Trước khi đọc
Câu hỏi SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 47): Hãy chia sẻ cảm nhận về một âm thanh hoặc bản nhạc từng khiến em xúc động.
Trả lời:
- Tiếng mưa rơi trên mái tôn vào một buổi chiều muộn là một âm thanh mang lại cảm xúc đong đầy và da diết nhất. Âm thanh ấy không chỉ vì giai điệu thiên nhiên, mà còn vì ký ức gắn liền với nó. Tiếng mưa rơi khiến người ta nhớ về những buổi chiều thơ ấu, cả gia đình quây quần bên mâm cơm nóng hổi, tiếng bếp lửa lách tách hòa lẫn tiếng mưa ngoài sân. Đó là âm thanh của sự đoàn tụ, của tình yêu thương gia đình giản dị mà thiêng liêng.
Đọc văn bản
Câu 1 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 47): Những sự vật, hiện tượng phụ họa cùng mưa
Trả lời:
- Những sự vật hiện tượng phụ họa cùng mưa:
+ “hoa, thềm lan (thềm nhà), nước non.”
Câu 2 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 47): Những nơi mưa rơi xuống.
Trả lời:
- Lầu.
- Thềm lan.
- Nẻo dặm ngàn.
- Nước non.
- Ngoài nội trên ngàn.
- Đầm, nẻo đồi.
Câu 3 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Cách sử dụng các biện pháp tu từ.
Trả lời:
- Tác giả sử dụng các biệp pháp tu từ như điệp từ “mưa xuống”, hay việc lặp lại "bóng dương tà... bóng tà dương". Phép đảo ngữ xuất hiện qua câu "Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống" và Biện pháp hoán dụ đầy ẩn ý qua từ ngữ “giọt đàn”, “rụng bóng”. Tất cả đã miêu tả một khung cảnh u buồn, giọt mưa rơi xuống cũng chính là những nỗi buồn rả rích, cuộn trào trong tâm trí tác giả khi hoài niệm về mảnh đất xưa.
Câu 4 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Nguyên nhân khiến nhân vật “khách tha hương” rơi lệ.
Trả lời:
- Ánh bóng tà dương buông xuống vào buổi chiều khiến "khách tha hương" chạnh lòng nhớ quê mà rơi lệ. Nhìn ở góc độ rộng hơn, nỗi niềm ấy trỗi dậy vì kẻ xa quê lâu ngày bất ngờ chứng kiến một cơn mưa, để rồi bao cảnh vật của cố hương lũ lượt hiện về qua tâm tưởng. Chính sự giao thoa đó làm cho vị "khách" không khỏi xúc động, bồi hồi và da diết nhớ thương chốn cũ.
Sau khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Chỉ ra những đặc điểm của thể thơ song thất lục bát thể hiện trong bài thơ Tiếng đàn mưa.
Trả lời:
- Đặc điểm:
+ Được cấu tạo từ hai câu thất – bảy chữ (song thất) và 1 cặp lục bát (1 câu 6 tiếng và 1 câu 8 tiếng).
+ Chữ cuối câu bảy dưới vần với chữ cuối câu lục “lan; ngàn”, tiếng cuối câu lục vần với chữ thứ 6 câu bát “ngàn; đàn”.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Bố cục của bài thơ gốm mấy phần? Nêu nội dung chính của từng phần.
Trả lời:
- Bố cục bài thơ gồm 4 phần.
+ Khổ 1: Những sự vật, hiện tượng phụ họa cùng mưa.
+ Khổ 2: Những nơi mưa rơi xuống.
+ Khổ 3: Cảnh vật khi mưa rơi xuống.
+ Khổ 4: Tâm trạng nhân vật trữ tình.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Những từ ngữ nào được sử dụng nhiều lần trong bài thơ? Việc lặp lại những từ ngữ ấy có tác dụng gì?
Trả lời:
- Những từ ngữ được sử dụng nhiều lần trong bài thơ:
+ Mưa (hoa).
+ Rụng.
+ Rơi.
+ Xuống.
+ Nước non.
+ Ý khách.
+ Bóng dương
- Tác dụng của việc lặp lại những từ ngữ ấy:
+ Nhấn mạnh những hành động, trạng thái khác nhau của mưa xuân và cảnh vật trong mưa.
+ Làm rõ hơn tâm trạng của người khách tha hương khi nhìn mưa xuân.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Nêu những đặc điểm chung của những sự vật, hiện tượng phụ họa cùng mưa trong bài thơ. Theo em, tác giả muốn khắc họa tâm trạng gì qua những sự vật, hiện tượng ấy?
Trả lời:
- Việc cùng rơi theo những giọt mưa xuân là điểm chung của các sự vật, hiện tượng phụ họa. Hoa rơi cùng, thềm lan hứng nước mưa, nước non cùng rả rích tạo nên sự song hành. Qua đó càng được làm nổi bật hơn nỗi niềm cô đơn cùng nỗi nhớ nhà da diết của nhân vật trữ tình.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Chỉ ra mối liên hệ giữa hình ảnh nước non ở ba khổ thơ đầu với nội dung của hai câu thơ cuối
Trả lời:
- Hình ảnh nước non như một sợi dây liên kết khổ đầu và khổ cuối, giúp mạch cảm xúc bài thơ chảy dài miên man mà không hề đứt đoạn. Ở những khổ đầu, nước non là một bản nhạc ngân nga giữa những tiếng mưa xuân, gợi ra một khung cảnh tuyệt đẹp, gợi cho con người ta nhớ về nơi xưa, chốn cũ. Đến khổ cuối cùng, nước non tựa một nốt luyến làm cho cảm xúc vỡ òa khi nỗi cô đơn, nhớ nhung không còn dừng lại ở tiếng mưa ngoài hiên nữa mà đã hóa thành "hai hàng lệ" rơi tràn trên khóe mắt.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 9 Kết nối tri thức - Soạn bài Tiếng đàn mưa (trang 48): Em có ấn tượng nhất với điều gì ở bài thơ? Vì sao?
Gợi ý:
- Em ấn tượng nhất với tình cảm yêu quê hương của người khách tha hương. Đây vốn là thứ tình cảm thiêng liêng, cao quý mà bất kỳ ai đang có và phải có. Qua nỗi lòng êu quê hương của nhân vật trữ tình, em thấy được một tâm hồn nặng lòng, luôn tha thiết hướng về quê hương của nhà thơ Bích Khê.
Viết kết nối với đọc
Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu cảm nghĩ của em về bài thơ Tiếng đàn mưa.
Đoạn văn tham khảo
Dành riêng cho những kiếp người xa xứ đang trải qua nỗi cô đơn gia diết, bài thơ "Tiếng đàn mưa" của Bích Khê tựa như một bản vĩ cầm tuyệt diệu. Tiếng mưa rơi rủ rỉ được ví như những nốt nhạc xao xuyến, mang đến cho người đọc một không gian rộng lớn bao trùm tác giả. Từ thềm lan, dưới lầu cho tới cánh đồng và cả vùng nước non đều góp phần mở ra cho người đọc một khoảng không gian rộng. Thế nhưng, con người lại vô cùng bé nhỏ và cô quạnh giữa khoảng không gian bao la ấy. Đứng trước bản nhạc ngân nga trong tiếng mưa, người "khách tha hương" cuối cùng đã trút hết nỗi lòng để nước mắt tuôn rơi, thấm sâu vào từng lớp cảm xúc và tâm trí. Bóng khách hòa vào những ánh nắng tàn cuối ngày, tạo nên một bức tranh cô đơn vô cùng tận. Bài thơ đã thực sự thành công khi lột tả nỗi nhớ và sự cô đơn một cách rất đỗi nhẹ nhàng như những giọt mưa mang âm thanh của tiếng đàn trong trẻo.