Gợi dẫn trước văn bản đọc
Qua những bài đã học về
thơ, hãy chia sẻ những điều bạn thấy thú vị và khó khăn khi tiếp cận một bài
thơ trữ tình.
Trả lời:
- Thơ trữ tình giống như một nốt nhạc vang lên từ những rung động sâu kín nhất của trái tim. Điều thú vị nhất chính là ở chỗ dễ đọc, dễ nhớ, không khô khan và đầy triết lý, một cảm giác mà chính người đọc đôi khi cũng không thể lý giải được. Thế nên, khó khăn lớn nhất lại nằm ở việc giải mã những triết lý ấy. Bởi đằng sau những câu từ ấy là cả những rung động thầm kín, cùng với cảm xúc trữ tình của tác giả, mọi thứ không bao giờ phô diễn một cách trực diện.
Đọc văn bản
1. Trước khi đọc tiếp văn bản của
Chu Văn Sơn, hãy dừng lại đọc bài thơ của Lưu Trọng Lưu và liệt kê những yếu tố
hình thức ở bài thơ có thể gây ấn tượng và liên tưởng mạnh ở người đọc.
Trả lời:
- Để gây ấn tượng với người đọc, Lưu Trọng Lư đã cố tình phá vỡ những quy chuẩn hình thức truyền thống. Từ cách viết hoa tùy hứng (viết hoa 3 trên 9 câu thơ) đến độ dài không đồng đều giữa các khổ (khổ 5 câu; khổ 4 câu). Chính sự lệch lạc không tuân thủ này khiến người đọc sẽ liên tưởng đến một bài văn xuôi hơn là một bài thơ trữ tình, từ đó tạo ra ấn tượng thị giác đầy mạnh mẽ.
2. Trong đoạn (2) và (3) thao tác lập luận chính mà tác giả sử dụng là gì?
Trả lời:
- Tác giả sử dụng thao tác lập luận so sánh để làm bật lên sự đối lập: Nếu thi nhân xưa luôn tìm kiếm cái "tĩnh" trong thiên nhiên, thì "Thơ mới" lại đi tìm cái "xôn xao" đầy sức sống.
3. Xác định câu chủ đề của đoạn
(4).
Trả lời:
- Tiếng thu là cả một bản hòa âm vừa mơ hồ vừa hiển hiện của bao nỗi xôn xao ngấm ngầm trong lòng tạo vật đang hòa điệu với nỗi xôn xao huyền diệu của hồn thi nhân.
4. Từ đoạn
(5) đến đoạn (7), tác giả tập trung phân tích những yếu tố hình thức nào của
bài thơ?
Trả lời:
=> Từ đoạn 5 đến đoạn 7, tác giả
tập trung vào nghệ thuật của bài thơ (tiếng thơ)
- Đoạn 5: tính nhạc
- Đoạn 6: cấu trúc
- Đoạn 7: Gieo vần, nhịp điệu
5. Từ đoạn
(8) đến đoạn (12), tác giả tập trung phân tích khía cạnh gì của bài thơ?
Trả lời:
- Từ đoạn (8) đến đoạn (12), tác giả
tập trung phân tích khía cạnh của bài thơ: Phân tích cấu trúc ngôn từ mang tính
nhạc, phân tích thứ tiếng của mùa thu: tiếng thổn thức, tiếng rạo rực, tiếng lá
thu xào xạc, và âm hưởng của toàn bài thơ: âm bằng.
+ Đoạn 8: đề cập về tiếng thu
+ Đoạn 9: khái quát về tiếng thu
+ Đoạn 10: cái xao xác và xào xạc của tiếng thu
+ Đoạn 11: cái thổn thức, rạo rực của tiếng thu
+ Đoạn 12: sự hoà điệu giữa tiếng thu và tiếng
thơ
6. Xác
định câu chủ đề của đoạn (13)
Trả lời:
- Câu chủ đề của đoạn (13): Tôi cứ
nghĩ, Lưu Trọng Lư chính là chú nai kia, bởi cái nghiêng tai ngơ ngác thi sĩ
của nó.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 58): Theo phân tích của tác
giả, “tiếng thu” và “tiếng thơ” tương ứng với những bình diện nào trong bài thơ
của Lưu Trọng Lư?
Trả lời:
- Tiếng thơ: tính nhạc, cấu trúc,
gieo vần và nhịp điệu.
- Tiếng thu: thổn thức, rạo rực, xào xạc.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 58): Trình
tự của bài viết đi từ "tiếng thu" hay "tiếng thơ"? Theo tác
giả, “tiếng thu" trong bài thơ của Lưu Trọng Lư là gì?
Trả lời:
- Giữa "tiếng thu" hay "tiếng thơ", Chu Văn Sơn không tách rời hai khái niệm này mà dẫn dắt người đọc luân chuyển từ "tiếng thơ" sang "tiếng thu" rồi quay ngược lại. Đối với ông, tiếng thu không phải là một tập hợp giản đơn của nỗi thổn thức trong đất trời, nỗi rạo rực trong lòng người và tiếng xao xạc của lá rừng mà là một "điệu huyền" - bản hòa âm giữa tạo vật và hồn thi sĩ.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 58): Đánh giá về tính hợp lí
của cách tổ chức và triển khai ý tưởng trong bài viết.
Trả lời:
- Bài viết được triển khai theo luận điểm rõ ràng và cụ thể, mỗi đoạn sẽ có một câu chủ đều riêng, các câu trong đoạn tập trung làm rõ cho câu chủ đề. Tác giả không đề cập tới những gì lan man, khó hiểu mà tập trung làm rõ những vấn đề cốt lõi, khiến người đọc bị cuốn vào mạch phân tích mà vẫn đầy chất thơ.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 58): Theo
tác giả, sự khác biệt lớn nhất trong cách miêu tả thiên nhiên của Thơ mới so
với thơ cổ điển là gì? Nguyên nhân nào dẫn đến sự khác biệt ấy?
Trả lời:
- Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở trạng thái, thơ cổ điển miêu tả thiên nhiên ở trạng thái tĩnh, thơ mới miêu tả thiên nhiên ở trạng thái động. Lý do là bởi nhà thơ cổ điển nhìn thiên nhiên bằng cái nhìn chiêm nghiệm, trong khi các nhà Thơ mới muốn chạm đến sự sống tiềm tàng, xôn xao đang cựa quậy bên trong lòng tạo vật.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 58): Khi
phân tích ngôn từ trong bài thơ Tiếng thu, những thao tác nào được nhà nghiên
cứu Chu Văn Sơn thường xuyên sử dụng? Theo bạn, tại sao những thao tác ấy lại
rất cần thiết trong việc cảm thụ giá trị thẩm mĩ của ngôn từ thơ?
Trả lời:
- Khi phân tích ngôn từ trong bài
thơ Tiếng thu, Chu Văn Sơn thường xuyên sử dụng thao tác lập luận phân tích, chứng minh. Điều này đối với ông là việc rất cần thiết trong việc cảm thụ giá trị thẩm mĩ của ngôn từ thơ. Bởi cảm thụ thơ ca không thể là cảm nhận mơ hồ mà phải dựa trên những bằng chứng xác đáng qua từ ngữ, từ đó mới hiểu "đúng", hiểu "đủ" và hiểu cái "hay" về ý nghĩa bài thơ biểu đạt.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 58): Từ gợi
ý trong bài viết của Chu Văn Sơn, theo bạn, sức hấp dẫn của một bài thơ nằm ở
những yếu tố nào?
Trả lời:
- Sức hấp dẫn của một bài thơ nằm ở
những yếu tố như: Âm điệu của thơ (tính nhạc, bố cục, nhịp điệu, gieo vần) và
tư tưởng chủ đề của thơ.
Kết nối đọc - viết
Qua các tác phẩm được giới
thiệu trong bài Vẻ đẹp của thơ ca, hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) chia sẻ
về điều làm bạn thấy thú vị, hấp dẫn khi đọc thơ.
Đoạn văn tham khảo
Thơ là sản phẩm của sự sáng tạo nghệ thuật và được coi là xuất hiện gần như sớm nhất trong đời sống của loài người. Dù chẳng thể dùng một định nghĩa nào để có thể diễn đạt được một cách toàn diện và sâu sắc về thơ, nhưng ta vẫn có thể cảm nhận được đó là nơi ngôn từ đạt đến độ tinh túy nhất. Khi đọc một bài thơ, ta không chỉ cảm nhận nội dung, mà còn bị cuốn bởi hình thức, nghệ thuật, qua những rung động, xúc cảm được diễn đạt bằng hình ảnh, nhịp điệu và ngôn ngữ.
Để thấu hiểu được những ý nghĩa sâu xa ấy, người đọc cần một sự liên tưởng, đối chiếu đầy tinh tế giữa bài thơ đang đọc với các bài thơ khác của chính tác giả. Chẳng hạn như khi đặt "Đây mùa thu tới" của Xuân Diệu cạnh "Tiếng thu" của Lưu Trọng Lư, ta thấy được những màu sắc khác nhau của một mùa thu thi sĩ. Thơ ca hấp dẫn không chỉ bởi vẻ đẹp hình thức, mà vì nó chính là chiếc chìa khóa mở ra những tâm hồn đồng điệu, khiến ta không chỉ hiểu hơn về cái đẹp mà còn cảm nhận sâu sắc hơn về thân phận con người và cuộc đời.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Bản hòa âm ngôn từ trong Tiếng thu của Lưu Trọng Lư Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."