Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 132): Bạn đã xem biểu diễn tuồng bao
giờ chưa? Bạn nghĩ sao khi loại nghệ thuật sân khấu truyền thống này đang gặp
khó khăn trên con đường đến với khán giả hiện đại?
Gợi ý:
- Em đã từng xem tuồng trên sân khấu. Việc loại hình này đang dần trở nên xa lạ với khán giả hiện đại không hẳn do nó lạc hậu, mà bởi khoảng cách văn hóa và nhịp sống. Điều này xảy ra vì trong khi các loại hình giải trí hiện đại mang đến sự thỏa mãn ngay sau đó, thì tuồng lại đòi hỏi sự trải nghiệm và nghệ thuận ước lệ, nó không phù hợp với đại đa số khán giả, đặc biệt là lớp trẻ hiện nay.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 132): Hãy tìm xem trên Internet toàn
bộ hoặc từng trích đoạn của vở tuồng này
Gợi ý:
- Đường link tham khảo: https://www.youtube.com/watch?v=AHxkm0TQ3iU
Đọc văn bản
1. Cách bài trí nơi huyện đường -
những chỉ dẫn cho việc thiết kế sân khấu.
Trả lời:
- Cách bài trí huyện đường được chỉ dẫn cụ thể:
+ Bức hoành phi đề hai chữ “Huyện đường” trang nghiêm treo chính giữa, hai bên có hai câu đối. Bên dưới là bàn giấy của tri huyện cùng các vật dụng như ống bút, nghiên mực, điếu bình. Bên trái là bàn giấy của viên đề lại, để xây mặt ra khán giả phía phải của sân khấu, trên bàn cũng có nghiên bút và một chồng đơn từ. Tất cả tạo nên một không gian làm việc vừa có vẻ quan cách, vừa toát lên sự ngột ngạt của chốn công đường.
2. Lưu ý cách tự giới thiệu của
nhân vật trong tuồng.
Trả lời:
- Nhân vật trong tuồng tự giới thiệu bản thân bằng thủ phát nói lối, một hình thức tự bạch trang trọng nhưng đầy khoa trương. Nhân vật không chỉ nêu danh tính, chức vụ mà còn tự tô vẽ, thị uy quyền lực của mình bằng giọng điệu hống hách. Điều này không chỉ giúp khán giả định hình nhân vật ngay lập tức, mà còn tạo ra sự tương phản hài hước trước cái vẻ ngoài uy nghiêm lại được dùng để che đậy bản chất tham lam, hèn hạ.
3. Chú ý
sự hể hả, trắng trợn của tri huyện khi tự “thưởng thức” những mưu mô của mình
Trả lời:
- Những lời thoại bàn mưu tính kế của tri huyện không hề có sự che đậy mà ngược lại cho thấy sự thỏa mãn và vui vẻ của hẳn khi tự “thưởng thức” những mưu mô của mình. Hắn coi việc đục khoét tiền của dân chúng là một cuộc chơi, nơi mà sự xảo trá mang lại niềm vui. Tất cả những điều đó được phơi bày không chút ngượng ngùng hay sợ hãi.
4. Hoạt
động “ăn ý” giữa tri huyện và đề lại
Trả lời:
- Màn kịch "ăn ý" giữa tri huyện và đề lại cho thấy rõ bản chất tham lam của chúng. Khi quan tri huyện muốn moi tiền từ Sò, xử Nghêu và Ốc, đề lại còn đưa ra ý kiến xử cả những người không liên quan để lấy thêm. Chúng phối hợp nhịp nhàng, kẻ tung người hứng, biến chốn công đường thành nơi mua bán công lý chứ không hề có ý định xử kiện công bằng.
5. Điều gì sẽ xảy ra sau lời nói
này của lính lệ A?
Trả lời:
- Lời nói của lính lệ A như một hồi chuông báo hiệu sự bắt đầu của màn xét xử đầy bất công sắp tới, nơi các nhân vật như Nghêu, Sò, Ốc, Hến bị đẩy vào vòng xoáy xét xử. Người xem sẽ thấy rõ sự đối lập giữa vị thế của quan lại trên bàn giấy và sự khốn cùng của người dân dưới sự áp bức, từ đó làm bật lên tính chất trào phúng, châm biếm của toàn bộ đoạn trích.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 136): Tóm tắt các sự việc trong đoạn
trích.
Trả lời:
- Tri huyện bước ra đầu tiên, tự xưng
tên tuổi, chức vụ và kinh nghiệm của mình
- Đề lại và tri huyện tính toán, bày mưu để có
thể lấy được tiền từ vụ xét xử
- Sau một hồi bàn bạc, tri huyện và đề lại đưa
ra phương án xử tù, phạt đòn và phạt tiền đối với Ốc, Nghêu và lí trưởng còn Sò
và Hến thì đợi xem xét
- Lính lệ tranh thủ kiếm lợi từ những người đến
xét xử.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 136): Liệt kê
những lời thoại cho thấy sự tương đồng về bản chất, thủ đoạn giữa các nhân vật
ở huyện đường, từ tri huyện đến đề lại và lính lệ.
Trả lời:
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 136): Đoạn trích cho thấy tri huyện
và đề lại không cần phải giữ ý với nhau. Vì sao vậy? Phân tích sự hô ứng nhịp
nhàng trong lời thoại giữa hai nhân vật.
Trả lời:
- Sự không giữ ý giữa tri huyện và đề lại cho thấy sự tha hóa đã trở thành lối sống của chúng. Chúng tung hứng nhịp nhàng, tri huyện đặt vấn đề, đề lại đưa giải pháp, đề lại tâng bốc, tri huyện hưởng ứng. Đó là sự phối hợp đã xảy ra thường xuyên và lặp lại nhiều lần một cách trơn tru như một tội phạm chuyên nghiệp dưới vỏ bọc của quan lại.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 136): Qua
theo dõi cảnh tuồng Huyện đường, bạn hiểu như thế nào về thái độ và cách nhìn
nhận của người dân xưa đối với chốn “cửa quan”?
Trả lời:
- Chốn "cửa quan" trong mắt người xưa không phải nơi đòi lại công bằng, mà là nơi đục khoét của bọn quan lại nhũng nhiễu, chuyên vơ vét của người dân. Thái độ ấy là sự hoài nghi và phẫn nội, xem công đường là nơi trái ngược hài hước khi người nhiều tiền thì được vô tội còn không có tiền sẽ bị phạt. Đoạn trích vừa là lên án sự thật đổ đốn của
quan lại, vừa là tiếng cười châm biếm cho chế độ thống trị thời phong kiến.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 136): Lời tự
giới thiệu (qua hình thức nói lối) của nhân vật tri huyện đã giúp người xem,
người đọc hiểu được điều gì về con người ông ta? Hãy so sánh lời tự giới thiệu
đó của một nhân vật cụ thể trong tuồng với những lời tự giới thiệu thường gặp trong
đời sống để rút ra nhận xét cần thiết.
Trả lời:
- Cách tự giới hiệu qua hình thức nói lối của nhân vật tri huyện cho thấy hắn là một tên quan tham lam, ngu dốt và háo sắc. Lời giới thiệu của tri huyện dùng nhiều hình ảnh ẩn ý, cách nói ẩn dụ, không dễ hiểu và dễ nhớ hơn những lời tự giới thiệu thường gặp trong đời sống.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 136): Nếu
được tham gia dựng lại cảnh Huyện đường trên sân khấu, bạn sẽ lưu ý điều gì về
diễn xuất của diễn viên? Vì sao?
Gợi ý:
- Nếu được tham gia dựng lại cảnh Huyện đường trên sân khấu, em sẽ đặc biệt lưu ý vào giọng điệu của nhật vật. Bởi mỗi một nhân vật có giọng điệu đặc trưng khác nhau, qua giọng điệu có thế biết đâu là nhân vật ngay thẳng, đâu là nhân vật lệch.
Kết nối đọc - viết
Viết đoạn văn ngắn (khoảng 150
chữ) trình bày suy nghĩ về tiếng cười châm biếm của tác giả dân gian thể hiện
qua đoạn trích.
Đoạn văn tham khảo
Tiếng cười trong "Huyện đường" không chỉ là tiếng cười giải trí, mà còn là sự châm biếm, phê phán tầng lớp quan lại của xã hội phong kiến. Tác giả dân gian đã rất tài tình khi để các nhân vật tự phơi bày bản chất qua lời nói và cử chỉ mà không cần dùng đến một từ ngữ phê phán hay bình luận nào.
Thông qua câu chuyện ở huyện đường, ta thấy được một xã hội đầy rẫy thủ đoạn, lừa lọc và thiếu tình người. Tiếng cười được gửi gắm trong tác phẩm vừa sâu cay vừa mang ý nghĩa sâu sắc. Đó là tiếng cười của sự khinh bỉ dành cho những kẻ đội lốt người để thực thi công lý, nơi mà đồng tiền được đặt lên bàn cân xét xử.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Huyện đường Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."