Trước khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 11): Khi nói về nhân vật văn học có thể gây cho độc giả sự chú ý, tò mò ngay từ cái tên, bạn nghĩ tới những nhân vật nào? Nêu nhận xét về về ý nghĩa của việc đặt tên cho các nhân vật trong sáng tác văn học.
Trả lời:
- Khi nói về nhân vật văn học có thể gây cho độc giả sự chú ý ngay từ cái tên, ta nhớ ngay đến Chí Phèo của Nam Cao. Cái tên vừa nghe đã gợi lên vẻ thô kệch, gai góc.
- Nhận xét: trong quá trình sáng tác truyện, tác giả không đặt tên ngẫu nhiên. Mỗi cái tên là nơi gửi gắm tính cách, số phận, dụng ý của mình vào đó.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 11): Nêu những hiểu biết của bạn về tiếng cười trào phúng trong sáng tác văn học (đối tượng trào phúng, thủ pháp trào phúng, giọng điệu trào phúng,..)
Trả lời:
- "Tiếng cười tào phúng" trong sáng tác văn học là nguyên tắc nghệ thuật sử dụng sự hóm hỉnh, mỉa mai và châm biếm để phản ánh đời sống. Tiếng cười trào phúng thường xuất hiện khi tác giả muốn chỉ trích, giễu cợt một vấn đề hoặc một loại người nào đó trong xã hội.
- Thủ pháp trào phúng có thể kể tới như: phóng đại, đối lập, nghịch ngữ, mỉa mai,…
- Thông qua tiếng cười trào phúng, người viết có thể thể hiện quan điểm cá nhân và phê phán thực trạng xã hội một cách chân thực, sâu sắc.
Đọc văn bản
Câu 1 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 11): Chú ý cách giới thiệu về sự kiện về sự kiện qua những chi tiết cụ thể và các yếu tố hé lộ giọng điệu trần thuật chính.
Trả lời:
- Không gian: Sân quần Rollandes Varreau => Một sự kiện bất ngờ chưa từng có, có thể làm thay đổi cả lịch sử thể thao nước nhà.
- Con người:
+ "Tuy giá vé vào cửa là ba đồng hạng bét, số công chúng sáng hôm ấy, cũng trên ba nghìn": Mặc dù giá vé rất cao những nhiều người vẫn đổ xô nhau để mua vé sự kiện.
+ "rất nhiều người hâm mộ vì đến chậm, không mua được vé, bèn hóa ra phẫn uất và chết một cách rất thể thao, nghĩa là tự tử dần bằng thuốc phiện không có giấm thanh hút vào phổi”: Quang cảnh sân quần hỗn loạn bởi sự náo nhiệt của người hâm mộ.
+ Cụm từ “chết một cách rất thể thao”: Thể hiện thái độ châm biếm, lột tả sự mỉa mai của tác giả về một khung cảnh hỗn độn.
=> Giọng điệu trần thuật chính của tác phẩm là giọng điệu trần thuật (tự sự) nhưng đậm chất trào phúng.
=> Từ những chi tiết thể hiện cách giới thiệu về sự kiện, tác giả đã cho thấy một khung cảnh hỗn loạn, nực cười. Cách xây dựng không gian này có tác dụng: Tạo ấn tượng, hứng thú, sự tò mò cho người đọc.
Câu 2 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 11): Câu văn này có thể gợi lên ấn tượng gì về nhân vật Xuân Tóc Đỏ?
Trả lời:
- Ấn tượng về nhân vật Xuân Tóc Đỏ: đáng tin cậy, chỗ dựa vào lúc nguy cấp nhất.
Câu 3 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 12): Người kể chuyện đã miêu tả chân dung các nhân vật bằng giọng điệu như thế nào?
Trả lời:
- Người kể chuyện đã miêu tả các nhân vật bằng giọng điệu trào phúng, hài hước, dùng từ ngữ giàu hình ảnh để tạo ra một hình ảnh sống động về những người ngồi trên khán đài.
+ Ví dụ: Vua Xiêm đội mũ trông như một cái tháp cao, biểu tượng cho đất nước có triệu con voi
→ Cách tả này vừa tăng tính gợi hình, vừa tạo nên sự hấp dẫn, sống động cho câu chuyện.
Câu 4 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 12): Đoạn văn cho thấy điều gì về bản chất của cuộc bài binh bố trận được nhà nước thuộc địa triển khai trước một sự kiện chính trị quan trọng?
Trả lời:
- Đoạn văn cho thấy cuộc bài binh bố trận này bản chất là một cuộc dàn xếp chính trị của nhà nước thuộc địa nhằm thể hiện sự nhường nhịn trước nước lớn. Tất cả đã được sắp xếp để hai quán quân nước lớn chiến thắng tuy nhiên lại có sự hỗn loạn:
+ Sự cố hai quán quân mất tích được coi là "cuộc phản trắc" gây hoang mang cho giới thể thao. Việc đưa Xuân Tóc Đỏ vào đấu với quán quân Xiêm là cách để làm dịu tình hình hỗn loạn và đưa ra phương án giải quyết thông qua thể thao, giải trí.
Câu 5 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 13): Lí do sự hài lòng của các đối tượng tham dự sự kiện đã được diễn tả như thế nào?
Trả lời:
- Vì cho rằng sự Tổng cục không đề cử Hải và Thụ mà chỉ bắt Xuân là một người chưa chiếm quán quân năm nào, thì đó chính là một cử động kiêu ngạo rất kín đạo vậy.
Câu 6 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 13): Sự cường điệu trong cách miêu tả phản ứng của vua Xiêm mang lại hiệu quả nghệ thuật gì?
Trả lời:
Hiệu quả nghệ thuật:
- "đức vua Xiêm đã lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi": diễn tả sự tức giận tột cùng của vua Xiêm.
- Các tính từ thể hiện cảm xúc như "thịnh nộ", "băn khoăn", "lôi thôi" và "lợi hại: diễn tả tâm trạng tức giận của vua Xiêm và góp phần tạo nên không khí căng thẳng cho trận đấu.
- Vua Xiêm tức giận "lôi trong túi áo ra một cái bản đồ Ấn Độ Chi Na do chính phủ Xiêm vẽ lại", rồi "Ngài ngắm nghĩa cái bản đồ mà không nhìn ra cuộc đấu nữa". Cùng với đó là những tiếng thì thái "La guerre! La guerre!".
=> Thông qua sự phản ứng của vua Xiêm có thể thấy tình hình chính trị, ngoại giao thời bấy giờ không hề đơn giản.
Câu 7 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 13): Các quan chức nhà nước có động thái gì nhằm cứu vãn tình hình? Các động thái đó mang tính chất khôi hài như thế nào?
Trả lời:
- Các quan chức phải đi tìm Xuân Tóc Đỏ và nịnh nọt, yêu cầu hắn chịu thua quân Xiêm vì lo sợ kéo quân sang trả thù.
Câu 8 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 15): Nhịp điệu trần thuật ở đoạn này có ý gì đáng chú ý?
Trả lời:
- Nhịp điệu trần thuật trong đoạn này là nhịp điệu nhanh, gấp gáp. Cách trần thuật ấy làm nổi bật không khí căng thẳng đến nghẹt thở trên khán đài khi tỉ số đang cận kề và bàn thắng quyết định sắp diễn ra, tạo nên sự kịch tính, tạo sự hồi hộp cho độc giả theo dõi.
Câu 9 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 16): Bạn có liên tưởng gì đến thực tế thường diễn ra sau một sự kiện thể thao mà bạn được biết?
Trả lời:
- Tình hình thực tế thường diễn ra sau một sự kiện thể thao chính là phỏng vấn vận động viên sau trận đấu.
Câu 10 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 16): Cách xưng hô của nhân vật Xuân Tóc Đỏ có gì đáng chú ý?
Trả lời:
- Xuân Tóc Đỏ xưng "ta", gọi công chúng là "quần chúng nông nổi", "mi".
=> Cách gọi này cho thấy Xuân Tóc Đỏ coi thường quần chúng, coi mình là thượng đẳng, bộc lộ bản chất tự kiêu, tự đại của Xuân Tóc Đỏ.
Câu 11 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 16): Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn có ý nghĩa nghệ thuật như thế nào?
Trả lời:
- Những ghi chú trong ngoặc đơn chính là sử dụng biện pháp nghệ thuật chêm xen, mô tả chi tiết hơn về các cử chỉ và hành động của nhân vật trong lúc diễn thuyết.
Câu 12 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 17): Có thể dùng những từ ngữ gì để khái quát về tính chất phản ứng của đám đông được thể hiện qua đoạn này?
Trả lời:
- Các từ ngữ để khái quát lại tính chất phản ứng của đám đông: Đồng tình, ngưỡng mộ, hân hoan
→ Đám đông đã bị tài hùng biện xảo trá của Xuân Tóc Đỏ thao túng.
Sau khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Tóm tắt các sự việc chính được kể trong đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc bằng một sơ đồ phù hợp.
Trả lời:
Vua Xiêm tới Bắc Kỳ => Xuân Tóc Đỏ đăng kí thi đấu => Dùng thủ đoạn thắng vòng ngoài => Vào chung kết với quán quân Xiêm => Nhận lệnh “phải thua” => Cơ hội ngụy biện “hi sinh vì nghĩa lớn” => Đám đông tung hô “anh hùng cứu quốc”, vĩ nhân dân tộc.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Xác định ngôi kể, điểm nhìn đã được nhà văn lựa chọn và ý nghĩa của ngôi kể, điểm nhìn ấy trong việc làm sáng tỏ bản chất hiện thực theo khám phá và quan niệm của ông?
Trả lời:
- Ngôi kể: Ngôi thứ ba, tác giả hóa thân thành người chứng kiến để kể lại toàn bộ câu chuyện.
- Tác dụng:
+ Ngôi kể thứ ba cho phép tác giả có cái nhìn chân thực và toàn diện về các sự kiện và nhân vật trong câu chuyện, giúp độc giả có cái nhìn tổng quan, không bị giới hạn bởi suy nghĩ hay cảm xúc của một nhân vật cụ thể, đánh giá được hiện thực mà nhà văn muốn phơi bày. Đối với đoạn trích, ngôi kể này giúp lột trần sự thối nát của xã hội: Đó là sự đểu cáng của Xuân và sự hèn hạ của giới quan chức.
+ Ngôi kể thứ ba mở rộng khả năng của tác giả để thay đổi góc nhìn và chuyển đổi giữa các nhân vật. Điều này giúp độc giả hiểu rõ hơn về nhiều ý kiến, tâm trạng và suy nghĩ của các nhân vật. Trong đoạn trích, nhà văn đã cho độc giả thấy được diễn biến tâm trạng bực tức của Vua Xiêm khi tuyển thủ của mình sắp thua, sự lo lắng hớt hải của quan chức nhà nước cho đến sự khó hiểu của ông Văn Minh, tất cả đều được khắc họa rõ nét.
- Bên cạnh đó, nhà văn sử dụng điểm nhìn toàn tri để diễn tả lại sự việc, đó là điểm nhìn khi người kể chuyện dùng ngôi thứ ba để kể nhưng họ biết nhiều hơn nhân vật, biết tất cả mọi điều.
- Tác dụng:
+ Việc sử dụng điểm nhìn toàn tri cho phép tác giả mô tả và đánh giá hiện thực từ nhiều góc độ từ đó phê phán và chỉ ra những vấn đề xã hội xuất hiện trong xã hội đương thời. Trong thời kì này “Cũ mới tranh nhau”, “Á - Âu xáo trộn” khiến cuộc sống lúc bấy giờ giống như một mớ hỗn độn tạp nham mà tác giả cho rằng đó là “cái xã hội đen tối, thối nát”. Điểm nhìn toàn tri sẽ giúp nhà văn vạch trần những mảng tối trong hiện thực đồng thời thể hiện sự khinh bỉ đối với xã hội lúc bấy giờ.
+ Điểm nhìn toàn tri giúp tác giả tránh được sự thiên lệch và chủ quan trong việc diễn đạt ý kiến. Điều này tạo ra một cái nhìn khách quan và đồng thời giúp độc giả tự tìm hiểu và đánh giá về hiện thực.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Theo bạn, tình huống nào đóng vai trò quan trọng nhất trong việc tạo nên kịch tính và bước ngoặt của toàn bộ sự kiện được kể trong đoạn trích? Hãy phân tích tính chất của tình huống đó.
Trả lời:
- Tình huống quan trọng nhất là lúc Xuân Tóc Đỏ chủ động đánh thua bàn cuối. Sau khi nghe ông Văn Minh nói “Thua đi! Nhường đi! Được thì chết! Chiến tranh!”, “Xuân lốp một cái sang bên địch, lại bắn bổng lên không khí rồi rơi vào hàng rào găng!”. Kết quả thảm khốc 7 - 9 ấy làm cho mấy nghìn con người la ó rầm rĩ để tỏ sự thất vọng công cộng.
- Bởi:
+ Xuân Tóc Đỏ không chỉ là một tay vợt mà còn là một biểu tượng quốc gia, được công chúng đặt niềm tin và hy vọng. Từ một kẻ đứng trước nguy cơ bị khán giả la ó vì thất bại, Xuân đã dùng miệng lưỡi để biến mình thành biểu tượng hy sinh vì quốc gia. Sự thay đổi thái độ của đám đông từ mắng chửi sang tung hô đã tạo nên tính kịch tính và bất ngờ. Từ đó hắn tương kế tựu kế, điều hướng công chúng tôn thờ hắn.
=> Sự đối nghịch giữa trạng thái của khán giả trước và sau khi nghe Xuân Tóc Đỏ nói chuyện đã khiến cho tình huống trở nên thú vị bởi tính chất bất ngờ. Từ một kẻ bị mắng chửi với những từ ngữ đầy thất vọng, giờ đây Xuân lại được tung hô, là một anh hùng của nước nhà.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Phân tích nét đặc sắc của cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện trước công chúng. Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn của người kể chuyện gợi cho bạn liên tưởng đến thể loại văn học nào có đặc điểm hình thức tương tự?
Trả lời:
- Phân tích nét đặc sắc của cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện: Xuân đứng trên nóc xe ô tô, dùng tông giọng lớn, gọi dân là mi, xưng ta. Đưa ra những lí do vô cùng hợp lí để “cứu nguy”, đại diện cho hòa bình.
- Những ghi chú được đặt trong ngoặc đơn của người kể chuyện gợi người đọc liên tưởng đến kịch bản sân khấu (ghi chú hành động cử chỉ, biểu cảm, cảm xúc của nhân vật).
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Nêu nhận xét khái quát về sự tương đồng và khác biệt giữa ngôn ngữ của người kể chuyện và ngôn ngữ của nhân vật ở đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc.
Trả lời:
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Tìm những câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nói mỉa và nghịch ngữ trong văn bản.
Trả lời:
Những câu văn có sử dụng biện pháp tu từ nói mỉa:
- "Tuy giá vé vào cửa là ba đồng hạng bét, số công chúng hôm sau ấy, cũng trên ba nghìn. Sân quần Rollandes Varreau của Hà Thành bữa ấy đã ghi được một chỗ rẽ cho lịch sử thể thao"
- "Tiếng loa vừa vang lên xong, công chúng vỗ tay hoan nghênh tức khắc. Vì rằng tài nghệ của Hải, Thụ và Xuân, thì người ta đã nhiều lần mục kích hết rồi"
Những câu văn sử dụng biện pháp tu từ nghịch ngữ:
- "Đức vua Xiêm đã lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi"
- “Với cái hùng biện của một người đã thổi loa những hiệu thuốc lậu, với cái tự nhiên của một anh lính cờ chạy hiệu rạp hát, lại được ông Văn Minh vặn đĩa kèn, Xuân Tóc Đỏ đã chinh phục quần chúng như một chính trị gia đại tài của Phương Tây”.
- “Như một bậc vĩ nhân nhũn nhặn, nó giơ quả đấm chào loài người, nhẩy xuống đất, lên xe hơi. Rồi mấy chiếc xe của các bạn thân nó mở máy chạy, để lại cái đám công chúng nghìn người bùi ngùi và cảm động”.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Đoạn trích đã cho ta thấy điều gì về phong cách hiện thực của nhà tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng? Nêu một số thủ pháp được nhà văn sử dụng để tăng cường khả năng bao quát hiện thực cho các trang viết của mình.
Trả lời:
- Vũ Trọng Phụng quan niệm: “tiểu thuyết là sự thật ở đời”, văn học phải “nhìn thẳng vào đời thực, dũng cảm phơi bày thực trạng xã hội. Phong cách hiện thực của ông gắn liền với giọng văn trào phúng, mỉa mai, phản ánh trần trụi hết hiện thực nhơ nhuốc của cuộc đời.
- Một số thủ pháp nhà văn sử dụng để tăng cường khả năng bao quát hiện thực: cường điệu, nói mỉa, nghịch ngữ, giọng văn trào phúng.
Câu hỏi 8 SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 18): Bạn suy nghĩ gì về trạng thái bị thôi miên và lên đồng của một xã hội, như thực tế được miêu tả trong đoạn trích.
Trả lời:
- Trạng thái thôi miên, lên đồng ở đây là cả một cộng đồng xã hội bị một cá nhân, tổ chức nào đó lôi kéo và điều hướng sang một trạng thái xấu hay còn gọi là bị dắt mũi. Trong cuộc sống này thì đây là một tình trạng đáng báo động, nó có thể khiến con người mất đi lí trí, không biết phân biệt phải trái đúng sai.
- Trong đoạn trích, tình trạng này diễn ra trong thời kì “cũ mới tranh nhau”, “Á - Âu xáo trộn”, lúc này những bọn kệch cỡm, dởm đời lộng quyền với những mưu đồ riêng. Và đây cũng chính là môi trường thuận lợi để bọn “kí sinh trùng” như Xuân Tóc Đỏ lộng hành.
- Xuân Tóc Đỏ từ một tên dưới đáy xã hội nhưng gặp thời cộng với sự xảo trá của mình hắn dần bước vào giới thượng lưu và trở thành anh hùng cứu quốc diễn thuyết trước công chúng.
- Trong một xã hội thối nát, kẻ bịp bợm, vô học như Xuân lại được ca tụng, biểu dương đến không ngờ. Như vậy chứng tỏ rằng xã hội lúc bấy giờ đã bị che mờ mắt cả, ai cũng đi theo cái gọi là “trào lưu Âu hóa” mà ca tụng một kẻ ngu dốt, xảo trá, coi hắn là đấng vĩ nhân mà tán tụng.
* Kết nối đọc - viết: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu ấn tượng của bạn về khả năng của tiểu thuyết trong việc diễn tả bức tranh đời sống, thời đại qua học đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc.
Trả lời:
- Đoạn trích Xuân Tóc Đỏ cứu quốc đã tái hiện thành công một bức tranh đời sống vừa phi lý vừa chân thực. Thông qua nhân vật Xuân Tóc Đỏ một kẻ lưu manh nhưng lại được tôn sùng như anh hùng, Vũ Trọng Phụng đã phơi bày sự nhố nhăng của phong trào Âu hóa một cách chân thực. Hiện thực đó còn thể hiện chi tiết hơn khi được nhà văn viết thông qua thể loại tiểu thuyết, nhà văn có không gian rộng hơn để mổ xẻ chi tiết thực tại thối nát từ góc nhìn của nhiều nhân vật khác nhau. Nhà văn thoải mái phơi bày mọi sự thật trần trụi của xã hội qua từng góc nhỏ nơi đời sống. Khiến người đọc nhận ra rằng xã hội bấy giờ giống như một tấn hài kịch lớn, nơi những giá trị đạo đức bị đảo lộn bởi sự giả dối và thói trưởng giả học làm sang.