Trước khi đọc
Câu hỏi 1
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 48): Theo bạn,
sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ là gì? Hãy dẫn ra một câu thơ, câu văn hoặc
một câu danh ngôn nói về điều này.
Trả lời:
- Với tôi, sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ là dùng chính tài năng của mình để khơi gợi và truyền tải những thông điệp nhân văn, ý nghĩa, có sức lay động sâu sắc đến trái tim độc giả như nhà văn Nguyễn Thành Long đã từng chiêm nghiệm: “Một trong những sứ mệnh của người nghệ sĩ là phát hiện cho được cái âm thanh kì diệu của cuộc sống vốn dĩ rất đỗi bình thường”.
Câu hỏi 2
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 48): Bạn biết gì
về đất nước Tây Ban Nha? Nêu những nét văn hóa đặc trưng của đất nước này.
Trả lời:
- Tây Ban Nha, quốc gia sôi động nằm ở phía tây nam châu Âu. Nơi đây không chỉ có những đô thị hiện đại hay bờ biển thơ mộng mà còn sở hữu nền văn hóa độc đáo và phong phú.
- Nét đẹp văn hóa Tây Ban Nha được thể hiện qua nhiều khía cạnh, từ kiến trúc, âm nhạc, ẩm thực đến lễ hội.
+ Kiến trúc Tây Ban Nha mang đậm dấu ấn lịch sử với những công trình cổ kính như cung điện Alhambra, nhà thờ Sagrada Familia, hay những cây cầu La Mã kiên cố.
+ Âm nhạc Tây Ban Nha sôi động, nồng cháy với vũ điệu Flamenco và tiếng đàn ghi ta say đắm lòng người.
+ Ẩm thực Tây Ban Nha đa dạng và tinh tế với các món ăn đặc trưng như cơm Paella, món khai vị Tapas hay súp lạnh Gazpacho.
+ Lễ hội Tây Ban Nha luôn náo nhiệt, đầy màu sắc và tràn đầy năng lượng những sự kiện quy mô như chạy bò tót Pamplona, lễ hội ném cà chua La Tomatina hay Feria de Abril, thu hút du khách từ khắp nơi trên thế giới.
+ Bên cạnh những nét đẹp văn hóa truyền thống, Tây Ban Nha cũng là đất nước hiện đại với nền giáo dục phát triển, khoa học kỹ thuật tiên tiến và đời sống xã hội văn minh.
Đọc văn bản
Câu 1 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 48): Lời đề từ
gợi điều gì về người nghệ sĩ Lor - ca?
Trả lời:
- Thể hiện khao khát cháy bỏng và ước nguyện suốt đời theo đuổi sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật.
Câu 2 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 48): Chú ý nhạc
tính của dòng thơ miêu tả tiếng đàn.
Trả lời:
Li-la li-la
li-la => hiện tượng láy âm,
Câu 3 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 48): Hình ảnh áo
choàng được nhắc lại ở đoạn thơ thứ hai thể hiện điều gì?
Trả lời:
-
Câu 4 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 49): Những hình
ảnh biểu tượng gợi cảm nhận thế nào về tiếng đàn?
Trả lời:
Trong tiếng thơ Thanh Thảo, những hình ảnh biểu tượng đã vẽ nên một bức tranh âm thanh đa dạng, biến hóa, thể hiện cung bậc cảm xúc phong phú từ sự tươi mát, thanh bình đến bi thương, ai oán, và cuối cùng là sự tàn khốc, đẫm máu. "Tiếng ghi ta lá xanh biết mấy" gợi lên sự dịu dàng, thanh khiết và bình yên như hơi thở của thiên nhiên.
Thế nhưng, "tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan" lại mang cho người đọc một sự hụt hẫng. Từ âm hưởng sôi nổi bỗng chốc vụt tắt, thể hiện sự ngắn ngủi của cuộc đời, của những khoảnh khắc hạnh phúc. Và rồi, tiếng đàn trở nên bi thương, ai oán hơn khi "tiếng ghi ta ròng ròng" như tiếng khóc ai đó đang thổn thức. Tiếng đàn lúc này không còn là âm nhạc thuần túy mà là nỗi đau đớn tột cùng trước cái chết và sự bạo ngược.
Đến đỉnh điểm của bi kịch, "máu chảy" - hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho chết chóc, bạo lực, thể hiện sự tàn khốc, đẫm máu. Có thể nói, những hình ảnh biểu tượng trong thơ Thanh Thảo đã góp phần quan trọng trong việc thể hiện nội dung tư tưởng của tác phẩm, đồng thời cũng tạo nên sức ám ảnh mạnh mẽ cho người đọc
Câu 5 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 49): Hình dung
về cái chết và sự bất tử của Lor-ca.
Trả lời:
- Được báo trước qua hình ảnh: “Đường chỉ tay đã đứt”
- Hình ảnh “Lor - ca bơi sang ngang trên chiếc ghi ta màu bạc” cho thấy sự giải thoát. Dù thân xác tan biến, nhưng vẫn đam mê với nghệ thuật. Tình yêu ấy vẫn mãi mãi tồn tại, vượt qua mọi ranh giới sinh tử.
Sau khi đọc
Câu hỏi 1
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 50): Xác định
mạch cảm xúc trong bài thơ.
Trả lời:
- Mạch cảm xúc: Toàn bộ bài thơ là sự hòa quyện giữa niềm xót xa, thương tiếc và sự ngưỡng mộ sâu sắc của Thanh Thảo dành cho một tâm hồn nghệ sĩ trước một trái tim sống hết mình với nghệ thuật.
Câu hỏi 2
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 50): Nhạc tính
của bài thơ được tạo nên bởi những yếu tố nào? Nhận xét về âm hưởng, giọng điểu
của thi phẩm này.
Trả lời:
1. Nhịp
điệu:
- Dòng thơ
"những tiếng đàn bọt nước" có nhịp điệu 2/2/3, tạo cảm giác nhẹ
nhàng, bâng khuâng.
- Dòng thơ
"Tây ban nha áo choàng đỏ gắt" có nhịp điệu 4/3, tạo cảm giác mạnh
mẽ, dồn dập.
- Dòng thơ
"li-la-li-la-li-la" có nhịp điệu 2/2, tạo cảm giác lặp lại, du dương
như tiếng đàn.
- Dòng thơ
"đi lang thang về miền đơn độc" có nhịp điệu 4/3, tạo cảm giác buồn
bã, lê thê.
- Dòng thơ
"với vầng trăng chếnh choáng" có nhịp điệu 3/2, tạo cảm giác chênh
vênh, chao đảo.
- Dòng thơ
"trên yên ngựa mỏi mòn" có nhịp điệu 3/3, tạo cảm giác chậm rãi, nặng
nề.
2. Âm điệu:
- Các phụ
âm "b", "t", "n", "l" trong dòng thơ
"những tiếng đàn bọt nước" tạo cảm giác nhẹ nhàng, uyển chuyển.
- Các phụ
âm "t", "ch", "g" trong dòng thơ "Tây ban
nha áo choàng đỏ gắt" tạo cảm giác mạnh mẽ, dồn dập.
- Các
nguyên âm "i", "a", "u" trong dòng thơ
"li-la-li-la-li-la" tạo cảm giác du dương, êm ái.
- Các phụ
âm "l", "n", "g" trong dòng thơ "đi lang
thang về miền đơn độc" tạo cảm giác buồn bã, lê thê.
- Các
nguyên âm "ê", "o", "a" trong dòng thơ "với
vầng trăng chếnh choáng" tạo cảm giác chênh vênh, chao đảo.
- Các phụ
âm "n", "g", "m" trong dòng thơ "trên yên
ngựa mỏi mòn" tạo cảm giác chậm rãi, nặng nề.
3. BPTT:
- Nhân hóa:
"những tiếng đàn bọt nước"
- Ẩn dụ:
"áo choàng đỏ gắt", "vầng trăng chếnh choáng"
- So sánh: "li-la-li-la-li-la"
như tiếng đàn
4. Hiệu
quả:
- Nhạc
điệu, âm điệu và BPTT đã góp phần tạo nên một bức tranh âm thanh sống động,
miêu tả tiếng đàn du dương, da diết, gợi cảm giác buồn bã, cô đơn.
Câu hỏi 3
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 50): Hình tượng
Lor-ca được thể hiện như thế nào trong hai đoạn thơ đầu? Những chi tiết nào
trong hai đoạn thơ cho thấy mối quan hệ giữa người nghệ sĩ với đất nước Tây Ban
Nha.
Trả lời:
- Ở hai khổ thơ đầu, hình tượng Lor-ca hiện lên với phong thái của một nghệ sĩ tự do, mang trong mình hoài bão cách tân nghệ thuật. Hình ảnh “Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt” gắn kết mật thiết cá nhân ông như một người anh hùng mang sứ mệnh lớn lao bảo vệ quê hương.
Câu hỏi 4
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 50): Đọc hai
đoạn thơ 3,4 và thực hiện các yêu cầu sau:
a. Chỉ ra
và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ được tác giả sử dụng khi miêu tả
tiếng đàn.
b. Nêu ý
nghĩa của những hình ảnh mang tính biểu tưởng trong hai đoạn thơ.
Trả lời:
a. Các biện
pháp tu từ được tác giả sử dụng khi miêu tả tiếng đàn.
1. So sánh:
-
"Tiếng ghi ta như cỏ mọc hoang”
2. Nhân
hóa:
-
"Tiếng ghi ta" được nhân hóa “ròng ròng”, “giọt nước mắt”->
thể hiện tiếng đàn như có linh hồn, có cảm xúc.
3. Ẩn dụ:
-
"Tiếng ghi ta nâu" là ẩn dụ cho tiếng lòng của người nghệ sĩ, cho
những tâm tư, tình cảm của Lorca.
- "Bầu
trời cô gái ấy" là ẩn dụ cho đất nước Tây Ban Nha.
-
"Giọt nước mắt vầng trăng" là ẩn dụ cho sự đau thương, mất mát của
con người.
4. Chuyển
đổi cảm giác:
-
"Tiếng đàn" được cảm nhận bằng thính giác nhưng lại được miêu tả bằng
thị giác ("long lanh đáy giếng").
Tác dụng:
- Các biện
pháp tu từ đã góp phần miêu tả tiếng đàn một cách sinh động, cụ thể, gợi cảm.
- Thể hiện
được những cung bậc cảm xúc khác nhau của tiếng đàn: da diết, bi thương, ngân
vang, thiêng liêng...
- Qua đó,
thể hiện được tâm hồn nhạy cảm, tinh tế của tác giả và sự đồng cảm của tác giả
với những con người đau khổ, bất hạnh trong xã hội.
b. Hình ảnh
mang tính biểu tượng:
- “tiếng
ghi ta ròng ròng máu chảy” => cái chết đầy đau thương của người nghệ sĩ.
- “không ai
chôn cất tiếng đàn” => sức sống mãnh liệt của tình yêu nghệ thuật
Câu hỏi 5
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 50): Phân tích
những hình ảnh đan xen giữa thực và ảo thể hiện cái chết và sự bất tử của Lorca
trong hai đoạn thơ cuối. Câu thơ kết có thể đem lại ấn tượng và cảm xúc gì cho
người đọc?
Trả lời:
- “Tiếng đàn” của Lor-ca chính là lý tưởng nghệ thuật mà kẻ thù không bao giờ có thể chôn vùi. “Tiếng đàn như cỏ mọc hoang” bộc lộ sức sống mãnh liệt tiềm tàng, thể hiện sự bất tử vĩnh hằng của người nghệ sĩ - chiến sĩ Lor-ca.
- Câu thơ kết “li-la li-la li-la…” ngân vang như một khúc ca vĩnh cửu đầy tiếc nuối, vừa tiếc thương cho một câu chuyện buồn về số phận của người nghệ sĩ tài hoa bạc mệnh, vừa khẳng định sự trường tồn của một giá trị chân chính.
Câu hỏi 6
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 50): Xác định
yếu tố tượng trưng, yếu tố siêu thực trong bài thơ và nhận xét về tác dụng của
chúng.
Trả lời:
1. Yếu tố
tượng trưng:
- Tiếng đàn
ghi ta: Biểu tượng cho người nghệ sĩ Lorca và nghệ thuật của ông.
- Bầu trời
cô gái ấy: Biểu tượng cho đất nước Tây Ban Nha.
- Máu chảy:
Biểu tượng cho sự hy sinh của Lorca.
- Cỏ mọc
hoang: Biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của nghệ thuật Lorca.
- Giọt nước
mắt vầng trăng: Biểu tượng cho sự thương tiếc, đau buồn.
- Long lanh
đáy giếng: Biểu tượng cho sự bất tử của nghệ thuật Lorca.
2. Yếu tố
siêu thực:
- Hình ảnh
"bầu trời cô gái ấy" u ám, ảm đạm: Thể hiện sự đồng cảm của tác giả
với những khó khăn, thử thách mà đất nước Tây Ban Nha đang phải đối mặt.
- Hình ảnh
"máu chảy" nhuộm đỏ "áo choàng": Thể hiện sự phẫn nộ của
tác giả trước tội ác của chế độ độc tài.
- Hình ảnh
"giọt nước mắt vầng trăng" long lanh đáy giếng: Gợi cảm giác u ám,
lạnh lẽo, thể hiện sự vĩnh cửu của nỗi buồn.
Tác dụng
của yếu tố tượng trưng và siêu thực:
- Giúp thể
hiện chủ đề và nội dung của tác phẩm: Đó là sự tiếc thương trước sự hy sinh của
Lorca, là niềm tin vào sức sống mãnh liệt của nghệ thuật và là lời tố cáo chế
độ độc tài Franco tàn bạo.
- Tăng sức
gợi cảm cho bài thơ: Những hình ảnh tượng trưng và siêu thực đã tạo nên những
ấn tượng mạnh mẽ cho người đọc, giúp họ cảm nhận sâu sắc hơn về nội dung của
bài thơ.
- Thể hiện
phong cách nghệ thuật của tác giả: Thanh Thảo là một nhà thơ có phong cách nghệ
thuật độc đáo, với khả năng sáng tạo hình ảnh và sử dụng ngôn ngữ giàu sức gợi
cảm.
Câu hỏi 7
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức (trang 50): Bài thơ gợi
cho bạn suy nghĩ gì về sức mạnh của nghệ thuật trong đời sống.
Trả lời:
- Bài thơ "Đàn ghi ta của Lorca" là một tiếng nói mạnh mẽ khẳng định sức mạnh to lớn của nghệ thuật trong đời sống. Nghệ thuật có thể tố cáo hiện thực bất công, vừa khơi dậy sự đồng cảm và có một đời sống trường tồn, bất diệt. Qua bài thơ, tác giả cũng thể hiện niềm tin vào tương lai tươi sáng của nghệ thuật. Những giá trị chân chính sẽ luôn chiến thắng và tồn tại mãi trong lòng nhân loại.
- Ngoài những giá trị trên, bài thơ còn thể hiện sự sáng tạo độc đáo của Thanh Thảo trong việc sử dụng hình ảnh thơ, ngôn ngữ thơ và kết cấu thơ. Bài thơ có kết cấu chặt chẽ, ngôn ngữ thơ giàu sức biểu cảm, hình ảnh thơ độc đáo, mang đậm dấu ấn phong cách thơ ca của Thanh Thảo.
Kết nối đọc - viết
Đề bài: Viết đoạn
văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của bạn về một nét đặc sắc trong hình
thức biểu đạt của bài thơ.
Đoạn văn tham khảo
Trong tác phẩm "Đàn ghi ta của Lor-ca", Thanh Thảo đã vô cùng khéo léo khi sử dụng hình tượng "tiếng đàn" như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt để bộc lộ nỗi lòng đầy ngưỡng mộ cũng như cảm thương cho số phận bất hạnh của người nghệ sĩ thiên tài. Điểm đặc sắc nhất chính là việc kết hợp thể thơ tự do với lối viết không viết hoa đầu dòng, tạo nên nhịp điệu phóng khoáng, tự do mà không bị ngăn cách.
Bài thơ thể hiện khả năng nhập cảm của nhà thơ Thanh Thảo vào thế giới nghệ thuật thơ Lorca để lựa chọn những thi liệu đầy sức ám ảnh và xử lý những thi liệu ấy một cách sáng tạo. Cách xử lý ngôn từ này không chỉ tạo ra nhạc tính riêng biệt cho bài thơ mà còn thể hiện sự đồng cảm sâu sắc của Thanh Thảo với Lorca. Đó là sự ngưỡng mộ, niềm xót thương, sự trân trọng tuyệt đối của Thanh Thảo trước sức sống bất diệt của nghệ thuật. Tất cả những điều đó là sự cộng hưởng diệu kì để tạo nên một thi phẩm có sức lay động lòng người xứng đáng là “một phát minh về hình thức và một khám phá về nội dung”.