Gợi dẫn trước văn bản đọc
Gợi dẫn 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 137): Khi nghe cụm từ “con rối”, điều
đầu tiên bạn nghĩ tới là gì? Vì sao như vậy?
Gợi ý:
- Khi nghe cụm từ “con rối”, điều đầu tiên em nghĩ tới là những người không có chính kiến, không biết suy nghĩ, bị người khác đứng sau giật dây, điều khiển và chỉ làm việc theo sự sắp xếp của người khác, thực chất trong tay không có quyền hạn hay hiểu biết gì.
Gợi dẫn 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 137): Bạn đã có những hiểu biết gì về rối nước? Hãy nêu những điều bạn còn thắc mắc và muốn tìm hiểu sâu thêm về loại hình nghệ thuật này
Gợi ý:
- Múa rối nước từ lâu đã là một biểu tượng của sân khấu dân gian. Loại hình nghệ thuật này gây sự tò mò lớn nhất đối với em không chỉ nằm ở vẻ ngoài ngộ nghĩnh của con rối, mà là ở kỹ thuật điều khiển. Em thắc mắc mắc làm sao người nghệ nhân có thể điều khiển được con rối từ phía sau cánh gà một cách chuẩn xác, khi mà mọi thứ đều diễn ra trên mặt nước đầy biến động?
Đọc văn bản
1. Đoạn chữ in đậm này là sa-pô
của văn bản. Hãy nhớ lại các chức năng thông thường của một sa-pô.
Trả lời:
- Các chức năng của sa-pô:
+ Hoàn thiện tiêu đề
+ Tóm tắt nội dung
+ Chứng minh tính thời sự
+ Nêu rõ hoàn cảnh
+ Thông báo bố cục
+ Thu hút người đọc
2. Trò rối
nước ở Việt Nam ra đời từ bao giờ?
Trả lời:
- Trò múa rối nước ở Việt Nam không
có thời gian ra đời chính xác. Tương truyền, múa rối nước được hình thành từ
thế kỉ XI – XII.
3. Không gian biểu diễn đặc
trưng của múa rối nước
Trả lời:
- Nhà rối (thủy đình) được dựng trên mặt ao làng, với kiến trúc mái chùa cong, mành tre và cờ phướn... tạo nên một sân khấu sinh động giữa thiên nhiên. Ngày nay, thủy định được dựng ngay trong các nhà hát và trong các khu du lịch sinh thái,… với sân khấu là hồ nhân tạo.
4. Trong trò rối nước, con rối đã
được chế tác và điều khiển như thế nào?
Trả lời:
- Chế tác: những con rối được đẽo gọt
từ gỗ sung, tạo hình ngộ nghĩnh.
- Điều khiển: Người điều khiển sử dụng hệ thống
sào kết hợp với dây để điều khiển con rối, đứng sau bức mành (buồng trò).
5. Việc
bảo tồn, phát triển rối nước có điểm gì chung với bảo tồn, phát triển các loại
hình nghệ thuật cổ truyền khác của dân tộc?
Trả lời:
- Việc bảo tồn, phát triển rối nước được duy trì bằng cách sinh hoạt biểu diễn hội hè ở các làng xã và khắp cả nước. Tuy nhiên, việc bảo tồn không dừng lại ở việc nhân rộng địa điểm, mà là sự sáng tạo bền bỉ. Giống như các bộ môn nghệ thuật truyền thống khác, múa rối nước cần được tìm tòi, đổi mới sáng tạo để đào sâu và không làm mất đi những giá trị vốn có.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 139): Tóm tắt những thông tin chính
của văn bản.
Trả lời:
- Múa rối nước được hình thành cách
đây rất lâu, từ thế kỉ XI – XII
- Múa rối nước thường biểu diễn vào những dịp hội
hè trong lãng xã và sau này trở thành loại hình nghệ thuật lớn.
- Không gian biểu diễn đặc trưng của múa
rối nước
- Tạo hình và kĩ thuật biểu diễn của nghệ thuật
múa rối nước, dù đã có sự thay đổi về không gian biểu diễn nhưng các nghệ nhân
vẫn đang cố gắng truyền tải nét truyền thống tới khán giả.
- Sự khác nhau về hai loại hình rối nước và rối
cạn.
- Múa rối nước trong bối cảnh xã hội hiện đại
4.0
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 139): Tìm
trong văn bản những thông tin cho phép khẳng định múa rối nước là “môn nghệ
thuật thấm đẫm tinh thần Việt”.
Trả lời:
- Sự hình thành: Múa rối nước vốn
thường được biểu diễn trong các buổi hội làng hay các dịp lễ tết, khi bà con đã
thu xếp xong việc đồng áng để cùng ra đình góp vui
- Không gian, chất liệu biểu diễn:
+ Để diễn được trò rối nước, người ta phải dựng
lên nhà rối trên mặt ao làng với lối kiến trúc mái chùa cong cong cùng mành
tre, cờ phướn, võng lõng, cổng hàng mã, ...
+ Âm thanh và ánh sáng: cần tiếng đàn, tiếng
hát, tiếng trống mõ, tiếng kèn sáo và cả những tiếng pháo phụ trợ để thật tròn
vai.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 139): Nêu đặc
điểm của cách triển khai thông tin trong văn bản. Hãy phân tích mức độ thuyết
phục của cách triển khai ấy.
Trả lời:
- Thông tin trong văn bản được triển khai thành một chuỗi liên kết: Từ quá khứ đến hiện tại, từ kỹ thuật đến những thách thức thực tế. Mỗi phần được chia thành các luận điểm rõ ràng, giúp người đọc dễ dàng tiếp nhận kiến thức một cách hệ thống và có tính xác thực cao.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 139): Nêu
nhận xét về phần sa-pô của văn bản, từ đó rút ra cách viết sa-pô cho một văn
bản thông tin nói chung.
Trả lời:
- Phần sa-pô của văn bản được viết thành một đoạn văn riêng biệt, trình bày ngay đầu tiên và khác phông chữ với văn bản, có nội dung tóm tắt lại những thông tin chính của nghệ thuật múa rối nước.
- Cách viết sa-pô: Đoạn Sapo này có thể được viết bởi 1 hoặc nhiều câu văn hoàn chỉnh khác nhau. Những câu văn này có thể ngắn, có thể dài nhưng nó phải mang tính khái quát để người đọc hiểu được nội dung phần thông tin mà bạn cung cấp phía dưới. Có thể dùng những từ ngữ gợi mở, từ khóa để gây sự chú ý và hấp dẫn cho người đọc.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 139): Nếu được phép bổ sung vào văn
bản những thông tin về các câu chuyện được kể trên sân khấu rối nước, bạn có
thể nói điều gì?
Gợi ý:
- Nếu được bổ sung, em sẽ bổ sung những vở múa rối nước nổi tiếng như: Lê Lợi trả gươm, Vinh quy bái tổ, hay Bắt vịt...Chúng không chỉ là những câu chuyện giải trí, mà là những trang sử sống động, dạy ta về lòng yêu nước và đạo lý làm người.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 139): Từ văn
bản được học, hãy nêu cảm xúc, suy nghĩ của bạn về rối nước nói riêng và nghệ
thuật cổ truyền của dân tộc nói chung.
Trả lời:
- Nghệ thuật dân gian đóng vai trò quan trọng và là linh hồn của nền văn hóa của cả một dân tộc. Mỗi vùng miền trên đất nước đều mang trong mình 1 sắc thái nghệ thuật mang mang giá trị nhân văn và tính thẩm mĩ riêng biệt. Thế nhưng, trong thời đại của công nghệ 4.0, khi những hình thức giải trí hiện đại chiếm lĩnh không gian sống, các loại hình nghệ thuật cổ truyền đang dần mất đi vị thế vốn có và trở nên xa lạ với thế hệ trẻ. Mặc dù không còn ưa chuộng như trước đây, nhưng những giá trị mà các loại hình nghệ thuật này mang lại vẫn là tài sản vô giá không thể thay thế, nó không chỉ là nét đẹp riêng của dân tộc, mà còn là những thước phim chân thực nhất, phản ánh đời sống văn hóa, tư duy và tâm hồn của người Việt xưa. Đứng trước nguy cơ mai một, việc bảo tồn và phát triển các di sản văn hóa phi vật thể này không chỉ là trách nhiệm, mà là cách để chúng ta lưu giữ, tưởng nhớ về cội nguồn trong dòng chảy đương đại.
Kết nối đọc – viết
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ)
về chủ đề: Múa rối nước – món quà kì diệu từ đồng ruộng Việt Nam.
Đoạn văn tham khảo
Múa rối nước là loại hình nghệ thuật đặc sắc của văn hóa lúa nước, là một sáng tạo của cư dân vùng châu thổ sông Hồng. Rối nước chỉ đơn thuần là một loại hình nghệ thuật có sự kết hợp giữa đất, nước, cây xanh, mây, gió, lửa, khói mờ và những quân rối gỗ ngộ nghĩnh, mà còn là nơi nơi người nông dân xưa gửi gắm những ước vọng về một cuộc đời an yên. Giữa thiên nhiên thơ mộng, khi tiếng nhạc vang lên, ta như thấy được cả cái hồn cốt của mái đình làng Việt hiện hữu. Đó thực sự là một sự hòa hợp độc đáo của nghệ thuật, thiên nhiên và con người.
Ngày nay, dù các sân khấu hiện đại dần thay thế ao làng, nhưng sức sống của loại hình nghệ thuật này vẫn luôn bền bỉ. Nó giúp con người kết nối quá khứ với thực tại, nhắc nhở chúng ta về vẻ đẹp giản đơn nhưng đầy chiều sâu của trí tuệ Việt Nam. Bảo tồn rối nước, chính là bảo tồn nhịp đập của một tâm hồn dân tộc đã từng cùng cây lúa mà lớn lên qua bao thế kỷ.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Múa rối nước hiện đại soi bóng tiền nhân Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."
>>> Xem đầy đủ tại chuyên mục: [Soạn Văn 10]