Soạn bài Chùm thơ Hai cư - Ngữ văn 10

Gợi dẫn trước văn bản đọc

Bài thơ ngắn nhất mà bạn từng đọc là bài nào? Điều gì khiến nó được bạn nhớ tới.
Gợi ý:

- Bài thơ ngắn nhất mà em từng đọc là "Ngắm trăng" của chủ tịch Hồ Chí Minh, một bài thơ mang ý nghĩa sâu sắc, khẳng định tâm hồn nghệ sĩ lãng mạn và tinh thần kiên cường của người chiến sĩ cách mạng. Dù bị giam cầm trong chốn lao tù tối tăm, Bác vẫn giữ được sự tự do trong tâm tưởng, ung dung vượt qua nghịch cảnh để giao cảm cùng thiên nhiên.

Đọc văn bản

1. Hãy hình dung về màu sắc không khí của khung cảnh được gợi tả trong bài thơ.
Trả lời:

- Bài thơ hiện lên với khung cảnh mang đậm vẻ tàn úa và đìu hiu. Mày nâu của cành cây khô, đen của cánh quạ và sắc vàng úa của chiều thu đã hòa quyện, tạo nên một không khí lạnh lẽo, ảm đạm đến mức trống trải. 

2. Ấn tượng mà hình ảnh “hoa triêu nhan” và “dây gàu” gợi ra cho bạn là gì?
Trả lời:
- Hình ảnh “hoa triêu nhan” và “dây gàu” khơi gợi một vẻ đẹp tràn đầy sức sống. Bông hoa triêu nhan mỏng manh đã tìm đến sợi dây gàu bên thành giếng để nương tựa và vươn mình nở rộ, thể hiện một sự sống vẫn âm thầm hiện hữu ngay cả trong những góc khuất bình dị nhất.

3. Khi nhắc đến “con ốc” và “núi Fu-ji”, người ta thường nghĩ đến những đặc điểm nào của chúng? 
Trả lời:
- “Con ốc” gợi lên hình ảnh một con vật nhỏ bé, chậm chạp, sống thụ động.
- “Núi Fu-ji”: Là biểu tượng của sự hùng vĩ, cao lớn, mênh mông, gợi lên vẻ đẹp tráng lệ vĩnh hằng.

Trả lời câu hỏi

Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 46): Hãy nhận diện hình ảnh trung tâm ở từng bài thơ hai-cư trên và cho biết đặc điểm chung của các hình ảnh ấy
Trả lời:
- Hình ảnh trung tâm của từng bài thơ:
+ Bài 1: hình ảnh con quạ
+ Bài 2: Hoa triêu nhan
+ Bài 3: Con ốc nhỏ
- Điểm chung: Đều là những hình ảnh thuộc về thế giới tự nhiên, nhỏ bé và gần gũi với con người. 

Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 46): Xác định mối quan hệ giữa hình ảnh trung tâm trong bài thơ của Ba-sô với các yếu tố thời gian và không gian.
Trả lời:
- Hình ảnh trung tâm: con quạ
- Không gian: cành cây khô
- Thời gian: chiều thu

=> Sự kết hợp giữa những hình ảnh và các yếu tố này đã tạo nên một bức tranh với khung cảnh đìu hiu, vắng vẻ.

Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 46): Bài thơ của Chi-ô được triển khai xoay quanh phát hiện nào? Theo bạn, vì sao phát hiện này lại dẫn dắt nhân vật trữ tình sang "xin nước nhà bên"?
Trả lời:

- Nhà thơ phát hiện bông hoa triêu nhan ấy đang quấn lấy sợi dây gàu bên giếng. Trước vẻ đẹp bền bỉ của đóa hoa vốn là loài dây leo, tác giả cảm nhận được cái đẹp, sự sống và Phật tánh trong đó, bà chọn cách "xin nước nhà bên" để không làm tổn hại đến sự sống của hoa.

Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 46): Từ những đặc điểm thường được liên hệ khi hình dung về “con ốc" và "núi Phu-gi", hãy nhận xét về tương quan giữa hai hình ảnh này.
Trả lời:
- Hình ảnh “con ốc” và “núi Phu-ji” là sự đối lập trái ngược nhau. Nếu “con ốc” gợi ra một con vật nhỏ bé, chậm chạp thì “núi Phu-ji” lại gợi ra một không gian vô cùng cao và rộng. “Con ốc” ở trạng thái chuyển động nhẹ nhàng, “núi Phu-ji” ở trạng thái tĩnh.

Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 46): Khoảnh khắc được thể hiện trong bài thơ của Ba-sô có thể khơi gợi những cảm xúc gỉ ở người đọc?
Trả lời:

- Bài thơ không chỉ dừng lại ở việc tả cảnh mà còn khơi gợi cảnh giới u huyền. Sự tương phản giữa thân hình đen muội nhỏ xíu của con quạ và bóng tối  bao la vô định của buổi chiều hôm đã đưa người đọc vào một thế giới hư không trống rỗng, nơi sự cô tịch bao trùm lấy không gian.

Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 46): Từ bài thơ của Chi-ô, hãy bình luận về ý nghĩa triết lí trong cách ứng xử của con người đối với thiên nhiên mà bài thơ gợi ra.
Trả lời:
- Hành động trân trọng bông hoa bên giếng thể hiện một  triết lý trong cách ứng xử nhân văn của con người: Thiên nhiên là hiện thân của cái đẹp. Thay vì xâm phạm, con người cần phải biết nâng niu, gìn giữ những vẻ đẹp thuần khiết ấy. 

Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 10 (trang 46): Bạn cảm nhận như thế nào về hành trinh "chậm rì" của con ốc trong bài thơ của Ít-sa?
Trả lời:

- Hành trình "chậm rì" của con ốc nhưng không ngừng nghỉ ấy chính là hình ảnh ẩn dụ cho khát vọng của mỗi người. Mỗi chúng ta đều là một chú ốc nhỏ bé, nhưng đều ấp ủ một giấc mơ cháy bỏng của riêng cuộc đời mình. Dù xuất phát ở bất kì thời điểm nào, hoặc có thể đi chậm hơn người khác, nhưng chỉ cần chúng ta kiên trì, nỗ lực hết mình thì dù chậm, ta vẫn sẽ chạm tới đỉnh cao mơ ước. Đó chính là điều làm nên ý nghĩa của cuộc sống.

Kết nối đọc - viết

Từ việc đọc ba bài thơ trên, hãy viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày về điều bạn cảm thấy thú vị nhất ở thể thơ hai-cư