Mở đầu (trang 22) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Trong những thập kỉ đầu thế kỉ XX, phong trào yêu nước, cách mạng của nhân dân Việt Nam tiếp tục rơi vào "tình hình đen tối như không có đường ra". Hãy nêu những hiểu biết của em về hoạt động đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam từ năm 1918 đến năm 1930. Theo em, vì sao phong trào dân tộc dân chủ ở giai đoạn này dù diễn ra sôi nổi nhưng vẫn chưa thành công?
Trả lời:
* Một số hoạt động đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Việt Nam từ 1918 – 1929:
- Hoạt động đấu tranh của tư sản dân tộc:
+ Năm 1919,
+ Năm 1923,
- Hoạt động đấu tranh của tiểu tư sản:
+ Lập các tổ chức chính trị:
+ Xuất bản nhiều tờ báo tiến bộ: Chuông rè, An Nam trẻ, Người Nhà quê...
+ Thành lập các nhà xuất bản tiến bộ, như: Nam Đồng thư xã, Quan hải tùng thư,…
- Hoạt động đấu tranh của công nhân:
+ Năm 1920:
+ Tháng 8/1925:
* Nguyên nhân:
- Sự khủng hoảng về đường lối và giai cấp lãnh đạo cách mạng Việt Nam khiến phong trào dân tộc dân chủ giai đoạn 1918 - 1930 không thể đi đến thành công, mặc dù đã diễn ra rất sôi nổi.
1. Hoạt động yêu nước của người Việt Nam ở nước ngoài
Câu hỏi (trang 22) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Hãy trình bày hoạt động yêu nước tiêu biểu của người Việt Nam ở nước ngoài
Trả lời:
- Tại Trung Quốc:
+ Tổ chức: Nhóm thanh niên yêu nước thành lập Tâm tâm xã (1923) ở Quảng Châu.
+ Chủ trương: “khôi phục quyền làm người của người Việt Nam”.
+ Hoạt động: Mưu sát Toàn quyền Đông Dương Méc-lanh tại Sa Diện (Quảng Châu, 1924).
- Tại Pháp:
+ Tổ chức: Phan Châu Trinh và một số người Việt Nam sáng lập Hội những người yêu nước Việt Nam tại Pháp (1919).
+ Hoạt động: Viết nhiều tác phẩm lên án chế độ quân chủ trong nước và thể hiện tinh thần dân tộc.
2. Phong trào của giai cấp tư sản và tầng lớp tiểu tư sản ở trong nước
Câu hỏi (trang 23) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Hãy trình bày những nét chính của phong trào của giai cấp tư sản và tầng lớp tiểu tư sản ở trong nước.
Trả lời:
* Phong trào đấu tranh của giai cấp tư sản
- Mục đích: Chống cạnh tranh, chèn ép từ tư sản Hoa kiều và Pháp; đòi chính quyền thuộc địa trao quyền tự do, dân chủ, cho phép tham gia bộ máy chính quyền.
- Các phong trào tiêu biểu:
+ Tẩy chay tư sản Hoa kiều, vận động người Việt dùng hàng Việt ở Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định... (1919).
+ Chống độc quyền cảng Sài Gòn của tư sản Pháp (1923).
- Một số tư sản và đại địa chủ đã thành lập Đảng Lập hiến tại Sài Gòn (1923), lập các tờ báo làm công cụ tuyên truyền và đòi quyền lợi (Thực nghiệp dân báo, Diễn đàn bản xứ, Tiếng vang An Nam...).
* Phong trào đấu tranh của tầng lớp tiểu tư sản
- Mục đích: Tuyên truyền tư tưởng dân tộc, dân chủ, thức tỉnh và cổ vũ tinh thần yêu nước.
- Hoạt động đấu tranh tiêu biểu:
+ Mở nhà xuất bản tiến bộ: Cường học thư xã, Quan hải tùng thư, Nam Đồng thư xã...
+ Ra báo bằng tiếng Pháp và tiếng Việt: Chuông rạn, An Nam trẻ...
+ Thành lập các tổ chức chính trị sơ khai làm nòng cốt như Thanh niên cao vọng đảng, Việt Nam nghĩa đoàn, Hội Phục Việt, Đảng Thanh niên...
- Các phong trào tiêu biểu:
+ Đòi nhà cầm quyền Pháp thả Phan Bội Châu (1925) và Nguyễn An Ninh (1926).
+ Tổ chức đám tang và lễ truy điệu Phan Châu Trinh (1926).
3. Phong trào của giai cấp công nhân
Câu hỏi 1 (trang 24) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Khai thác tư liệu và thông tin trong mục, hãy nêu ý nghĩa của cuộc bãi công của công nhân Ba Son
Trả lời:
- Ngăn cản tàu chiến Pháp chở binh lính sang đàn áp cách mạng Trung Quốc; đánh dấu bước chuyển của phong trào công nhân từ "tự phát" sang "tự giác".
Câu hỏi 2 (trang 24) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Hãy trình bày những nét chính trong phong trào của giai cấp công nhân.
Trả lời:
- Trước tháng 8/1925:
+ Bãi công đòi tăng lương, giảm giờ làm, bên cạnh các hoạt động bỏ trốn, phá bỏ giao kèo.
+ Phong trào tiêu biểu: Đấu tranh của thuỷ thủ trên tàu Sác-nô ở Hải Phòng (1919), bãi công của 600 thợ nhuộm ở Sài Gòn – Chợ Lớn (1920)...
- Tháng 8/1925:
+ Cuộc bãi công của hơn 1 000 công nhân Ba Son (Sài Gòn) giành thắng lợi. Đánh dấu bước chuyển của phong trào công nhân từ giai đoạn đấu tranh "tự phát" sang "tự giác".
- Từ năm 1926:
+ Các cuộc đấu tranh diễn ra liên tục, có tổ chức từ Bắc tới Nam và bắt đầu có sự liên kết giữa nhiều ngành, địa phương.
+ Bên cạnh mục tiêu kinh tế, công nhân hướng tới mục tiêu chính trị rõ ràng hơn (chống áp bức, bóc lột của chủ tư bản và chính quyền thực dân phong kiến), dần trở thành lực lượng chính trị độc lập.
4. Sự ra đời của các tổ chức yêu nước cách mạng
Câu hỏi 1 (trang 25) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Hãy nêu những nét chính về sự ra đời của các tổ chức cách mạng
Trả lời:
* Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên: Do Nguyễn Ái Quốc thành lập tháng 6/1925 tại Quảng Châu (Trung Quốc) từ các thanh niên ưu tú (thuộc Tâm tâm xã và từ trong nước sang).
- Mục đích: Làm cách mạng dân tộc để giành độc lập, sau đó làm cách mạng thế giới để đi đến xã hội cộng sản.
- Hoạt động:
+ Mở lớp huấn luyện cán bộ; tập hợp bài giảng của Nguyễn Ái Quốc thành sách Đường Kách mệnh (1927) bí mật đưa về nước.
+ Phát động phong trào “vô sản hoá” (1928) đưa cán bộ vào đồn điền, hầm mỏ để rèn luyện, tuyên truyền và nâng cao ý thức chính trị cho công nhân.
+ Đến trước tháng 5/1929, xây dựng cơ sở ở cả ba kỳ, Trung Quốc, Xiêm... Thành phần gồm thanh niên, trí thức, công nhân, nông dân...
- Ý nghĩa: Góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin vào Việt Nam.
* Tân Việt Cách mạng đảng:
- Hoạt động chủ yếu ở Trung Kỳ; lực lượng gồm trí thức trẻ, thanh niên, tư sản yêu nước.
* Việt Nam Quốc dân đảng: Được thành lập vào tháng 12/1927, hạt nhân là một số thành viên Nam Đồng thư xã (Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính...).
- Đảng theo khuynh hướng cách mạng dân chủ tư sản với mục tiêu đánh đuổi giặc Pháp, thiết lập dân quyền bằng phương pháp bạo động, ám sát cá nhân
Câu hỏi 2 (trang 25) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Theo em, vì sao hoạt động của Việt Nam Quốc dân đảng không thành công?
Trả lời:
- Nguyên nhân khách quan: Thực dân Pháp còn mạnh và tăng cường đàn áp, khủng bố các hoạt động của Việt Nam Quốc dân Đảng.
- Nguyên nhân chủ quan:
+ Giai cấp tư sản Việt Nam số lượng ít, thực lực kinh tế nhỏ yếu, thái độ chính trị non kém.
+ Cuộc khởi nghĩa Yên Bái nổ ra trong tình thế bị động, lúng túng, không có sự chuẩn bị
+ Tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng còn non yếu, tôn chỉ mục đích chưa rõ ràng, chưa lôi kéo và tập hợp được đông đảo quần chúng nhân dân đi theo.
Luyện tập - Vận dụng
Luyện tập 1 (trang 25) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Vẽ sơ đồ thể hiện những sự kiện tiêu biểu trong phong trào dân tộc dân chủ từ năm 1918 đến năm 1930 ở Việt Nam.
Lời giải:
Luyện tập 2 (trang 25) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Theo em, phong trào dân tộc dân chủ từ năm 1918 đến năm 1930 có ý nghĩa như thế nào đối với cách mạng Việt Nam?
Lời giải:
- Ý nghĩa của phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam trong những năm 1918 – 1930:
+ Cổ vũ tinh thần dân tộc, bồi đắp thêm chủ nghĩa cách mạng Việt Nam.
+ Góp phần đào tạo, rèn luyện một đội ngũ những nhà yêu nước và các cán bộ cách mạng.
+ Là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Vận dụng (trang 25) Lịch Sử 9 Kết nối tri thức Bài 5: Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet, hãy kể tên một số thanh niên, trí thức đã tham gia tích cực vào phong trào dân tộc dân chủ (1918 – 1930). Xây dựng poster giới thiệu về một nhân vật mà em ấn tượng nhất.
Gợi ý:
- Một số thanh niên, trí thức đã tham gia tích cực vào phong trào dân tộc dân chủ là: Nguyên Ái Quốc, Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Phạm Hồng Thái, Châu Văn Liêm
- Nhân vật mà em ấn tượng nhất: anh hùng Nguyễn Thái Học