối trong hai câu thơ đầu.
Trả lời:
Bài Thiên
Trường vãn vọng theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
- Số câu: 4
câu
- Số chữ
trong mỗi câu: 7 chữ/câu
- Hiệp vần:
chữ cuối câu 1, 2, 4 (yên - biên - điền)
Hình dung: Hình ảnh
con người và thiên nhiên.
Trả lời:
- Trong bài thơ, hình ảnh con người hiện lên qua hình bóng của những chú bé chăn trâu (mục đồng). Cùng với đó là những làn khói chiều và bóng hoàng hôn mờ ảo, bóng dáng đàn trâu cùng hình ảnh những cánh cò trắng đang chao liệng đáp xuống đồng.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK
Ngữ văn 8 (trang 44): Hãy
xác định thể thơ của bài Thiên Trường vãn vọng và cho biết em dựa vào các yếu
tố tố nào để nhận biết thể thơ đó.
Trả lời:
- Bài thơ Thiên Trường vãn vọng được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật (phối hợp luật trắc và vần bằng). Người đọc dễ dàng nhận ra thể thơ này thông qua số lượng câu chữ (bốn câu, mỗi câu bảy chữ), cách gieo vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4 cũng như cấu trúc đối xứng hài hòa giữa các vế câu.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 8 (trang 44): Cảnh
vật ở hai câu thơ đầu được tái hiện vào khoảng thời gian nào? Chỉ ra mối liên
hệ giữa thời gian và các hình ảnh được miêu tả.
Trả lời:
- Cảnh vật ở hai câu thơ đầu được tái hiện vào thời gian của buổi chiều tà. Nó hòa quyện cùng với cảnh thôn xóm đang chìm dần vào làn sương khói hư ảo, vừa đậm nhạt vừa mờ sáng. Sự kết hợp này đã tạo nên một bức tranh làng quê Bắc Bộ mang vẻ đẹp thanh bình, êm ả và đầy chất thơ.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 8 (trang 44): Những
hình ảnh ở hai câu thơ cuối đã gợi lên một bức tranh cuộc sống như thế nào?
Trả lời:
- Hình ảnh ở hai câu thơ cuối đã tạo lên một bức tranh cuộc sống vô cùng ấp áp và sinh động. Tiếng sáo và hình ảnh mục đồng lùa trâu về chuồng của buổi hoàng hôn gợi ra một không gian tĩnh lặng. Khi mọi hoạt động dần lắng xuống, người và vật đều tìm về nơi sum vầy, nghỉ ngơi, …Hình ảnh từng đôi cò trắng nối đuôi nhau đáp xuống những khoảng ruộng xanh tạo nên sự gần gũi, thân quen nơi những cánh đồng quê Bắc Bộ, gợi nên một nét đẹp bình dị, ấm áp về cuộc sống thường ngày.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 8 (trang 44): Bài
thơ tái hiện cảnh vật và cuộc sống con người trong nhiều khoảng không gian. Em
hãy chỉ ra những khoảng không gian đó theo trình tự được miêu tả trong bài thơ.
Trả lời:
Những
khoảng không gian tái hiện cảnh vật và cuộc sống con người theo trình tự được
miêu tả trong bài thơ:
- Không
gian thôm xóm: Thôn xóm chìm dưới màn khói chiều
- Không
gian đồng quê:
+ Trẻ mục
đồng đã khuất sau những thôn trước, thôn sau
+ Những
cánh cò trắng chao liệng xuống dưới những cánh đồng
→ Tác giả như chìm đắm vào cảnh vật, non sông; mở rộng tấm lòng đón nhận vẻ đẹp bình dị, yên bình của cuộc sống.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 8 (trang 44): Theo
em, qua bức tranh thiên nhiên và cuộc sống được tái hiện trong bài thơ, tác giả
đã bộc lộ cảm xúc, tâm trạng gì?
Trả lời:
- Qua từng cảnh vật, người đọc có thể cảm nhận được tâm trạng mơ màng, say đắm của nhà thơ trước vẻ đẹp đẩy quyến rũ của buổi chiều tà. Trong lòng tác giả trào dâng một tình yêu thiết tha cùng thái độ trân trọng, nâng niu đối với thiên nhiên và con người nơi thôn dã. Đồng thời thể hiện niềm vui, niềm hạnh phúc giản đơn của tác giả trước cuộc sống thanh bình của người dân quê.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 8 (trang 44): Câu
kết trong bài thơ tứ tuyệt Đường luật thường để lại dư âm. Hãy cho biết câu kết
trong Thiên Trường vãn vọng có thể gợi cho em những cảm xúc, suy nghĩ gì?
Trả lời:
- Khi bóng chiều dần buông xuống, mặt trời khuất bóng. Cũng là lúc những đàn cò tìm về chống bình yên sau một ngày kiếm ăn vất vả. Hình ảnh đó gợi lên vẻ đẹp yên bình, đặc trưng nhất của nông thôn Việt Nam. Đi kèm với đó là hình ảnh đàn trâu thong dong bước trên đường làng quen thuộc, vẫy nhẹ chiếc đuôi cùng những chú bé ngồi vắt vẻo trên lưng trâu, thổi vang tiếng sáo đồng mục khiến cho cảnh làng quê thật yên bình và gần gũi. Sự đan xen này tạo nên một bức tranh bình dị, ấm áp, thể hiện sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 8 (trang 44): Tác
giả Thiên Trường vãn vọng còn là một vị vua. Điều đó gợi cho em những suy nghĩ
gì khi đọc bài thơ?
Trả lời:
- Cảnh hoàng hôn ở phủ Thiên Trường là cảnh tượng vùng quê trầm lặng nhưng tuyệt đối không hề đìu hiu, lạnh lẽo bởi nơi đây vẫn có sự sống của con người hòa quyện với thiên nhiên. Việc một vị vua đứng ở đỉnh cao quyền lực lại có thể viết nên những vần thơ dung dị, mộc mạc và tinh tế đến thế là minh chứng cho một tâm hồn gắn bó máu thịt với quê hương thôn dã. Nói cách khác, đằng sau những câu chữ ấy là một tấm lòng yêu nước, thương dân và trân trọng cuộc sống. Điều đó cũng chứng tỏ lối sống cao đẹp của con người thời đại nhà Trần, đồng thời góp phần thắp sáng thêm "Hào khí Đông A" lẫy lừng trong dòng chảy văn học dân tộc.
Viết kết nối với đọc
Viết
đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) trình bày cảm nhận của em về nhan đề hoặc một hình
ảnh đặc sắc trong bài thơ Thiên Trường vãn vọng.
Đoạn văn tham khảo
“Trước xóm sau thôn tựa khói lồng,
Bóng chiều man mác có dường không”.
Qua nét bút tài hoa của Trần Nhân Tông, ta thấy được những ngôi nhà tranh nối nhau, sum vầy trước sau hiện lên thấp thoáng dưới một màn sương khói mờ ảo, lúc ẩn lúc hiện đầy thú vị. Làn khói ấy có lẽ chính là sự hòa quyện giữa sương chiều lãng đãng với khói bếp từ những mái nhà đơn xơ đang đỏ lửa chuẩn bị bữa cơm tối, nhẹ nhàng lan tỏa khắp không gian. Sự đan san giữa sắc trắng mờ của khó sương bay khiến người ngắm cảnh cảm thấy chỗ tỏ, chỗ mờ, lúc có, lúc không, tạo cảm giác lạ lùng. Đứng trước những cảnh sắc ấy, tâm hồn con người cũng như được thanh lọc, lâng lâng bay bổng theo làn khói. Phải chăng chính sự bình yên, lãng mạn trong trái tim người nghệ sĩ đã thổi hồn vào cảnh vật, biến không gian làng quê Thiên Trường buổi hoàng hôn trở nên êm ả, thanh bình đến lạ kỳ?
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Thiên Trường vãn vọng Ngữ văn 8 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."