Trước khi đọc
Câu hỏi SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 44): Bạn đã đọc
những bài thơ nào viết về đề tài người lính cách mạng Việt Nam? Đọc dễn cảm một
đoạn thơ mà bạn yêu thích.
Trả lời:
- Đồng chí
- Chính Hữu:
- Bài thơ về tiểu đội xe không kính - Phạm Tiến Duật: Khắc họa vẻ đẹp hiên ngang, tếu táo của người lính lái xe Trường Sơn.
Đọc văn bản
Câu 1 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 44): Chú ý:
- Hình ảnh
khơi nguồn cảm xúc.
- Các từ
ngữ gợi bối cảnh không gian và ấn tượng về đoàn quân Tây Tiến.
Trả lời:
- Hình ảnh
khơi nguồn cảm xúc: Sông Mã, Tây Tiến, rừng núi, Sài Khao, đoàn quân mỏi, Mường
Lát, sương lấp, đêm hơi
- Các từ
ngữ gợi bối cảnh không gian và ấn tượng về đoàn quân Tây Tiến:
* Bối cảnh
không gian:
-
"Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi":
+
"Sông Mã": Con sông Mã chảy qua Lai Châu, Sơn La, là địa danh gắn
liền với những năm tháng chiến đấu của đoàn quân Tây Tiến.
+ "Xa
rồi": Thể hiện sự chia ly, cách biệt về không gian và thời gian.
- "Nhớ
về rừng núi nhớ chơi vơi":
+
"Rừng núi": Thiên nhiên hùng vĩ, hoang vu của Tây Bắc.
+ "Nhớ
chơi vơi": Nỗi nhớ da diết, không thể kìm nén.
- "Sài
Khao sương lấp đoàn quân mỏi":
+ "Sài
Khao": Địa danh thuộc tỉnh Lai Châu.
+
"Sương lấp": Khung cảnh mờ mịt, che phủ cả đoàn quân.
+ "Đoàn
quân mỏi": Hình ảnh đoàn quân Tây Tiến đang hành quân trong điều kiện gian
khổ, mệt mỏi.
-
"Mường Lát hoa về trong đêm hơi":
+
"Mường Lát": Địa danh thuộc tỉnh Thanh Hóa.
+ "Hoa
về trong đêm hơi": Bức tranh thiên nhiên thơ mộng, lãng mạn.
* Ấn tượng
về đoàn quân Tây Tiến:
-
"Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi":
+ Giọng
điệu bi tráng, thể hiện niềm tự hào và nỗi nhớ về một thời đã qua.
+ "Tây
Tiến ơi": Lời gọi cất lên thể hiện sự gắn bó, đồng cam cộng khổ của tác
giả với đoàn quân.
- "Nhớ
về rừng núi nhớ chơi vơi":
+ Nỗi nhớ
da diết về thiên nhiên hùng vĩ, hoang vu và con người Tây Bắc.
+ "Nhớ
chơi vơi": Nỗi nhớ không thể kìm nén, thể hiện sự gắn bó sâu nặng với mảnh
đất Tây Bắc.
- "Sài
Khao sương lấp đoàn quân mỏi":
+ Hình ảnh
đoàn quân Tây Tiến vượt qua gian khổ, hiểm nguy.
+
"Đoàn quân mỏi": Thể hiện sự kiên cường, bất khuất của người lính Tây
Tiến.
-
"Mường Lát hoa về trong đêm hơi":
+ Vẻ đẹp
thơ mộng, lãng mạn của đoàn quân Tây Tiến.
+ "Hoa
về": Hình ảnh ẩn dụ cho những con người Tây Tiến mang trong mình vẻ đẹp
tâm hồn.
* Ngoài ra:
+ Giọng thơ
đa dạng: Bi tráng, hào hùng, trữ tình.
+ Ngôn ngữ
thơ giàu hình ảnh, thể hiện cảm xúc mãnh liệt của tác giả.
* Kết luận:
- Bốn câu thơ
đầu bài Tây Tiến đã vẽ nên một bức tranh sinh động về không gian núi rừng Tây
Bắc hùng vĩ, hoang vu và hình ảnh đoàn quân Tây Tiến với vẻ đẹp hào hùng, lãng
mạn nhưng cũng đầy gian khổ, hiểm nguy.
Câu 2 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 45): Nhận diện
các yếu tố: nhịp điệu, nhạc điệu, đối và những kết hợp từ ngữ khác lạ trong
đoạn thơ.
Trả lời:
- Nhịp
điệu: 2/2/3
- Nhạc
điệu: nhanh, sử dụng từ láy nhiều
- Đối: dốc
>< thăm thẳm (chỉ độ sâu)
- Kết hợp
từ lạ: dốc thăm thẳm
Câu 3 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 45): Chú ý những
hình ảnh gây ấn tượng về thiên nhiên, con người Tây Bắc.
Trả lời:
* 4 câu đầu
- Bốn câu đầu là kỷ niệm về đêm liên hoan văn nghệ hiện lên vô cùng sống động và hiện thực. Đó là không gian của doanh trại rực rỡ ánh đuốc, tiếng khèn và những điệu múa xứ lạ. Đêm liên hoan văn nghệ ấy được tổ chức tại doanh trại quân đội có đồng bào dân tộc để thắt chặt tình quân dân. Cũng có thể hiểu cách khác, đêm liên hoan văn nghệ ấy được tổ chức tại doanh trại bộ đội chỉ toàn người lính và em đó là những chàng trai đóng giả những gái múa những điệu múa dân tộc. Hiểu như thế càng làm nổi bật vẻ đẹp lãng mạn và tinh thần lạc quan của những chiến binh Tây Tiến.
- Hình ảnh "em xiêm áo tự bao giờ" cho thấy sự ngỡ ngàng, say đắm trước vẻ đẹp của những bóng hồng sơn cước của những chàng trai Hà thành. Hình ảnh "bừng","đuốc hoa" tạo nên một màu sắc vừa cổ kính, vừa hiện đại, vừa thiêng liêng, vừa ấm áp keo sơn tinh quân dân gắn bó. Tâm hồn người lính hòa theo bản nhạc, điệu múa. Cái thơ Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ có sáu thanh bằng gợi cảm giác lâng lâng chới với như có thể đưa tâm hồn người lính phiêu diêu về chốn Viên Chăn, thủ đô của nước bạn xa xôi để xây hồn thơ.
=> Tác giả cho chúng ta thấy được vẻ đẹp bản sắc phong phú của văn hóa đồng bào miền núi biên cương Tổ quốc, đồng thời, phác họa nên bức tranh chân dung thân tình, đằm thắm keo sơn và tâm hồn lạc quan, yêu đời, yêu cuộc sống kháng chiến gian khổ mà vui tươi của người lính Tây Tiến.
- Nếu khung cảnh một đêm liên hoan đem đến cho người đọc không khí mê say ngây ngất thì ở phần sau, khung cảnh thiên nhiên lại gợi lên cảm giác tĩnh lặng, mờ ảo và chứa chan thi vị. Ở đây một lần nữa càng khẳng định rõ hơn nét tài hoa lãng mạn giàu mộng ảo của người lính Tây Tiến. Qua hoài niệm, khung cảnh Tây Bắc như đang sống dậy trong kí ức của tác giả làm cho giọng thơ của ông cất lên như tiếng thì thầm, như lời tự hỏi có thấy - có nhớ. Hình ảnh "hồn lau" xôn xao trong gió và những bông hoa bắp đung đưa theo dòng nước tạo nên một cảm giác bâng khuâng, lưu luyến. Qua đó có thể thấy rằng: "Người lính không chỉ là người cầm súng mà còn là những người nghệ sĩ có tâm hồn nhạy cảm, biết rung động trước vẻ đẹp hoang dại và thơ mộng của cảnh vật Tây Bắc."
Câu 4 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 46): Hình dung
dáng vẻ, tư thế, cốt cách của đoàn binh Tây Tiến.
Trả lời:
+ “Không mọc
tóc”, “quân xanh”, “oai hùm”
Câu 5 SGK
Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 46): Ý nghĩa
biểu tượng của hình ảnh “người đi”
Trả lời:
- Hình ảnh “Người đi không hẹn ước” mang một ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về lí tưởng của thế hệ thanh niên thời bấy giờ. Đó là tinh thần tự nguyện và quyết tâm, ra đi chiến đấu không một lời hới ngày trở về. Tinh thần ấy sẵn sàng quên mình vì nước "Ra chiến trường chẳng tiếc đời xanh" coi cái chết nhẹ nhàng như một chuyến đi dài. Lí tưởng cứu nước, tinh thần xả thân ấy là minh chứng cho vẻ đẹp cao cả và thiêng liêng của người lính cách mạng.
Sau khi đọc
Câu hỏi 1
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 47): Cảm hứng
chủ đạo của bài thơ Tây Tiến là gì?
Trả lời:
- Nỗi nhớ
da diết của Quang Dũng về Tây Tiến.
Câu hỏi 2
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 47): Đọc đoạn 1
và thực hiện các yêu cầu sau:
a. Nêu ấn
tượng về trạng thái cảm xúc được tác giả thể hiện ở hai câu thơ mở đầu.
b. Cho biết
hình dung của bạn về bức tranh thiên nhiên và con đường hành quân của đoàn binh
Tây Tiến.
c. Phân
tích những hình ảnh thể hiện ấn tượng ban đầu của tác giả về đoàn quân Tây
Tiến.
d. Nêu cảm
nhận về chất nhạc và chất họa trong bốn câu thơ sau:
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Trả lời:
a. Ấn tượng
về trạng thái cảm xúc được tác giả thể hiện ở hai câu thơ mở đầu:
- Tiếng gọi "Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi" vang lên không chỉ là một lời thông báo về khoảng cách địa lý mà còn là một tiếng gọi tha thiết xuất phát từ trái tim và tâm hồn người thi sĩ. Bằng thủ pháp nghệ thuật nhân hóa, Quang Dũng đã biến Sông Mã không chỉ đơn thuần là một dòng sông mà còn trở thành một hình ảnh hiện hữu, một nhân chứng sống động đã chứng kiến toàn bộ những năm tháng gian khổ và hào hùng của đoàn quân.
- Câu thơ thứ hai với điệp từ “nhớ” được lặp lại hai lần đã diễn tả trạng thái nhớ nhung, nỗi nhớ da diết đang ùa vào tâm trí Quang Dũng. Nỗi nhớ đó đã được đẩy lên một trạng thái đặc biệt. Tính từ "chơi vơi" thể hiện một cảm giác bồng bềnh, hư ảo. Đây không phải là nỗi nhớ thông thường, nỗi nhớ đó như cơn thác lũ tràn vào tâm trí nhà thơ, bao trùm cả không gian và thời gian, khiến nhà thơ như sống lại giữa những tầng mây và núi rừng Tây Bắc dù thực tại đã cách xa.
c. Những
hình ảnh thể hiện ấn tượng ban đầu của tác giả về đoàn quân Tây Tiến
- Sông Mã:
hình ảnh hiện hữu minh chứng cho lịch sử hào hứng của dân tộc, là chứng nhân
lịch sử cho cuộc đời người lính Tây Tiến với biết bao niềm vui, nỗi buồn.
- Sài Khao:
nơi đoàn quân bước qua trong sương mờ để tới chiến trường
- Mường
Lát: là những đêm ẩm ướt đọng hơi nước và mùi hoa
→ Những
địa danh này đánh dấu những kỉ niệm về một vùng núi cao, sương mờ, khó khăn
nhưng đầy mộng mơ.
- Dốc lên
khúc khuỷu dốc thăm thẳm : gợi sự hiểm trở của thiên nhiên, con đường hành quân
dài và nguy hiểm. Nhưng sau gian khổ là hình ảnh “nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”
thướt tha, hùng vĩ, nhưng cũng đầy xót xa.
- Oai linh
thác gầm thét : sự hiểm nguy rình rập của rừng nước, bằng tiếng cọp và thác dữ
có thể cướp đi tính mạng của những người lính bất kì lúc nào.
- Mai Châu
mùa em : hình ảnh những cô gái thướt tha, dịu dàng, yêu kiều, đáng yêu nơi núi
rừng buốt giá.
- Hình ảnh
“cồn mây” góp phần cực tả độ cao của đèo dốc, tô đậm cái hùng vĩ của cảnh núi
rừng, độ cao ấy được hình dung cụ thể hơn qua hình ảnh “súng ngửi trời” một độ
cao chỉ thấy cái hiểm nguy nghẹt thở đe dọa cuộc sống con người nhưng lại được
nhà thơ nói theo kiểu nhẹ tênh pha chút ngang tàn kiểu lính.
d.
- Chất
nhạc: sử dụng từ láy, sử dụng bằng trắc để tạo nhạc tính
- Chất họa:
câu từ gợi không gian hiểm trở, hun hút, nguy hiểm
Câu hỏi 3
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 47): Trong kí ức
của nhân vật trữ tình, hình ảnh đêm lửa trại và con người, cuộc sống miền Tây
Bắc hiện lên với những nét đặc sắc gì? Những hình ảnh đó đã góp phần làm nổi
bật hình tượng người Lính Tây Tiến như thế nào?
Trả lời:
- Đêm lửa trại mang lại cảm giác rạng rỡ qua từ "bừng" và "hội đuốc hoa", thể hiện nguồn ánh sáng rực rỡ, mạnh mẽ, mang ý nghĩa màu sắc của tình yêu vừa rạng rỡ vừa duyên dáng.
- Hình ảnh "Kìa em" cho thấy sự ngỡ ngàng và kinh ngạc nhưng cũng rất trìu mến trước những thiếu nữ trong bộ "xiêm áo" xinh đẹp và điệu múa khèn "e ấp" mang âm hưởng văn hóa vùng cao đã phác họa nên một chân dung người lính yêu đời, có tâm hồn tinh tế và gắn bó sâu nặng với thiên nhiên, con người nơi đây.
Câu hỏi 4
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 47): Trong hai
đoạn thơ 3, 4, hình tượng người lính Tây Tiến được gợi ra qua những từ ngữ,
hình ảnh nào? Khái quát đặc điểm của hình tượng này.
Trả lời:
- Hình
tượng người lính Tây Tiến: “đoàn binh không mọc tóc”, “xanh màu lá”, “dữ oai
hùm”, “mắt trừng”, “chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”, “người đi không hẹn
ước”…
- Vẻ đẹp bi
tráng, hào hùng lẫm liệt nhưng không kém phần lãng mạn
Câu hỏi 5
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 47): Chỉ ta một
số biểu hiện của phong cách lãng mạn trong bài thơ. Phân tích một biểu hiện mà
bạn cho là đặc sắc.
Trả lời:
- Để thể hiện được cảm hứng lãng mạn trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng, cần phân tích trên hai phương diện:
+ Nội dung cảm hứng: nỗi nhớ về một thời chiến chinh gian khổ, đầy rẫy mất mát nhưng vẫn rực cháy khí thế hào hùng. Một vùng biên cương vừa hoang sơ, hiểm trở với núi cao vực thẳm, vừa mang vẻ đẹp huyền bí, thơ mộng làm say đắm lòng người.
+ Nghệ thuật thể hiện: bút pháp tương phản trong việc thể hiện sự khắc nghiệt của thực tại bên cạnh chất thơ mộng của cuộc sống, tính chất bi tráng của hình tượng người lính, giọng điệu trữ tình và bi tráng của tác phẩm,....
* Biểu hiện đặc sắc:
- Vẻ đẹp của hình tượng người lính Tây Tiến: Dù hiện thân qua những nét vẽ bi thương như "không mọc tóc,", "mồ viễn xứ", nhưng những khó khăn, thử thách không ngăn được bước chân người lính vốn là những chàng trai Hà Thành hào hoa, tinh tế. Họ sẵn sàng dâng hiến tuổi trẻ cho Tổ quốc với lý tưởng "Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh", cho thấy sự kết hợp tuyệt vời giữa hiện thực tàn khốc và tinh thần lãng mạn bay bổng.
Câu hỏi 6
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 47): Phân tích
một số hình thức tổ chức ngôn ngữ đặc biệt trong bài thơ Tây Tiến.
Trả lời:
- “Dốc lên
khúc khuỷu dốc thăm thẳm” -> sử dụng “dốc thăm thẳm”: kết hợp từ mới mẻ vì
“thăm thẳm” là từ chỉ độ sâu chứ không phải độ cao,
- “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” -> sử dụng toàn thanh bằng gợi vẻ đẹp yên bình. Cách phối âm này tạo nên một không gian yên bình, mờ ảo giữa màn mưa núi rừng Tây Bắc.
Câu hỏi 7
SGK Ngữ văn 12 Kết nối tri thức - Soạn bài Tây Tiến (trang 47): Hình tượng
người lính Tây Tiến trong bài thơ từng bị phê phán là “xa lạ” với hình ảnh thực
tế của anh bộ đội Cụ Hồ trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Theo
bạn, vì sao có sự đánh giá như vậy? Hãy nêu quan điểm của bạn về vấn đề này.
Trả lời:
- Đã có lúc, người ta cho rằng bài thơ Tây Tiến không có tác dụng tích cực, vì nó buồn, nó tô đậm cái gian khổ, cái tổn thất. Họ lo ngại những chi tiết này có thể làm giảm ý chí chiến đấu của người chiến sĩ. Thực tế, những câu thơ của Quang Dũng không hề làm nhụt chí người đọc. Ngược lại, nó đem lại cho chúng ta cái nhìn toàn diện, đầy đủ về chân dung người lính. Họ không phải là những "cỗ máy chiến đấu" khô khan, họ vẫn còn mơ mộng, vẫn có những phút giây để hồn mình được trở về với quê nhà. Chính những phút giây tâm hồn hướng về Hà Nội lãng mạn ấy đã làm cho sự hy sinh của họ trở nên cao đẹp và đáng trân trọng hơn bao giờ hết.
Kết nối đọc - viết
Đề bài: Viết đoạn
văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của bạn về một nét đẹp của hình tượng
người lính Tây Tiến.
Đoạn văn tham khảo
Hình tượng người lính Tây Tiến trong thơ Quang Dũng khắc họa một vẻ đẹp riêng biệt, đó là sự kiên cường và quyết tâm vượt qua những thách thức khó khăn. Dù đối diện với cuộc sống khắc nghiệt, nơi cái chết luôn cận kề, những người lính Tây Tiến vẫn giữ vững bản lĩnh và sự dũng cảm, họ vẫn không ngừng chiến đấu. Điểm đáng quý nhất chính là tâm hồn hào hoa của những chàng trai trẻ Hà Thành, họ không để bom đạn làm chai sạn cảm xúc. Hình ảnh họ, mặc dù không hoàn hảo, nhưng luôn toát lên vẻ mạnh mẽ và sự tự hào về lòng yêu nước. Điều này tạo nên một nét đẹp kiên trì và kiên nhẫn, góp phần làm nên vẻ quyến rũ và ý nghĩa sâu sắc của hình tượng người lính Tây Tiến trong tâm trí của người đọc.