Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 105): Tìm hiểu và chia sẻ với các bạn
thông tin về một số đặc điểm văn hóa của người Ê-đê (ví dụ: trang phục, ẩm
thực, nhà ở, lễ hội,…)
Trả lời:
- Văn hóa Ê-đê là một bức tranh đa sắc màu với những nét độc đáo. Từ ngôi nhà dài (nơi lưu giữ những giá trị văn hóa), đến những bộ trang phục dệt hoa văn tinh xảo, rực rỡ cùng nền ẩm thực vô cùng phong phú. Đời sống tâm linh của họ rất độc đáo mang đậm bản sắc, gắn liền với tiếng cồng chiêng, những lễ hội mùa xuân, lễ cúng bến nước và đặc biệt là văn hóa mẫu hệ đậm nét đặc trưng.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 105): Tìm
hiểu ý nghĩa của biểu tượng mặt trời trong một số nền văn hóa
Trả lời:
- Mặt Trời là biểu tượng đầy quyền uy. Với người Ai Cập cổ đại, đó là nguồn sống của vũ trụ. Với Kitô giáo, đó là sức mạnh tái sinh. Trong văn hóa phương Đông, Mặt Trời đại diện cho sự luân chuyển ngày đêm, giữa âm và dương, giữa nữ thần và nam thần.
Đọc văn bản
1. Chú ý các chi tiết mô tả Đăm
Săn khi đến nhà Đăm Par Kvây.
Trả lời:
- Sự xuất hiện của Đăm Săn toát lên khí thế dũng mãnh lạ thường. Mỗi bước chân của chàng dường như làm rúng động cả không gian: sàn sân rung lên như vỗ cánh, bảy hàng cột nhà chao đảo từ đông sang tây. Tư thế ngồi của chàng cũng oai vệ: trông nghênh nghênh như con rắn trong hang, mạnh mẽ như cọp trong đầm và dũng mãnh như con tê giác nơi thung lũng. Tiếng nói cười của chàng vang vọng, oang oang tựa tiếng sấm sét.
2. Hình dung cảnh tiếp đón Đăm Săn
trong nhà Đăm Par Kvây. Chú ý các chi tiết về đời sống văn hóa và phong tục của
người Ê-đê
Trả lời:
- Cảnh tiếp đón Đăm Săn:
+ tôi tớ trải dưới một chiếu trắng, trải trên
một chiếu đỏ làm chỗ ngồi
+ thuốc sợi cả hòm đồng, thuốc lá cả sọt đại,
trầu vỏ cả gùi to
+ đốt một gà mái ấp, giết một gà mái đẻ, giã gạo
trắng như hoa ê pang, sáng như ánh mặt trời, nấu cơm mời khách
+ ché tuk da lươn, ché êbah M’nông
+ ai đi lấy nước cứ đi lấy nước, ai đánh chiêng
cứ đánh chiêng, ai cắm cần cứ cắm cần
→ Cảnh tiếp đón quy củ, hoành tráng, có đầy đủ
những đồ dùng, đồ ăn.
3. Dự báo về hành trình tới nhà Nữ
Thần Mặt Trời.
Trả lời:
- Khi ở nhà Đăm Par Kvây, mọi người đều can ngăn vì cho rằng con đường đến nhà Nữ Thần Mặt Trời là cấm địa, nơi đầy rẫy rắn độc, cọp dữ, và nhiều chông gai. Lời cảnh báo khẳng định rằng: Dù là bất kì ai, ở hoàn cảnh, địa vị nào, một khi đã tiến vào nơi rừng thiêng ấy đều khó lòng bảo toàn tính mạng.
4. Lời khuyên của Đăm Par Kvây với
Đăm Săn.
Trả lời:
- Nước thì nhiều đỉa, rừng thì nhiều
vắt, người ta chưa hề đem nhau đi vào đó bao giờ. Ven rừng đầy xương người.
Trong rừng đầy xương bò, xương trâu. Biết bao tù trưởng nhà giàu, biết bao dũng
tướng anh hùng đã bỏ mạng nơi đây. Rừng Đen đất nhão là nơi đã chôn vùi nhiều
tù trưởng nhà giàu. Tôi cột diêng bằng thừng, tôi trói diêng bằng dây, tôi
không cho diêng đi vào đấy đâu. Tôi xin cúng cầu phúc cho diêng một lợn, tôi
xin tiễn chân diêng một trâu, tôi không cho diêng đi vào rừng thiêng của Nhà
Trời đâu. Ở đấy, chông lớn nhiều như lông nhím, chông nhỏ nhiều như lông chó,
con sóc nhảy vào thân nó cũng khó mà vẹn toàn nữa là!
5. Chú ý thái độ của Đăm Săn
khi nghe lời khuyên của Đăm Par Kvây?
Trả lời:
- Trái ngược với sự lo âu của bạn mình, Đăm Săn vẫn quyết tâm giữ vững ý định đi bắt Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ của mình. Chàng cương quyết không lùi bước, quyết tâm giết thú dữ. Với lòng tự tôn của một tù trưởng quyền uy, chàng tin rằng chẳng có thế lực nào đủ sức ngăn cản mình.
6. Đối chiếu từ ngữ miêu tả
ngôi nhà Nữ Thần Mặt Trời với phần chú thích văn bản
Trả lời:
- Ngôi nhà của Nữ Thần Mặt Trời trong
văn bản với phần chú thích được miêu tả đồng nhất, đều là nơi quạnh vắng, đìu
hiu và heo hắt. Chỉ khi tiến sát đến cửa, sự tĩnh lặng mới bị phá vỡ bởi âm thanh tấp nập của cuộc sống sinh hoạt ngày thường.
7. Hình
dung về cảnh tượng ngôi nhà Nữ Thần Mặt Trời
Trả lời:
- Ngôi nhà của Nữ Thần Mặt Trời hiện lên vẻ tráng lệ như cung điện: Có bãi thả trâu, thả bò, sương mù bao phủ tạo cảm giác huyền bí. Bờ rào được giăng dây đồng, dây sắt, cái thang trông như cầu vồng, tòa nhà dài hun hút với voi vây chặt sàn, cồng chiêng, xà ngang đều được thếp vàng ròng rực rỡ.
8. Tưởng tượng về hình ảnh Nữ Thần
Mặt Trời
Trả lời:
- Hình ảnh Nữ Thần Mặt Trời hiện lên với vẻ đẹp quý phái và quyền năng, nàng được tất cả mọi người ngưỡng mộ và tôn trọng. Vừa toát lên vẻ đẹp độc nhất, vừa toát lên ỷ uy nghiêm như một bậc nữ thần.
9. Vì sao Nữ Thần Mặt Trời từ chối
Đăm Săn?
Trả lời:
- Nàng từ chối Đăm Săn không phải vì ghét bỏ, mà vì trọng trách lớn lao phải lo cho sinh mệnh, sự sống của rất nhiều loài vật trên trái đất này. Nàng là con của Trời, nếu nàng đi, sự sống trên mặt đất sẽ lụi tàn.
10. Lưu ý phản ứng của Đăm
Săn khi bị nữ thần từ chối
Trả lời:
- Ban đầu, chàng kiên quyết đòi lấy Nữ Thần, thể hiện sự tự tin và lòng kiêu hãnh. Tuy nhiên, khi đối diện với lời khước từ đầy trách nhiệm, chàng ra về với vẻ mặt tiếc nuối và đầy sự buồn bã.
11. Tưởng
tượng cảnh Đăm Săn trong Rừng Đen?
Trả lời:
- Rời khỏi nhà Nữ Thần, Đăm Săn bắt đầu chịu sự trừng phạt của thần Trời vì hành động mạo phạm. Việc ngựa và người bị lún dần vào mặt đất là điềm báo cho sự trả giá của những giới hạn thiêng liêng mà con người không được phép chạm tới.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 111): Tóm tắt những sự kiện
chính trong đoạn trích. Những sự kiện đó thể hiện phẩm chất gì của người anh
hùng Đăm Săn?
Trả lời:
* Những sự kiện chính trong đoạn
trích:
+ Đăm Săn đến nhà Đăm Par Kvây, muốn Đăm Par
Kvây cùng mình đi bắt Nữ Thần Mặt Trời
+ Đăm Săn lên đường, vượt qua nhiều núi cao, rừng rậm để tìm đến nhà Nữ Thần Mặt Trời.
+ Đăm Săn kiên quyết đề nghị Nữ Thần Mặt Trời làm vợ nhưng bị nàng thẳng thắn từ chối.
+ Đăm Săn buồn bã ra về ngay khi mặt trời bắt đầu lên mà không đợi mặt trời lặn, dẫn đến việc cả người và ngựa bị chìm trong ánh nắng gay gắt.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 111): Lời kể,
lời miêu tả, lời đối thoại có vai trò gì trong việc khắc họa nhân vật? Hãy làm
rõ những đặc trưng của lời văn sử thi trong đoạn trích này.
Trả lời:
- Đoạn trích kết hợp giọng kể văn xuôi xen lẫn văn vần, sử dụng yếu tố thành ngữ cổ và ngôn từ dân gian tạo nên sắc thái huyền thoại đặc trưng, mang đậm nét sử thi.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 111): Người kể chuyện trong
đoạn trích này là ai? Hãy tìm hiểu một số thông tin về hình thức kể chuyện sử thi
của người Ê-đê.
Trả lời:
- Người kể chuyện trong đoạn trích này ở ngôi thứ 3, đóng vai trò là người dẫn truyện kể lại tất cả những diễn biến của đoạn trích. Với người Ê-đê, đây không chỉ là kể truyện mà là hình thức hát nói đầy mê hoặc, lưu truyền giá trị qua nhiều thế hệ.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 111): Theo
bạn, hình tượng Nữ thần Mặt Trời trong sử thi Đăm Săn mang những ý nghĩa gì?
Trả lời:
- Hình tượng Nữ thần Mặt Trời trong sử thi Đăm Săn đại diện cho chế độ mẫu hệ. Nàng là hiện thân của sự sống, sự cân bằng mà một người thường không thể tùy tiện chiếm đoạt.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 111): Bạn có suy nghĩ gì về cái
chết của Đăm Săn trong Rừng Sáp Đen? Phải chăng đó là kết quả tất yếu của việc
theo đuổi một mục tiêu vượt quá giới hạn con người?
Trả lời:
- Cái chết của Đăm Săn trong Rừng Sáp Đen không phải là sự thất bại, mà là kết quả tất yếu, là sự trừng phạt cho khát vọng vượt quá giới hạn của con người. Đó là bài học về sự cân bằng giữa khát vọng cá nhân và trật tự của vũ trụ mà thần linh đã thiết lập.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 111): Qua
đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, bạn nhận ra những đặc trưng
nào trong phong tục, tập quán, tín ngưỡng của người Ê-đê xưa?
Trả lời:
- uống rượu cần, hút thuốc lá cuốn,
ăn trầu
- trong nhà có cồng, chiêng
- tín ngưỡng về mặt trăng, mặt trời: người anh
giữ mặt trời, người em giữ mặt trăng, dù yêu nhau nhưng phải sống cách biệt.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 10 (trang 111): Qua hai đoạn trích Héc-to
từ biệt Ăng-đrô-mác và Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời, hãy nêu những
điểm tương đồng và khác biệt trong quan niệm của người Hy Lạp cổ đại và người
Ê-đê về người anh hùng?
Trả lời:
* Tương đồng:
- Đề cao địa vị của người anh hùng trong xã hội, tượng trưng cho phẩm chất cao đẹp của cộng đồng
- Sử dụng những từ ngữ cổ, những yếu tố thành ngữ, tục ngữ
- Sử dụng chất liệu ngôn từ văn học dân gian
* Khác biệt:
- Sử thi anh hùng Hy Lạp cổ đại:
+ Đặt người anh hùng trong hoàn cảnh giữa lợi ích của cộng đồng và cá nhân, phải đưa ra sự lựa chọn, để từ đó khẳng định phẩm chất, vẻ đẹp của người anh hùng
+ Các yếu tố ngoại cảnh như gia đình, dân
tộc được xây dựng và nhắc đến khá nhiều
+ Thường kể về những sự việc có ý nghĩa
thay đổi lớn lao, quy mô lớn
+ Hình tượng nhân vật hoành tráng, hào
hùng
+ Biến cố được nhắc tới trong tác phẩm
thường là những biến cố lớn, ảnh hưởng tới cả dân tộc, đất nước
- Sử thi anh hùng Ê-đê:
+ Người anh hùng mang trong mình hoài
bão, khát vọng lớn lao, muốn tự mình chinh phục
+ Không nói nhiều đến những yếu tố ngoại
cảnh như mâu thuẫn, gia đình, xã hội mà tập trung thể hiện nhân vật chính
+ Nhân vật anh hùng thường thuộc ba loại
chính: chiến đấu chống quái vật, người anh hùng đi hỏi vợ, sự trả thù của dòng
họ
Kết nối đọc – viết
Phải chăng một tác phẩm sử thi
ra đời ở một thời đại quá xa xôi như I-li-át hay Đăm Săn không còn nhiều ý
nghĩa đối với con người hiện đại? Hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày
quan điểm của bạn
Đoạn văn tham khảo
Sử thi là thể loại văn học dân gian đã xuất hiện từ bao đời nay. Dù ra đời từ thời cổ đại với những khái niệm kỳ vĩ, nó vẫn không bao giờ là di sản bị chôn vùi. Mặc cho thời gian sử thi và thời gian hiện tại cách nhau rất xa, nhưng những giá trị nghệ thuật và nhân văn của thể loại này vẫn được biết đến rộng rãi. Bởi nó giải mã những nhu cầu nhận thức của con người thời nguyên thủy, giải thích nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc thị tộc đã sáng tạo ra các vị thần. Những câu chuyện về lịch sử, xã hội qua tư duy thần thoại của người xưa...tạo nên tính chất hoang đường của bức tranh sử thi.
Thời gian có thể làm mờ đi những chi tiết hoang đường ấy, nhưng khát vọng chinh phục, ý chí vượt khó và những rung động sâu sắc vẫn luôn đồng điệu với nhịp sống hôm nay. Đọc sử thi là cách chúng ta kết nối với quá khứ, nhìn thấu tâm hồn của cha ông để từ đó nuôi dưỡng tinh thần dũng cảm và lòng tự trọng trong chính hành trình chinh phục những ước mơ của riêng mình trong kỳ nguyên hiện đại.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Đăn Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."