Trước khi đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 77): Bạn hiểu thế nào về sự đồng cảm
trong cuộc sống? Khi bày tỏ sự đồng cảm với người khác hoặc khi nhận được sự
đồng cảm của ai đó, bạn có tâm trạng như thế nào?
Trả lời:
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 77): Bạn thường có cảm xúc gì mỗi
lần tiếp xúc với một tác phẩm nghệ thuật (văn học, hội họa, âm nhạc, ...)? thử
lý giải vì sao bạn có cảm xúc ấy?
Gợi ý:
- Khi mỗi lần tiếp xúc với một tác phẩm nghệ thuật, tôi luôn có được sự đồng cảm vì tôi hiểu được nội dung tác phẩm. Chính những suy tư cá nhân và tầm nhìn nghệ thuật của người sáng tạo, giúp tôi chạm đến những rung động sâu thẳm nhất.
Đọc văn bản
1. Tác giả mở đầu bài viết
bằng một câu chuyện, điều đó gây được ấn tượng gì với bạn?
Trả lời:
- Việc mở đầu bài viết bằng một câu chuyện là một cách dẫn dắt thú vị. Nó không chỉ khơi gợi sự tò mò mà còn mang đến tính thực tế, khiến vấn đề nghị luận trở nên gần gũi, sinh động và giàu sức thuyết phục hơn.
2. Tác giả phục chú bé vì sự
chăm chỉ hay vì điều gì khác?
Trả lời:
- Sự cảm phục của tác giả không chỉ nằm ở sự chăm chỉ mà ở tấm lòng bao dung, đồng cảm của chú bé. Chú không xếp đồ đạc theo mệnh lệnh mà làm việc đó bằng sự đồng điệu bằng cách đặt mình vào suy nghĩ, cảm xúc của đồ vật, từ đó sắp xếp chúng về đúng vị trí của mình một cách đầy tự nhiên.
3. Góc nhìn riêng về sự vật được
thể hiện thế nào ở những người có nghề nghiệp khác nhau?
Trả lời:
- Trước một gốc cây, mỗi người đều có một góc nhìn riêng về sự vật. Nhà khoa học tìm hiểu được tính chất và trạng thái, bác làm vườn chăm chút sự sống, chú thợ mộc ngắm nhìn chất liệu. Chỉ có anh họa sĩ là ngoại lệ, anh thưởng thức dáng vẻ của cây một cách thuần túy, không mục đích, đó chính là sự thưởng ngoạn vẻ đẹp thực thụ.
4. Phải chăng sự đồng cảm là một
phẩm chất không thể thiếu của người nghệ sĩ?
Trả lời:
- Đối với một người nghệ sĩ, thiếu đi tấm lòng đồng cảm thì tác phẩm chẳng khác nào một khối xác không hồn. Khi một nghệ sĩ chỉ chăm chú vào những kỹ năng, thủ pháp khô khan thì chắc chắn tác phẩm của họ không thể chạm đến trái tim của người đọc. Sự đồng cảm mang đến cho người nghệ sĩ nguồn cảm hứng và sức mạnh tinh thần phong phú, giúp nghệ sĩ vượt lên trên những bề mặt vật chất để tìm thấy giá trị đích thực.
5. Trong sáng tạo nghệ
thuật, sự đồng cảm được biểu hiện như thế nào?
Trả lời:
- Trong sáng tạo nghệ thuật, sự đồng cảm không chỉ riêng người với người mà còn lan tỏa tới van vật, từ sinh vật đến phi sinh vật, từ động vật đến thực vật. Người nghệ sĩ chân chính phải hòa mình với vạn vật, trút bỏ cái tôi cá nhân để cảm nhận chúng từ sâu trong tâm hồn mình. Việc đặt mình vào chính đối tượng chính là cách giúp ta trải nghiệm, thấu hiểu cảm xúc để có lòng đồng cảm, đồng điệu chúng trong sáng tạo nghệ thuật.
6. Người sáng tạo nghệ thuật
học được ở trẻ em những điều gì?
Trả lời:
- Trẻ em hơn người lớn ở điểm chúng rất giàu lòng đồng cảm. Chúng không chỉ đồng cảm với con người mà còn đồng cảm với hết thảy sự vật như chó mèo, hoa cỏ, chim cá, bướm sâu,.... một cách tự nhiên và chân thành. Chúng thường để ý đến những việc mà người lớn không chú tâm đến, nơi mà nghệ thuật chưa bao giờ bị ngăn cách bởi những định kiến khô khan.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 81): Tìm trong văn bản những
đoạn, những câu nói về trẻ em và tuổi thơ. Vì sao tác giả lại nhắc nhiều đến
trẻ em và tuổi thơ như vậy?
Trả lời:
- Những đoạn, những câu
nói về trẻ em và tuổi thơ trong văn bản:
+ Đoạn (1): “Một
đứa bé vào phòng tôi, giúp tôi sắp xếp đồ đạc.… . Thấy dây treo tranh trên
tường buông thõng thò ra ngoài, nó bắc ghế trèo lên giấu vào trong hộ.”; “Tôi
phục sát đất tấm lòng đồng cảm phong phú của chú bé này.”
+ Đoạn (3): “Họa
sĩ đưa tấm lòng mình về trạng thái hồn nhiên như trẻ nhỏ để miêu tả tre em,
đồng thời cũng đã đặt lòng mình vào biểu cảm đau khổ của người ăn mày để khắc
hoạc ăn mày.”
+ Đoạn (5): “Về
mặt này chúng ta không thể không ca tụng các em bé.…. Bởi vậy bản chất của trẻ
thơ là nghệ thuật’”
+ Đoạn (6): “Tuổi
thơ quả là thời hoàng kim trong đời người! Tuy thời hoàng kim của chúng ta đã
trôi qua, nhưng nhờ bồi dưỡng về nghệ thuật, chúng ta vẫn có thể thấy lại thế
giới hạnh phúc, nhân ái và hòa bình ấy.”
- Tác giả nhắc nhiều đến trẻ em và tuổi thơ như vậy nhằm nhấn mạnh: Nghệ thuật hân chính nhất chính là nghệ thuật được nhìn bằng đôi mắt hồn nhiên. Tuổi thơ là thời mà người nghệ sĩ phải không ngừng tìm cách quay trở lại để tìm lại sự trong trẻo, chân thật.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 81): Mặc dù không ít lần nói tới
danh xưng “họa sĩ”, nhưng trên thực tế, điều tác giả muốn bàn luận không chỉ bó
hẹp trong phạm vi hội họa. Những từ ngữ nào trong văn bản đã giúp bạn nhận ra
điều đó?
Trả lời:
Những từ ngữ trong văn
bản cho thấy điều tác giả muốn bàn luận không chỉ bó hẹp trong phạm vi hội họa:
- Tấm lòng, đồng cảm,
- Thế giới của Chân –
Thiện – Mĩ,
- Trẻ em, tuổi thơ.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 81): Xác định nội dung trọng tâm của
từng phần đã được đánh số trong văn bản và đánh giá sự liên kết giữa các phần.
Trả lời:
- Nội dung của từng
đoạn
+ Đoạn 1: Giới thiệu
câu chuyện về chú bé với tấm lòng đồng cảm với vạn vật
+ Đoạn (2): cái nhìn của
người họa sĩ với mọi vật.
+ Đoạn 3: Khẳng định
đồng cảm là một phẩm chất quan trọng ở người nghệ sĩ
+ Đoạn (4): tấm lòng
đồng cảm với mọi thứ của người họa sĩ.
+ Đoạn 5: Bản chất
của trẻ em là nghệ thuật
+ Đoạn (6): giá trị của
tuổi thơ.
- Sự liên kết giữa các
phần được đánh số trong văn bản:
+ Mỗi phần của văn bản là một mảnh ghép có mối liên hệ mật thiết với nhau. Đoạn 1 là tiền đề, khơi gợi vấn đề bàn luận. Đoạn 2 nêu lên vấn đề bàn luận là cách nhìn nhận về nghệ thuật. Đoạn 3 nêu vai trò của sự đồng cảm trong sáng tạo nghệ thuật và đoạn 4 đưa ra những biểu hiện của sự đồng cảm đó. Đoạn 5,6 chứng minh sự đồng cảm trong nghệ thuật được biểu hiện rõ nhất ở thế giới của trẻ em, tuổi thơ.
+ Về hình thức: Giữa các phần được đánh số đã có sự liên kết với nhau, được nối với nhau bởi các phép liên kết như đoạn (2) được liên kết với đoạn (3) bằng phép lặp những từ “họa sĩ”, “tấm lòng”,...
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 81): Tác giả đã nêu lên những
lí lẽ, bằng chứng nào để khẳng định tầm quan trọng của sự đồng cảm trong hoạt
động sáng tạo nghệ thuật?
Trả lời:
- Tác giả lập luận rằng nghệ thuật không phải là thứ chỉ nhìn bằng mắt thường, mà là sự cộng hưởng giữa người sáng tạo và đối tượng. Khi người nghệ sĩ đặt mình vào đối tượng, họ không còn đứng ngoài miêu t
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 81): Tác giả đã phát hiện ra những
điều tương đồng gì giữa trẻ em và người nghệ sĩ? Sự khâm phục, trân trọng trẻ
em của tác giả được hình thành trên cơ sở nào?
Trả lời:
- Điểm tương đồng giữa trẻ em và người nghệ sĩ là giàu lòng đồng cảm. Sự khâm phục của tác giả dành cho trẻ em xuất phát từ việc chúng đối xử với vạn vật (cây cỏ, thú nuôi) một cách tự nhiên, không tính toán, điều mà người lớn đã đánh mất từ lâu.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 81): Theo bạn, nếu không có đoạn kể
về chú bé giúp tác giả sắp xếp đồ đạc ở phần 1, sức hấp dẫn, thuyết phục của
văn bản Yêu và đồng cảm sẽ bị ảnh hưởng như thế nào?
Trả lời:
- Đoạn mở đầu đóng vai trò như một minh chứng cho sự thấu hiểu ngay lập tức với cảm xúc. Nếu thiếu nó, những luận điểm sau sẽ trở niên rời rạc và thiếu sức thuyết phục. Người đọc sẽ cảm thấy mơ hồ, khó có thể nắm bắt và hiểu được nội dung văn bản. Câu chuyện của chú bé là minh chứng sống động, giúp ta hình dung cụ thể vè sự đồng cảm trước khi đi đến những cái trừu tượng.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 10 (trang 81): Nhà thơ Xuân Diệu từng
viết: “Hãy nhìn đời bằng đôi mắt xanh non” (Đôi mắt xanh non, trong tập Riêng
chung, NXB Văn học, Hà Nội, 1960). Dựa vào nội dung văn bản Yêu và đồng cảm,
hãy thử nêu lý do khiến nhà thơ Xuân Diệu đề nghị như vậy.
Trả lời:
- Đôi mắt xanh non là chỉ đôi mắt của trẻ con, thể hiện một cái nhìn đầy sức sống, trong trẻo và vô tư. Xuân Diệu nghị như vậy bởi ông hiểu rằng: "Chỉ khi nhìn đời bằng đôi mắt ấy, con người sẽ trút bỏ được gánh nặng, mệt mỏi, để cảm nhận cuộc đời dưới một góc độ tươi đẹp và thuần khiết.
Kết nối đọc - viết
Sự đồng cảm tạo nên vẻ đẹp gắn
kết của thế giới. Hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) về chủ đề này.
Đoạn văn tham khảo
Sự đồng cảm không chỉ là tấm lòng thấu hiểu, mà là sự chia sẻ, kết nối mọi khoảng cách giữa người với người và vạn vật xung quanh. Trong cuộc sống, đồng cảm không chỉ giúp cuộc đời mỗi người trở nên hạnh phúc, có giá trị mà còn giúp ta vượt qua những ích kỷ cá nhân để biết sẻ chia và bao dung. Một trái tim biết đồng cảm là một trái tim biết trân trọng giá trị của sự sống. Đó là khi ta không chỉ sống cuộc đời mình, mà còn thấu hiểu nỗi đau, niềm vui của vạn vật xung quanh ở cái chân thiện mĩ.
Một xã hội văn minh không chỉ đo đếm bằng sự phát triển công nghệ, mà bằng sự tử tế được lan tỏa từ những tấm lòng biết đồng cảm. Vì vậy, hãy làm giàu tâm hồn mình bằng cách mở rộng tấm lòng, hãy cứ tập nhìn đời bằng "đôi mắt xanh non", biết nâng niu từ những thứ nhỏ bé nhất, để tâm hồn chúng ta biết trân trọng cuộc sống và có ý thức bảo vệ cái đẹp.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Yêu và đồng cảm Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."