Đọc văn bản
Ca Huế trên sông Hương
(Hà Ánh Minh)
Xứ Huế vốn nổi tiếng với các điệu hò, hò khi đánh cá
trên sông ngòi, biển cả, hò lúc cấy cày, gặt hái, trồng cây, chăn
tằm. Mỗi câu hò Huế dù ngắn hay dài đều được gửi gắm ít ra một ý
tình trọn vẹn. Từ ngữ địa phương được dùng nhuần nhuyễn và phổ
biến, nhất là trong các câu hò đối đáp tri thức, ngôn ngữ được thể
hiện thật tài ba, phong phú. Chèo cạn, bài thai, hò đưa linh buồn bã,
hò giã gạo, ru em, giã vôi, giã điệp, bài chòi, bài tiệm, nàng vung
náo nức nồng hậu tình người. Hò lơ, hò ô, xay lúa, hò nện gần gũi
với dân ca Nghệ Tĩnh. Hò Huế thể hiện lòng khao khát, nỗi mong chờ
hoài vọng thiết tha của tâm hồn Huế. Ngoài ra còn có các điệu lí
như: lí con sáo, lí hoài xuân, lí hoài nam. Đêm. Thành phố lên đèn như
sao sa. Màn sương dày dần lên, cảnh vật mờ đi trong một màu trắng
đục. Tôi như một lữ khách thích giang hồ với hồn thơ lai láng, tình
người nồng hậu bước xuống một con thuyền rồng, có lẽ con thuyền này
xưa kia chỉ dành cho vua chúa.
Trước mũi thuyền là một không gian rộng thoáng để vua
hóng mát ngắm trăng, giữa là một sàn gỗ bào nhẵn có mui vòm được
trang trí lộng lẫy, xung quanh thuyền có hình rồng và trước mũi là
một đầu rồng như muốn bay lên. Trong khoang thuyền, dàn nhạc gồm đàn
tranh, đàn nguyệt, tì bà, nhị, đàn tam. Ngoài ra còn có đàn bầu,
sáo và cặp sanh để gõ nhịp. Các ca công còn rất trẻ, nam mặc áo
dài the, quần thụng, đầu đội khăn xếp, nữ mặc áo dài, khăn đóng
duyên dáng. Huế chính là quê hương chiếc áo dài Việt Nam. Những chiếc
áo dài đầu tiên hiện còn được lưu giữ tại Bảo tàng Mĩ thuật cung
đình Huế. Trăng lên. Gió mơn man dìu dịu. Dòng sông trăng gợn sóng. Con
thuyền bồng bềnh. Đêm nằm trên dòng sông Hương thơ mộng để nghe ca Huế,
với tâm trạng chờ đợi rộn lòng. Không gian yên tĩnh bỗng bừng lên
những âm thanh của dàn hòa tấu, bởi bốn nhạc khúc lưu thủy, kim
tiền, xuân phong, long hổ du dương, trầm bổng, réo rắt mở đầu đêm ca
Huế. Nhạc công dùng các ngón đàn trau chuốt như ngón nhấn, mổ, vỗ,
vả, ngón bấm, day, chớp, búng, ngón phi, ngón rãi. Tiếng đàn lúc
khoan lúc nhặt làm nên tiết tấu xao động tận đáy hồn người.
Ca Huế
hình thành từ dòng ca nhạc dân gian và ca nhạc cung đình, nhã nhạc
trang trọng uy nghi nên có thần thái của ca nhạc thính phòng, thể
hiện theo hai dòng lớn điệu Bắc và điệu Nam, với trên sáu mươi tác
phẩm thanh nhạc và khí nhạc. Thú nghe ca Huế tao nhã, đầy sức quyến
rũ.
Đêm đã về khuya. Xa xa bờ bên kia Thiên Mụ hiện ra mờ ảo,
ngọn tháp Phước Duyên dát ánh trăng vàng. Sóng vỗ ru mạn thuyền rồi
gợn vô hồi xa mãi cùng những tiếng đàn réo rắt du dương. Đấy là lúc
các ca nhi cất lên những khúc điệu Nam nghe buồn man mác, thương cảm,
bi ai, vương vấn như nam ai, nam bình, quả phụ, nam xuân, tương tư khúc,
hành vân. Cũng có bản nhạc mang âm hưởng điệu Bắc pha phách
điệu Nam không vui, không buồn như tứ đại cảnh. Thể điệu ca Huế có sôi
nổi, tươi vui, có buồn cảm, bâng khuâng, có tiếc thương ai oán,… Lời ca
thong thả, trang trọng, trong sáng gợi lên tình người, tình đất nước,
trai hiền, gái lịch. Nghe tiếng gà gáy bên làng Thọ Cương, cùng tiếng
chuông chùa Thiên Mụ gọi năm canh, mà trong khoang thuyền vẫn đầy ắp
lời ca tiếng nhạc. Không gian như lắng đọng. Thời gian như ngừng lại.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK
Ngữ văn 8 (trang 48): Các
điệu hò xứ Huế gắn bó như thế nào với cuộc sống của con người.
Trả lời:
- Điệu hò xứ Huế từ lâu đã gắn bó với đời sống của người dân nơi đây. Chúng không chỉ là người bạn tinh thần không thể thiếu trong những giờ lao động, sản xuất mệt nhọc mà còn là nơi gửi gắm tâm tư sâu kín của mỗi người.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 8 (trang 48): Đêm
ca Huế có gì đặc biệt về thời gian, không gian? Theo em, thời gian, không gian
ấy tác động như thế nào đến việc thưởng thức ca Huế?
Trả lời:
- Vào khoảnh khắc đêm khuya tĩnh mịch, cuộc biểu diễn đêm ca sứ Huế diễn ra ngay trên một chiếc thuyền rồng giữa một vùng sông nước huyền ảo, thơ mộng và vô cùng yên tĩnh. Thời gian, không gian ấy tác động vô cùng quan trọng đến trải nghiệm của người nghe. Giữa sự tĩnh lặng của màn đêm, tâm hồn người thưởng thức cảm thấy thanh tịnh, trong sạch và hoàn toàn rũ bỏ mọi vướng bận thường ngày. Nhờ vậy, họ mới có thể cảm nhận một cách trọn vẹn và sâu sắc nhất những giá trị tinh túy, nghệ thuật của ca Huế.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 8 (trang 48): Theo
văn bản, ca Huế được hình thành từ đâu? Nguồn gốc đặc biệt ấy mang lại cho ca
Huế vẻ đẹp gì?
Trả lời:
- Ca huế là sự giao thoa, kết tinh độc đáo giữa hai dòng nhạc dân gian mộc và nhạc cung đình. Chính sự pha trộn này đã tạo cho ca Huế một diện mạo vô cùng phong phú. Sự sôi nổi, rộn rã và tươi vui của tác phẩm được thừa hưởng từ chất liệu nhạc dân gian. Trong khi đó, nét uy nghi, sang trọng và quý phái lại được tiếp thu từ dòng nhạc cung đình.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 8 (trang 48): Nêu
tác dụng của việc kết hợp các yếu tố có vai trò kể chuyện, miêu tả, bộc lộ cảm
xúc, bình luận… trong văn bản.
Trả lời:
- Việc kết hợp các yếu tố có vai trò kể chuyện, miêu tả, bộc lộ cảm xúc, bình luận,… trong văn bản giúp người đọc dễ dàng hiểu rõ từ nguồn gốc, đặc điểm, cho đến cách thức trình diễn cũng như văn hóa thưởng thức ca Huế. Qua đó thể hiện được tình cảm và thái độ trân trọng của người viết. Đồng thời nhấn mạch một cách sâu ắc vị thế và ý nghĩa văn hóa của loại hình nghệ thuật này.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 8 (trang 48): Nhận
xét về tình cảm tác giả dành cho ca Huế, xứ Huế.
Trả lời:
- Qua văn bản, tác giả đã cho ta thấy một tình cảm đặc biệt mà ông đã dành chọn cho ca Huế và mảnh đất cố đô. Đó là lời ca ngợi đầy trân trọng trước vẻ đẹp tinh thần đằm thắm, thiết tha, đầy tình nghĩa của con người xứ Huế. Tác giả đã thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về loại hình nghệ thuật độc đáo này và bày tỏ tình cảm yêu mến trân trọng dành cho nó. Đồng thời thể hiện niềm tự hào, sự tôn vinh đối với những giá trị văn hóa tinh thần quý báu mà cha ông đã để lại trên mảnh đất cố đô.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Ca Huế trên sông Hương Ngữ văn 8 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."