Trước khi đọc
Hãy nêu tên
những truyện cười mà em biết. Chọn kể một truyện cười em cho là thú vị.
Trả lời:
- Kho tàng văn học dân gian nước nhà sở hữu rất nhiều tác phẩm truyện cười đặc sắc, tiêu biểu có thể kể đến như: Kẻ ngốc nhà giàu, Đẽo cày giữa đường, Trạng Quỳnh, Đi chợ, Tam đại con gà...Trong số đó, tác phẩm khiến em cảm thấy thích thú nhất là truyện: Đẽo cày giữa đường
+ Chuyện kể lại rằng, có một bác nông dân nghèo, công việc của bác lúc nào cũng gắn liền với đồng áng, cái cày và con trâu. Bác muốn tự làm một chiếc cày thật tốt để giúp cho năng suất làm việc thêm hiệu quả hơn. Một hôm bác nông dân xin được một khúc gỗ tốt nhưng bác chưa bao giờ làm cày, bác nghĩ ra một cách là mang khúc gỗ ra ven đường ngồi đẽo rồi hỏi ý kiến mọi người qua đường.
- Bác nông dân ngồi hì hục đẽo được một lúc thì có một người đi qua bảo:
+ Bác đẽo thế này không đúng rồi, bác đẽo to quá!
- Bác nông dân nghe thấy có vẻ như có lý nên bèn làm theo. Bác đẽo tiếp được một lúc thì lại có một người đi qua bảo:
+ Bác đẽo thế này thì không cày được đâu, cái đầu cày bác đẽo to quá.
- Bác nông dân nghe thấy vậy cũng có lý nên tiếp tục làm theo lời khuyên. Bác tiếp tục đẽo thì lại có một người nữa đi qua nói với bác:
+ Bác đẽo thế này thì không ổn lắm, bác làm cái cày bị dài quá nên sẽ không thuận tay.
- Bác nông dân nghe thấy cũng có lý nên tiếp tục đẽo theo lời khuyên của người thứ 3. Cứ như vậy cứ mỗi người đi qua khuyên bác một câu thì bác lại đẽo chiếc cày theo ý của người đó. Kết cục cuối cùng là cuối buổi hôm đó trong tay bác chỉ là một khúc gỗ nhỏ, bác không thể đẽo thành một chiếc cày được nữa. Tất cả cây gỗ quý nay chỉ còn thành một đống củi vụn do bác đã sửa đi sửa lại quá nhiều.
- Bác rất buồn vì điều mình muốn làm đã không thực hiện được, nhưng bác cũng đã ngộ ra một điều rằng:
+ Chính sự không có chính kiến của riêng mình đã làm bác thất bại. Lần sau bác sẽ tự đẽo một chiếc cày theo ý của bác.
Đọc văn bản
Lợn cưới, áo mới
So sánh: Cách hỏi và
cách trả lời của hai nhân vật.
Trả lời:
- Trong cuộc đối thoại này, câu hỏi của người đi tìm lợn diễn ra hoàn toàn bình thường, nhưng câu trả lời của anh chàng có chiếc áo mới lại cực kỳ bất thường và thừa thãi một cách lố bịch.
Treo biển
Theo dõi: Hành động
của nhà hàng mỗi khi có người nhận xét cái biển.
Trả lời:
- Mỗi khi có người nhận xét cái biển, nhà hàng đều chỉnh sửa theo, cắt bớt chữ trên tấm bảng hiệu mỗi khi nghe bất kỳ ai đi qua đưa ra lời nhận xét, góp ý.
Suy luận: Vì sao nhà
hàng cất cái biển?
Trả lời:
- Nhà hàng phải cất cái biển vì sau nhiều lần sửa đổi nội dung theo góp ý của mọi người, tấm biển vẫn tiếp tục bị người khác bắt bẻ, chê bai vô lý.
Nói dóc gặp nhau
Theo dõi: Chú ý độ dài của chiếc ghe.
Trả lời:
- Độ dài của chiếc ghe được miêu tả phóng đại đến mức phi thực tế: Một người tuổi hai mươi đứng ở đầu mũi bắt đầu đi ra đằng lái; đi đến giữa cột buồm thì đã già, râu tóc bạc phơ, cứ thế đi, đến chết vẫn chưa tới lái.
Theo dõi: Chú ý chiều
cao của cái cây.
Trả lời:
- Chiều cao
của cái cây cũng được miêu tả phóng đại: cao ghê gớm. Có một con chim đậu trên cành
cây ấy, đánh rơi một hột đa. Hột đa rơi xuống lưng chừng gặp mưa, gặp bụi rồi
nảy mầm, đâm rễ thành cây đa. Cây đa lớn lên, sinh hoa, kết quả, hột đa ở cây
đa đó lại rơi vãi ra, đâm chồi nảy lộc thành nhiều cây đa con. Đa con lớn lên,
sinh hoa kết quả, lại nảy ra đàn cây đa cháu, cứ thế mãi cho đến khi rơi tới
đất thì đã bảy đời tất cả.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK
Ngữ văn 8 (trang 110): Các
truyện Lợn cưới, áo mới; Treo biển; Nói dóc gặp nhau phê phán những tính xấu
nào của con người?
Trả lời:
- Lợn cưới, áo mới: Lên án thói khoe của, hợm hĩnh lố lăng.
- Treo biển: Chế giễu sự thiếu chính kiến, ba phải và không biết tự đánh giá bản thân.
- Nói dóc gặp nhau: Phê phán thói khoác lác, ba hoa, nói dối không ngượng miệng.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 8 (trang 110): Đối
thoại của hai nhân vật trong truyện Lợn cưới, áo mới có gì đặc biệt? Trong tình
huống đó, cách hỏi và trả lời thông thường sẽ như thế nào? người?
Trả lời:
- Cuộc đối thoại của hai nhân vật trong truyện Lợn cưới, áo mới có nhiều điểm bất thường. Khi người mất lợn sốt sắng hỏi: "Bác có thấy con lợn của tôi chạy qua đây không?", lẽ ra câu trả lời tự nhiên của một người bình thường phải là "Tôi thấy" hoặc "Tôi không thấy". Tuy nhiên, anh chàng kia lại chộp lấy cơ hội để thốt lên câu trả lời đầy hài hước: "Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả".
- Đối với người nghe, đây là một câu trả lời hoàn toàn thừa thông tin và vô nghĩa. Nhưng đối với bản thân anh chàng hám danh, việc lồng ghép chiếc "áo mới" vào câu thoại mới là mục đích để thỏa mãn tính khoe khoang của mình. Chính sự khập khiễng này đã tạo nên một màn đối đáp lố bịch, nực cười cho câu chuyện.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 8 (trang 110): Tính cách
anh chàng có áo mới trong truyện Lợn cưới, áo mới được thể hiện qua những chi
tiết nào?
Trả lời:
- Tính cách anh chàng có áo mới trong truyện Lợn cưới, áo mới được thể hiện qua những chi tiết:
+ Mặc áo mới ra đứng trước cửa để chờ đợi, mong ngóng có người đi qua khen ngợi mình.
+ Kiên nhẫn đứng đợi từ sáng sớm cho tới tận chiều muộn mà không thấy ai để ý.
+ Cố tình phanh vạt áo ra để phô diễn món đồ mới khi thấy có người chạy qua.
+ Đưa ra một câu trả lời dài dòng, cố tình nhắc đến chiếc áo mới dù người ta chỉ hỏi thăm về một con lợn bị sổng chuồng.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 8 (trang 110): Nhà hàng
bán cá trong truyện Treo biển đã hành động như thế nào trước những lời nhận xét
của mọi người? Nếu là chủ nhà hàng thì em sẽ làm gì trước những lời nhận xét
đó?
Trả lời:
- Người bán cá trong truyện Treo biển đã thay đổi liên tục theo những ý kiến của mọi người, cho thấy rằng đây là con người thiếu sự kiên định, thay đổi quyết định một cách mù quáng theo từng lời phán xét vô thưởng vô phạt của những người khách qua đường.
- Nếu đặt mình vào vị trí của chủ cửa hàng, em sẽ giữ vững lập trường của bản thân. Những lời góp ý từ bên ngoài sẽ chỉ được tiếp thu một cách tham khảo, có chọn lọc những điều thực sự hợp lý chứ tuyệt đối không vì vài lời bàn ra tán vào của đám đông mà thay đổi quyết định của mình.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 8 (trang 110): Ở truyện
Treo biển, sự lặp lại tình huống bị chê – gỡ biển nhiều lần có tác dụng gì?
Trả lời:
- Tác dụng của việc lặp lại nhiều lần tình huống bị chê – gỡ biển trong truyện Treo biển: là một thủ pháp gây cười. Nếu sự việc góp ý và sửa đổi này chỉ diễn ra một lần duy nhất, người đọc sẽ đánh giá chủ tiệm là người biết lắng nghe, khi đó, câu chuyện sẽ mang một thông điệp tích cực. Tuy nhiên, việc lặp lại nhiều lần và kết cục là không còn cái biển đã biến hành động nghe lời thành một sự ngớ ngẩn, tự phủ nhận chính mình mặc dù các thông tin trên biển không hề sai và không gây hại. Điều này cho thấy nhà hàng không có khả năng tự đánh giá giá trị, không phân biệt được cái nên và không nên. Trong cuộc sống, đôi khi ta bắt gặp những người như vậy. Khi không có chủ kiến thì dễ bị tác động bởi người khác, thậm chí dễ bị lôi kéo theo người khác. Tiếng cười nảy sinh từ tình huống lặp lại, người đọc tự phát hiện ra tính cách của chủ nhà hàng.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 8 (trang 110): Có điều gì
khác thường ở lời nói của hai nhân vật trong truyện Nói dóc gặp nhau?
Trả lời:
- Sự khác thường ở lời nói của hai nhân vật trong truyện Nói dóc gặp nhau:
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 8 (trang 110): Theo em,
trong Nói dóc gặp nhau, chi tiết nào tạo ra sự bất ngờ cho truyện?
Trả lời:
- Chi tiết tạo ra sự bất ngờ cho truyện Nói dóc gặp nhau nằm ở phân cảnh chàng đi xa xứ trở về quê hương, háo hức muốn dùng những câu chuyện phóng đại ở phương xa để lòe loẹt, hù dọa người dân trong làng cho vui. Thế nhưng, anh ta không thể ngờ rằng mình lại đụng độ ngay một tay nói dóc trong làng bóc mẽ. Anh chàng nói dóc trong làng dùng chiêu “gậy ông đập lưng ông” để gài bẫy khiến kẻ khoác lác kia phải tự mình thừa nhận sự phi lý và tự vạch trần thói dối trá của bản thân.
Câu hỏi 8 SGK Ngữ văn 8 (trang 110): Đối với
thói hư tật xấu của con người, truyện cười có thể đả kích, lên án hay bông đùa,
giễu cợt nhẹ nhàng, giáo dục kín đáo. Em có nhận xét gì về sắc thái của tiếng
cười trong mỗi câu chuyện ở bài học này?
Trả lời:
- Tiếng cười trong chùm truyện không mang sắc thái đả kích hay thù địch, mà chủ yếu là những lời bông đùa, giễu cợt nhẹ nhàng nhưng vô cùng sâu sắc để hướng con người đến sự tự thức tỉnh. Sự mỉa mai, châm biếm được cài cắm khéo léo qua các tình huống đối đáp, khiến các nhân vật tự đẩy mình vào thế bí, tự phơi bày sự ngu dốt của bản thân. Từ đó, người đọc không chỉ có những giây phút giải trí sảng khoái mà còn tự rút ra cho mình những bài học thấm thía trong cuộc sống.
Viết kết nối với đọc
Viết
đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) trình bày suy nghĩ của em về một tính cách đáng phê
phán được nói đến trong những truyện cười trên.
Đoạn văn tham khảo
Khoe khoang và phô trương vốn là những thói hư tật xấu của con người được kho tàng truyện cười dân gian phê phán vô cùng sâu sắc, nổi bật như hình ảnh anh chàng trong truyện "Nói dóc gặp nhau". Thói quen phóng đại sự thật, khoác lác những điều phi lý nhằm tìm kiếm sự nể phục hay giải trí một cách vô bổ thực chất chỉ phơi bày một tâm hồn rỗng tuếch và thiếu hụt lòng tự trọng.
Trong câu chuyện, anh chàng đi xa về đã cố tình tạo dựng câu chuyện về một chiếc ghe dài vô tận nhằm hù dọa người dân trong làng, nhưng lại không thể ngờ mình sẽ phải đụng độ với một gã nói dóc còn cao tay hơn thế. Bằng cách đáp trả thông minh thông qua hình ảnh cây đa cao bảy đời mọc từ hạt đa rơi giữa tầng không, anh đã khéo léo dùng chính trò lừa bịp của đối phương để bóc trần sự xảo ngôn của hắn. Kết cục, kẻ khoác lác phải tự mình thú nhận sự hoang đường trong lời nói, biến bản thân thành một trò hề lố bịch trước bàn dân thiên hạ. Những người phô trương sẽ khó nhận được sự tin tưởng, họ chạy theo danh hão và nó cản trở sự thành công của chính mình.
Nếu chúng ta biết khiêm tốn, trân thành và biết tôn trọng lẽ phải, chúng ta sẽ xây dựng được uy tín thực chất cho chính mình. Việc từ bỏ thói ba hoa để hướng tới những lời nói thiết thực sẽ được mọi người trân trọng, đề cao và có thành công trong cuộc sống. Mỗi cá nhân, bằng những hành động cụ thể, có thể đóng góp cho cộng đồng… không chỉ giúp bản thân nâng cao năng lực, hoàn thiện nhân cách mà còn thúc đẩy xã hội cùng tiến bộ, phát triển.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Chùm chuyện cười dân gian Việt Nam Ngữ văn 8 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."