Trước khi đọc
Câu hỏi 1
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 94): Hãy chia sẻ
cảm nhận về một số truyện dân gian có yếu tố kì ảo mà bạn từng đọc.
Trả lời:
- Là một truyền thuyết nổi tiếng của văn học dân gian Việt Nam, "Con Rồng Cháu Tiên" nói về nguồn gốc và truyền thống của dân tộc. Sức hút của câu chuyện bắt đầu từ cuộc gặp gỡ định mệnh giữa nàng Âu Cơ xinh đẹp nơi núi cao và thần rồng Lạc Long Quân. Sau khi kết duyên, nàng sinh ra một bọc trăm trứng. Biến cố xảy ra khi hai người quyết định chia tay để bảo vệ bờ cõi, Lạc Long Quân dẫn theo năm mươi con xuống biển, Âu Cơ đưa năm mươi con lên núi. Chính từ những người con ấy, dòng họ Hồng Bàng và Âu Việt từ đó ra đời, trở thành những người đặt nền móng đầu tiên để xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam sau này.
Câu hỏi 2
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 94):Kể tên một
số truyện truyền kì có yếu tố kì ảo mà bạn biết. Bạn có ấn tượng với tác phẩm
nào nhất? Vì sao?
Trả lời:
- Các truyện có yếu tố kỳ ảo: Từ Thức gặp tiên, Truyện người con gái Nam Xương, An Dương Vương Mị Châu Trọng Thủy, Thánh Gióng,.. Em ấn tượng nhất với truyện Thánh Gióng.
- Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, truyện Thánh Gióng là một tác phẩm có giá trị to lớn với những giá trị nghệ thuật và nội dung tư tưởng sâu sắc. Tác phẩm này không đơn thuần mang đến những phút giây giải trí, thưởng thức thú vị mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tinh thần yêu nước trong mỗi người con Việt Nam.
Đọc văn bản
Câu 1 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 94): Giới thiệu
lai lịch, chân dung nhân vật chính.
Trả lời:
- Lai lịch
nhân vật chính:
+ Tên đầy
đủ: Nguyễn Cơ (còn được biết đến là Bích Châu, Chế Thắng phu nhân)
+ Quê quán:
Nam Định
+ Chồng:
Trần Duệ Tông
=> Cung
phi nhà Trần là con gái nhà quan
- Chân dung
nhân vật chính:
+ Ngoại
hình: Bà xinh đẹp, tài sắc vẹn toàn: “mày ngài, mắt phượng, má đào, môi son”,
“Dáng người lả lướt, uyển chuyển”.
+ Tính
cách: Thông minh, cương trực, mạnh mẽ, yêu nước thương dân
+ Tài năng: Không chỉ giỏi thi ca, văn chương hay đảm đang nữ công gia chánh, nàng còn am hiểu sâu sắc cả binh pháp, thao lược, có
khả năng lãnh đạo.
Câu 2 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 96): Những chi
tiết gợi sự linh thiêng, huyền bí có tác động như thế nào tới cảm xúc của bạn?
Trả lời:
- Tác phẩm "Hải Khẩu Linh Từ" của Đoàn Thị Điểm sử dụng nhiều chi tiết huyền bí, gợi sự linh thiêng nhằm tăng sức hấp dẫn cho cốt truyện, từ đó lay động mạnh mẽ đến cảm xúc người đọc.
1. Những
chi tiết gợi sự linh thiêng:
- Hình ảnh
Bích Châu:
+ Nàng xuất
hiện trong giấc mơ của vua Trần Duệ Tông.
+ Nàng có
nhan sắc phi thường, "dung nhan lộng lẫy, sắc đẹp rạng ngời".
+
- Cung điện
dưới đáy biển:
+ Nơi Bích
Châu sinh sống.
+ Cung điện
nguy nga, tráng lệ, "bốn bề gấm vóc, muôn vẻ châu ngọc".
+ Có nhiều
điều kỳ lạ, "cá chép hóa rồng, vượn biến thành người".
- Sự trợ giúp
của thần linh:
+ Vua Trần Duệ Tông được Long Quân giúp đánh tan quân Chiêm Thành.
+ Bích Châu
giúp vua Trần Duệ Tông tìm được con trai.
2. Tác động
đến cảm xúc:
- Kích
thích trí tò mò, ham muốn khám phá:
+ Những chi
tiết kỳ ảo, huyền bí khiến người đọc tò mò muốn biết điều gì sẽ xảy ra tiếp
theo.
+ Khơi gợi trí tưởng tượng, giúp người đọc hình dung về thế giới kỳ diệu dưới đáy biển.
- Gây ấn tượng mạnh mẽ:
+ Hình ảnh
Bích Châu đẹp lộng lẫy, cung điện nguy nga tráng lệ,... tạo ấn tượng khó phai
trong lòng người đọc.
+ Câu
chuyện thêm ly kỳ, hấp dẫn nhờ những chi tiết kỳ ảo.
- Gợi cảm
giác thiêng liêng, tôn kính:
+ Hình ảnh
Long Quân, Bích Châu thể hiện sức mạnh phi thường của thần linh.
+ Khơi gợi
niềm tin vào thế giới tâm linh, vào sự trợ giúp của thần linh.
- Gây xúc
động, đồng cảm:
+ Số phận
oan nghiệt của Bích Châu khiến người đọc thương cảm.
+ Niềm tin
vào công lý được khẳng định khi Bích Châu được minh oan.
Câu 3 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 98): Dự đoán về
hành động ứng xử của nhân vật Bích Châu.
Trả lời:
- Dự đoán
về hành động ứng xử của nhân vật Bích Châu.
Câu 4 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 99): Dự đoán về
diễn biến câu chuyện.
Trả lời:
- Bích Châu sẽ báo mộng cho vua biết về những tai ương nguy hiểm đang cận kề đất nước. Nhờ làm theo lời báo mộng, nhà vua làm theo và tránh được đại họa. Để ghi nhớ công ơn này, vua quyết định lập đền thờ để nhân dân đời đời tưởng nhớ công lao của bà.
Câu 5 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 101): Chú ý: nội
dung đối thoại qua thư trao đổi giữa Quảng Lợi vương và Lê Thánh Tông.
Trả lời:
1. Thư của
Quảng Lợi vương:
-
-
- Mong muốn
được giữ gìn hòa bình và ổn định biên giới.
2. Thư của
Lê Thánh Tông:
- Cảm ơn
lời chúc mừng của Quảng Lợi vương.
- Khẳng
định chủ quyền của Đại Việt đối với vùng đất Lạng Sơn.
- Yêu cầu Quảng Lợi vương phải phục tùng các mệnh lệnh của triều đình.
Câu 6 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 103): Chú ý:
những chi tiết miêu tả việc thực thi luật pháp ở thủy cung.
Trả lời:
- Luật pháp
ở thủy cung dựa trên sự công bằng và chính nghĩa
- Áp dụng
cho tất cả mọi người, không phân biệt địa vị, danh phận
Câu 7 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 103): Chú ý: sự
lặp lại của yếu tố “giấc mộng” trong diễn biến của câu chuyện.
Trả lời:
- Đóng vai
trò nhấn mạnh sự kỳ ảo của câu chuyện, khi qua “giấc mộng” có thể làm sáng tỏ
“một phần” câu chuyện.
Sau khi đọc
Câu hỏi 1
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 105): Lập bảng
thống kê các sự kiện, nhân vật, chi tiết,… có tính chất linh thiêng, kì ảo xuất
hiện trong văn bản.
Trả lời:
Câu hỏi 2
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 105): Thông qua
lời can gián, suy nghĩ và hành động của nàng Bích Châu, bạn có nhận xét gì về
phẩm chất, đức tính của mẫu hình người phụ nữ mà tác giả đã xây dựng trong
truyện?
Trả lời:
- Trong truyện "Hải Khẩu Linh Từ", hình tượng người phụ nữ được tác giả xây dựng như một tấm gương hội tụ toàn bộ những nét đẹp chuẩn mực: nết na, đức hạnh, một lòng son sắt thủy chung, nhưng cũng không kém phần mạnh mẽ, cương trực, thông minh và đầy trí tuệ. Nàng mang vẻ đẹp dung dị, mộc mạc của đời thường. Vượt lên trên những phẩm chất ấy, nàng Bích Châu còn thể hiện lòng dũng cảm, tinh thần hy sinh và lòng nhân ái. Nàng chính là hình ảnh đại diện tiêu biểu cho những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến xưa.
Câu hỏi 3
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 105): Sự đan xen
giữa yếu tố lịch sử và yếu tố kì ảo trong câu chuyện đã đóng vai trò như thế
nào trong việc thể hiện thông điệp của tác phẩm?
Trả lời:
- Thông điệp của tác phẩm được truyền tải hiệu quả hay không phụ thuộc rất lớn vào sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố lịch sử và yếu tố kì ảo trong câu chuyện. Nhờ có sự đan xen đó mà câu chuyện có sự hấp dẫn, lôi cuốn đối với người đọc, biến những tư liệu lịch sử vốn dĩ khô khan trở nên ly kỳ, hấp dẫn.
Câu hỏi 4
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 105): Trong số các
chi tiết, sự việc kì ảo trong Đền thiêng cửa bể, theo bạn, chi tiết hoặc sự
việc nào hấp dẫn hơn cả? Vì sao?
Trả lời:
- Chi tiết rùa vàng xuất hiện đột ngột, không một lời báo trước đã mang đến yếu tố bất ngờ, ly kỳ cho câu chuyện. Kích thước khổng lồ của nó khác biệt hoàn toàn so với những con rùa bình thường, khơi dậy sự tò mò và để lại ấn tượng mạnh cho người đọc. Sự phi thường của rùa vàng được thể hiện qua khả năng nói tiếng người, bộc lộ một trí tuệ phi thường vượt qua mọi quy luật tự nhiên. Không dừng lại ở đó, rùa vàng còn giúp đỡ nhân vật chính vượt qua nguy hiểm, hoàn thành sứ mệnh, chứng minh cho sức mạnh siêu nhiên gắn liền với lòng nhân ái.
- Sự xuất hiện của con rùa vàng không chỉ đơn thuần là một chi tiết kỳ ảo. Nó đại diện cho sự trường thọ, linh thiêng và trí tuệ cốt lõi. Chi tiết này củng cố niềm tin vững chắc của con người vào thế giới thần linh - những thế lực siêu nhiên luôn sẵn sàng nâng đỡ những ai có tâm địa lương thiện. Hình ảnh ấy còn tượng trưng cho hy vọng, niềm tin vào chiến thắng của cái thiện trước cái ác.
Câu hỏi 5
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 105): Nêu suy
nghĩ của bạn về quan điểm hiện thực của tác giả thể hiện qua:
a. Việc
miêu tả “bộ máy nhà nước” của Quảng Lợi vương
b. Nội dung
hai bức thư trao đổi của vua Lê Thánh Tông và Quảng Lợi vương.
Trả lời:
a. “Bộ máy nhà nước” của Quảng Lợi vương
- Trong tác phẩm, tác giả giữ một cái nhìn khách quan, chân thực khi miêu tả hệ thống bộ máy nhà nước của Quảng Lợi, thể hiện rõ quan điểm hiện thực của bản thân. Đó là một bộ máy còn thô sơ, đơn giản và chưa hề có sự phân chia chức quyền rõ ràng. Vua trực tiếp nắm giữ mọi quyền lực, từ việc cai trị đất nước cho đến đứng ra phân xử các vụ kiện tụng. Việc tổ chức quân đội cũng còn thô sơ, chủ yếu dựa vào các đội quân địa phương.
b. Hai bức thư trao đổi giữa vua Lê Thánh Tông và Quảng Lợi Vương hé mở bức tranh sinh động về những rạn nứt, mâu thuẫn chính trị gay gắt giữa hai nước Đại Việt và Chiêm Thành thời kỳ đó. Nội dung chính của hai bức thư xoay quanh vấn đề chủ quyền lãnh thổ và mối quan hệ ngoại giao song phương. Mang vị thế của người đứng đầu một vương triều Đại Việt đang lúc hưng thịnh, mạnh mẽ, vua Lê Thánh Tông thẳng thắn đưa ra yêu cầu Quảng Lợi vương phải quy phục, thừa nhận quyền thống trị của Đại Việt đối với Chiêm Thành. Tuy nhiên, với ý chí bảo vệ độc lập, Quảng Lợi vương đã kiên quyết bác bỏ yêu cầu này, mạnh mẽ khẳng định vị thế tự chủ độc lập của Chiêm Thành.
Câu hỏi 6
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 105): Trình bày
nhận xét về nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đối thoại trong văn bản.
Trả lời:
- Việc khéo léo áp dụng ngôn ngữ đối thoại trong văn bản Hải Khẩu Linh Từ không chỉ làm tăng sức hấp dẫn của tác phẩm mà còn làm phong phú thêm giá trị nghệ thuật lẫn chiều sâu tư tưởng, biến tác phẩm thành một công trình văn học đặc sắc, đậm chất nghệ thuật.
Câu hỏi 7
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 105): Bình luận
về chi tiết nàng Bích Châu hiển linh giúp vua thắng trận và việc nàng được lập
đền thờ.
Trả lời:
- Đề cao niềm tin vào tâm linh của người dân Việt Nam, vừa khắc họa rõ nét truyền thống "uống nước nhớ nguồn", bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của nhân dân đối với những bậc vĩ nhân có công với đất nước. Đây là chi tiết quan trọng và là điểm sáng trong tác phẩm, giúp làm nổi bật được chủ đề và thể hiện được quan niệm của tác giả về cuộc sống.
Kết nối đọc - viết
Đề bài: Viết
đoạn văn (khoảng 150 chữ) nêu cảm nhận của bạn về hình tượng nhân vật Bích Châu
trong tác phẩm.
Đoạn văn tham khảo
Trong tác phẩm "Hải Khẩu Linh Từ", nhân vật Bích Châu hiện lên với vẻ đẹp kiêu sa, rực rỡ tựa như một đóa hoa sen thanh tao vươn lên từ bùn lầy nhưng bên trong lại ẩn chứa một nguồn nội lực phi thường, mạnh mẽ. Nàng không đơn thuần là một cô gái nết na, xinh đẹp, mà đã trở thành biểu tượng trường tồn cho lòng yêu nước quả cảm của người phụ nữ Việt Nam. Dù xuất thân là một cô gái bình thường, nhưng vì lòng yêu nước và căm thù giặc ngoại xâm, nàng đã dũng cảm hy sinh bản thân để bảo vệ quê hương. Ngay cả khi đã chết, nàng vẫn hóa thân thành một vị nữ thần linh thiêng, luôn âm thầm giúp đỡ và phù trợ cho vua và quân dân ta trong cuộc chiến chống giặc. Hình tượng Bích Châu trong "Hải Khẩu Linh Từ" là một biểu tượng cao đẹp cho lòng yêu nước và tinh thần dũng cảm của người phụ nữ Việt Nam. Nàng là minh chứng cho sức mạnh phi thường của ý chí, nghị lực, sẵn sàng hy sinh tất cả vì nền độc lập, tự do của tổ quốc. Nàng là nguồn cảm hứng bất tận cho thế hệ mai sau noi theo, tiếp nối truyền thống cha ông trong công cuộc dựng xây và giữ gìn đất nước.