Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 82): Trong hình dung của bạn, nhà
thơ phải là người như thế nào? Bạn có cho rằng việc làm thơ gắn liền với những
phút cao hứng, “bốc đồng”.
Gợi ý:
- Trong hình dung của em, những là thơ là một người tri thức, sở hữu vốn từ ngữ phong phú và trí tưởng tượng bay bổng. Nhà thơ vĩ đại không chỉ là người có cảm xúc, mà trước hết phải là một nhà tư tưởng, cảm nhận được những gì tinh túy nhất của cuộc đời. Bởi vậy, việc làm thơ không thể chỉ vì những phút cao hứng, “bốc đồng”. Cảm hứng là điểm khởi đầu tốt, nhưng những phút thăng hoa thường vụt qua rất nhanh. Chúng không đủ để tạo nên chiều sâu cho một tác phẩm hoàn chỉnh.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 82): Bạn nhớ hoặc thích định nghĩa nào về thơ, nhà thơ hay công việc làm thơ?
Trả lời:
- Tố Hữu đã từng nói: "Thơ chỉ bật ra khi trong tim ta cuộc sống đã tràn đầy". Nhận định này không chỉ nhấn mạnh vai trò của cảm xúc trong các sáng tạo thơ ca mà còn phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa nghệ thuật và cuộc sống.
Đọc văn bản
1. Phải chăng tác giả đã nhầm khi
viết "ý tại ngôn tại"?
Trả lời:
- Tác giả không hề nhầm lẫn. "Ý tại ngôn ngoại" ở đây là sự phủ định cho lối hiểu nông cạn trong ngôn ngữ thơ. Thơ ca không phải là một văn bản có thể đọc hiểu ngay lập tức, nhưng câu chữ trong thơ thì không thể hiểu nghĩa mặt chữ mà cần phải hiểu nghĩa ẩn sâu bên trong của nó.
2. "Nghĩ
tiêu dùng" và "nghĩa tự vị" - hai cụm từ này có diễn đạt cùng
một ý không?
Trả lời:
- Hai thuật ngữ không diễn đạt
cùng một ý
+ Nghĩa tiêu dùng: lớp nghĩa được mọi
người sử dụng chung, tất cả đều hiểu (có thể thay đổi theo môi
trường, độ tuổi sử dụng ngôn ngữ)
+ Nghĩa tự vị: bản chất nghĩa của từ,
được giải thích trong từ điển (nghĩa cố định, không thay đổi).
3. Tác giả “rất ghét” hay “không
mê” những gì? Ngược lại, ông “ưa” đối tượng nào? Bạn có nghĩa mình đã hiểu đúng
điều tác giả muốn nói?
Trả lời:
- Tác giả “rất ghét” quan niệm về những thần đồng "sống bằng vốn trời cho" và đặc biệt “ưa” những "lão bộc" của ngôn ngữ - những nhà thơ chăm chỉ làm việc trên cánh đồng giấy. Tôi nghĩ rằng, mình đã hoàn toàn thấu hiểu quan điểm mà tác giả muốn nói.
4. “Không có chức nhà thơ
suốt đời”, vậy lúc nào một “nhà thơ” không còn là nhà thơ nữa?
Trả lời:
- Một người chỉ được coi là nhà thơ khi họ vượt qua "cuộc bỏ phiếu của chữ", nghĩa là họ không ngừng biến ngôn ngữ chung thành ngôn ngữ đặc sản của riêng mình, làm phong phú cho tiếng mẹ như một lão bộc trung thành của ngôn ngữ. Ngừng lao động, ngừng sáng tạo, nhà thơ sẽ tự tước đi danh xưng của chính mình.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 85): Vấn đề chính được bàn luận
trong văn bản này là gì?
Trả lời:
- Vấn đề chính được bàn luận
trong văn bản là: Ý nghĩa thực chất của việc sáng tác thơ ca đối
với người nghệ sĩ.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 85): Hãy tìm
trong văn bản một câu có thể nêu bật được ý cốt lõi trong quan niệm về thơ của
tác giả.
Trả lời:
* Câu văn nêu bật được ý cốt lõi
trong quan niệm về thơ của tác giả:
- “Dẫu có theo con đường nào, một nhà thơ cũng
phải cúc cung tận tụy đem hết tâm trí dùi mài và lao động chữ, biến ngôn ngữ
công cộng thành ngôn ngữ đặc sản độc nhất làm phong phú cho tiếng mẹ như một
lão bộc trung thành của ngôn ngữ.”
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 85): Ở phần
2 của văn bản, tác giả đã tranh luận với hai quan niệm khá phổ biến:
- Thơ gắn liền với những cảm xúc bột phát, “bốc
đồng”, làm thơ không cần cố gắng.
- Thơ là vấn đề của những năng khiếu đặc biệt,
xa lạ với lao động lầm lũi và nỗ lực trau dồi học vấn.
=> Những lí lẽ và bằng chứng mà tác giả nêu
lên đã thực sự thuyết phục chưa? Hãy nói rõ ý kiến của bạn.
Trả lời:
- Cách lập luận của Lê Đạt là vô cùng xác đáng. Nhưng với em, thơ cũng có thể gắn liền với những cảm xúc bộc phát mặc dù ta vẫn phải phủ nhận rằng: Năng khiếu thiên bẩm vẫn đóng vai trò vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, nếu thiếu đi sự dùi mài khổ luyện, thiên bẩm sẽ sớm lụi tàn. Lê Đạt đã đúng khi nhấn mạnh vào lao động, bởi chỉ có lao động mới biến những rung động bộc phát thành tác phẩm có sức sống trường tồn.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 85): Tác giả
không trực tiếp định nghĩa khái niệm chữ. Dựa vào “ý tại ngôn ngoại” của
văn bản, bạn hãy thử thực hiện công việc này.
Trả lời:
- "Chữ" trong thơ là một thực thể có linh hồn. Nó không chỉ là một phương tiện để giao tiếp, trao đổi mà là sự tương quan, liên kết với các câu thơ. Chữ phải có độ vang, sức gợi cảm, gợi sự hứng thú với người đọc và truyền tải được tiếng lòng.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 85): Bạn có ý kiến gì về luận
điểm: “Nhà thơ làm chữ chủ yếu không phải ở “nghĩa tiêu dùng”, nghĩa tư vị của
nó, mà ở diện mạo, âm lượng, độ vang vọng, sức gợi cảm của chữ trong tương quan
hữu cơ với câu, bài thơ”? Nếu tán đồng với tác giả Lê Đạt, hãy đưa ra một ví dụ
để minh họa.
Trả lời:
- Tôi hoàn toàn đồng tình với luận điểm của của tác giả. Bởi “nghĩa tiêu dùng, nghĩa tự vị” của chữ là những lớp nghĩa chung, những thứ vốn dĩ đã quá phổ thông trong giao tiếp hàng ngày mà bất kì ai cũng hiểu. Vì vậy, giá trị của một bài thơ phải được kiến tạo từ những ngôn ngữ nghệ thuật độc đáo, nơi mỗi con chữ không chỉ truyền đạt thông tin mà còn mang theo độ vang vọng và sức gợi cảm riêng biệt. Nếu không có được một hệ thống ngôn ngữ nghệ thuật cho riêng mình, nhà thơ khó lòng gửi gắm trọn vẹn tiếng lòng và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả.
- Một minh chứng cho cái nét riêng của mình là Hàn Mặc Tử, ông không dùng từ ngữ theo cách thông thường mà sáng tạo nên những vần thơ vô vùng trong sáng lung linh, huyền ảo, tạo ra một lối đi riêng biệt trong dòng Thơ mới. Chính cái diện mạo và độ vang của chữ đã xác lập vị thế của ông trong nền văn học Việt Nam.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 85): Bài viết
của Lê Đạt đã giúp bạn hiểu thêm gì về hoạt động sáng tạo thơ ca?
Gợi ý:
- Bài viết đã thay đổi cách nhìn của tôi về hoạt động sáng tạo thơ, đó không phải là công việc của những kẻ mơ mộng nhàn rỗi, mà là một quá trình dài và gian khổ, nhiều khó khăn. Những cảm xúc bộc phát, hay dựa vào năng khiếu đều gắn liền với hoạt động sáng tác cùng với sự trau dồi kiến thức của nhà thơ.
Kết nối đọc - viết
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ)
nêu suy nghĩ về một nhận định mà bạn thấy tâm đắc trong văn bản Chữ bầu lên nhà
thơ của Lê Đạt.
Đoạn văn tham khảo
Nhận định "Chữ bầu lên nhà thơ" của Lê Đạt là một nhận định đầy đanh thép làm nổi bật tầm quan trọng của chữ đối với các nhà thơ trong quá trình sáng tạo nghệ thuật. Chữ không chỉ hiểu đơn giản là phương tiện, mà là nền tảng sống còn của thi sĩ, nơi khẳng định tài năng và phong cách của họ.
Khi một nhà thơ "cần mẫn với chữ", đó là lúc họ đang lựa chọn những gì tinh túy nhất để diễn đạt ý cần nói và hữu hình hóa cảm xúc. Nhà thơ không phải là người ban phát ý tưởng bằng ngôn ngữ thông thường, mà là người kiến tạo nên những cấu trúc ngôn từ đặc biệt. Quá trình lao động ấy đầy rẫy sự khó khăn, vất vả, nhưng đó là con đường duy nhất để đưa một cái tên đến với công chúng, ghi dấu những thành quả của mình thành di sản nghệ thuật, trở thành tài sản chung của nhân loại.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Chữ bầu lên nhà thơ Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."