Trước khi đọc
1. Nhà nước
phong kiến xưa tổ chức các kì thi cho sĩ tử tham gia nhằm mục đích gì?
Trả lời:
- Mục đích nhà nước phong kiến xưa tổ chức các kì thi cho sĩ tử tham gia nhằm tuyển chọn những người tài giỏi, có học vấn uyên thâm để phục vụ đất nước.
2. Sau cuộc
thi (thể thao, nghệ thuật, giáo dục…) thường sẽ có một buổi lễ xướng danh và
trao giải. Mục đích của lễ xướng danh là gì?
Trả lời:
- Mục đích của lễ xướng danh là tôn vinh, khen ngợi những người thi đỗ được đề tên trên bảng vàng.
Đọc văn bản
Theo dõi: Các chi
tiết miêu tả con người và khung cảnh lễ xướng danh.
Trả lời:
- Hình ảnh con người trong văn bản được miêu tả với vẻ lếch thếch của những người đi thi: "Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ".
- Khung cảnh hỗn tạp khi trường Nam phải thi lẫn với trường Hà, cùng với đó là cảnh tượng lộn xộn qua hình ảnh giám thị coi thi phải gào thét.
Chú ý: Sự xuất
hiện của các nhân vật người nước ngoài trong kì thi.
Trả lời:
- Các nhân
vật nước ngoài: quan sứ và mụ đầm.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK
Ngữ văn 8 (trang 83): Bố
cục bài thơ gồm mấy phần. Đó là những phần nào.
Trả lời:
Bố cục bài
thơ gồm 4 phần. Đó là đề - thực - luận - kết.
- Đề (2
câu đầu):
- Thực (2
câu tiếp): Hình ảnh các sĩ tử khi đi thi
- Luận (2
câu tiếp): Hình ảnh những người nước ngoài “phủ bóng” lên khung cảnh
của kì thi
- Kết (2
câu cuối):
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 8 (trang 83): Hai
câu đề cho biết điều gì về chế độ thi cử ở nước ta cuối thế kỉ XIX?
Trả lời:
- Hai câu đề mở đầu đã phơi bày cả sự đổ nát, suy tàn của kì thi quốc gia, đồng thời là lời phê phán đối với sự vô trách nhiệm, buông lỏng của bộ máy cai trị phong kiến thời bấy giờ.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 8 (trang 83): Biện
pháp tu từ nào đã được sử dụng trong cách diễn đạt “Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ”
và “Ậm ọe quan trường miệng thét loa”? Nêu rõ tác dụng của biện pháp tu từ đó
trong việc tái hiện hình ảnh các sĩ tử và quan viên người Việt.
Trả lời:
- Biện pháp
đảo ngữ: Lôi thôi sĩ tử; ậm ọe quan trường.
- Tác dụng:
+ Thể hiện vẻ nhếch nhác, thiếu trang nghiêm và mất đi phong thái nho nhã cần có của những người đại diện cho tầng lớp trí thức. Làm nổi bật đối tượng người coi thi không đúng chuẩn mực, giọng điệu ấp úng, nói năng ậm ọe nhưng vẫn cố tỏ vẻ ra oai một các gương gạo.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 8 (trang 83): Phân
tích tác dụng của phép đối được tác giả sử dụng trong hai câu thực.
Trả lời:
- Sự kết hợp gi
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 8 (trang 83): Tiếng
cười trào phúng được thể hiện như thế nào qua việc đặc tả, nhấn mạnh hai hình
ảnh mang tính chất “ngoại lai” là quan sứ và mụ đầm?
Trả lời:
- Sự đón tiếp long trọng dành cho "quan sứ" – những kẻ cướp nước – được gợi tả qua chi tiết “Lọng cắm rợp trời”, phơi bày nỗi nhục nhã của một quốc gia đang mất đi quyền tự chủ. Đặc biệt, chốn trường thi vốn là nơi tôn nghiêm tuyệt đối của lễ giáo phong kiến, nơi xưa nay đàn bà đâu được phép bén mảng đến nơi chọn nhân tài. Vậy mà giờ đây, cảnh tượng "mụ đầm" xuất hiện với chiếc váy dài quét đất, nghênh ngang đi lại giữa thanh thiên bạch nhật tạo nên một nghịch cảnh vô cùng chướng tai gai mắt, phơi bày sự đảo lộn giá trị và nỗi ê chề một thời kỳ mất nước.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 8 (trang 83): Nhắc
đến “nhân tài đất Bắc”, tác giả muốn ám chỉ những đối tượng nào? Em cảm nhận
được thái độ gì của tác giả qua lời nhắn nhủ ấy?
Trả lời:
- Cụm từ "nhân tài đất Bắc" được nhà thơ sử dụng để ám chỉ các vị quan trường, những sĩ tử tham gia khoa cử, những người tài giỏi khác trong thời đại ấy và rộng hơn là toàn thể đồng bào Việt Nam còn giữ được lương tri, biết trăn trở trước nỗi đau chung của đất nước.
- Qua lời nhắn nhủ ấy, tác giả vừa xót xa cho vận mệnh nước nhà, vừa hế giễu tài năng của “nhân tài đất Bắc” rởm, giễu những người đã quay lưng, thờ ơ trước vận mệnh dân tộc.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 8 (trang 83): Nhân
vật nào trong bài thơ để lại ấn tượng cho em nhiều nhất? Vì sao?
Trả lời:
- Nhân vật để lại ấn tượng sâu sắc nhất là sĩ tử. Lẽ thường, sĩ tử luôn là biểu tượng của học vấn, tri thức và sự thanh lịch của một thời đại. Thế nhưng, qua ngòi bút trào phúng sắc lẹm của Tế Xương, hình ảnh hàng ngàn "sĩ tử vai đeo lọ" lếch thếch bước vào trường thi lại trở thành một bức tranh biếm họa để đời. Chi tiết này đã lột tả sự nhố nhăng, đảo điên của xã hội, nơi người trí thức bị đẩy xuống hàng ngũ của những kẻ tội nghiệp, bước đi bên cạnh những ông quan trường "ậm ọe" rống loa lố bịch.
Câu hỏi 8 SGK Ngữ văn 8 (trang 83): Cảm
xúc chủ đạo của tác giả trong bài thơ này là gì?
Trả lời:
- Mạch cảm xúc bao trùm toàn bộ bài thơ là sự hòa quyện độc đáo giữa tiếng cười trào phúng hòa cùng tiếng khóc đau xót, uất nghẹn trước thời cuộc - một cảm xúc đặc biệt thường gặp trong các sáng tác của ông.
Viết kết nối với đọc
Viết
đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) phân tích một chi tiết có tính chất trào phúng mà
em ấn tượng nhất trong bài thơ Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu.
Đoạn văn tham khảo
Bài thơ Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu là tác phẩm có tính trào phúng mà em ấn tượng nhất, nó thể hiện ở cặp câu thực trong bài, lột tả vẻ nhếch nhác, thiếu trang nghiêm và mất đi phong thái nho nhã cần có của những người đại diện cho tầng lớp trí thức.
"Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ,
Ậm ọe quan trường miệng thét loa."
Bằng việc đặt từ “lôi thôi” lên đầu câu, tác giả đã nhấn mạnh dáng vẻ lếch thếch, tuềnh toàng của những người sĩ tử. Theo lẽ thường, sĩ tử phải là những người đọc sách, ăn mặc chỉnh tề và mang phong thái ung dung của bậc trí thức. Vậy mà nay, thí sinh đi thi với vẻ xốc xếch, với lọ chai lỉnh kỉnh, không còn cái vẻ tao nhã của người đọc sách, làm mất đi giá trị của một hệ thống học thuật đương thời. Sự thảm hại không dừng lại ở người đi thi mà còn lan sang cả những người cầm cân nảy mực. Họ không còn đáng kính như nữa, chỉ còn giọng điệu ú ớ không thành lời hòa cùng cái dáng vẻ gào thét, mất đi sự nghiêm trang vốn có, họ đã tự biến mình thành những chú hề lố bịch giữa chốn đông người, chẳng có tài năng cũng chẳng có thực quyền.
Chỉ bằng hai dòng thơ đối xứng, Tế Xương đã đã vẽ nên một bức tranh trường thi nhốn nháo, lột trần bộ mặt rệu rã của một xã hội phong kiến nửa thuộc địa buổi giao thời.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Lễ xướng danh khoa Đinh Dậu Ngữ văn 8 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."