Trước khi đọc
Câu hỏi SGK Ngữ văn 12
Kết nối tri thức (trang 42): Trong lịch sử và trong cuộc sống đời thường, có những thất bại
khiến cho người đời không chỉ cảm thấy buồn thương, tiếc nuối mà còn nể phục,
kính trọng. Hãy kể về một thất bại như thế và cho biết điều gì gây ấn tượng cho
bạn.
Trả lời:
- Walt Disney: Từng bị đuổi việc vì bị đánh giá là thiếu sáng tạo và không có trí tưởng tượng. Ông trải qua rất nhiều lần thất bại trước khi xây dựng được một thế giới Disney nổi tiếng như hiện tại.
- J. K. Rowling: Phải sống trong cảnh nghèo khó và bị nhiều nhà xuất bản từ chối rất nhiều bản thảo truyện. Nhưng vượt lên tất cả cô đã thành công với bộ truyện Harry Poter.
Đọc văn bản
Câu 1 SGK Ngữ văn 12 Kết
nối tri thức (trang 43): Hình dung thời gian,
không gian ở hai câu thơ đầu.
Trả lời:
- Thời gian: Những năm 1407 – 1409, thời điểm giặc Minh kéo quân sang đóng chiếm Đại Việt.
- Không gian: Một khung cảnh rộng lớn, hỗn loạn. Thế sự đảo điên vì quân xâm lược cướp phá, còn con người thì rơi vào trạng thái bất lực.
Câu 2 SGK Ngữ văn 12 Kết
nối tri thức (trang 43): Chú ý:
- Các hình ảnh thể hiện
hoàn cảnh, khát vọng, tâm trạng của nhân vật trữ tình.
- Biện pháp tu từ đối ở
hai liên thơ giữa.
Trả lời:
- Hình ảnh thể hiện hoàn
cảnh, khát vọng, tâm trạng: thế sự ngổn ngang, đất trời bất tận, anh hùng hận
xót xa, Quốc thù chưa trả,…
- Biện pháp tu từ đối ở
hai liên thơ giữa: thời thế đối với lỡ vận; đồ điếu đối với anh hùng.
Sau khi đọc
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn
12 Kết nối tri thức (trang 44): Xác định thể thơ và nhân vật trữ tình của bài thơ.
Trả lời:
-
- Nhân vật trữ tình của bài thơ: Nhà thơ Đặng Dung. Ông sống trong cảnh đất nước bị giặc cướp phá, nhà thơ khát khao được nhập cuộc, góp phần công sức cho sự nghiệp đấu tranh.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn
12 Kết nối tri thức (trang 44): Hình ảnh nào trong bốn câu thơ đầu đã gợi ra được hoàn cảnh - tình
thế của nhân vật trữ tình? Hoàn cảnh - tình thế đó là gì?
Trả lời:
- Hình ảnh: thế sự ngổn
ngang, đất trời, đồ điếu công thành dễ, anh dùng hận xót xa.
- Hoàn cảnh - tình thế: Nhân vật đang ở trong một bi kịch. Tuổi tác đã cao, bản thân cô độc, việc đời rối bời mà không có cách nào giải quyết được các mâu thuẫn.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn
12 Kết nối tri thức (trang 44): Nhân vật trữ tình có những cảm xúc, suy nghĩ gì khi đối diện với
hoàn cảnh - tình thế đó?
Trả lời:
- Đứng trước tình thế loạn lạc của xã hội lúc bấy giờ, Đặng Dung thấy lòng bối rối. Ông đau xót vì “việc đời dằng dặc mà ta đã già rồi". Đó chính là bi kịch của người anh hùng khi trở nên bất lực trước thời cuộc. “Thiên địa nhập hàm ca” biểu lộ một thái độ về sự đảo điên trong cuộc đời . Câu một và câu hai tương phản về mặt ý nghĩa đã nói lên nỗi lòng cảm hoài của nhà thơ
- Hai câu thơ trong phần thực đổi nhau nêu bật “gặp thời” và “thất thế” đối với người anh hùng. Ông chiêm nghiệm đầy cay đắng rằng: Khi gặp thời, ngay cả những kẻ “đổ điếu” cũng dễ dàng làm nên công trạng, sự nghiệp. Ấy vậy mà sau trăm năm đã trôi qua, người anh hùng chỉ còn biết ôm hận. Nỗi hận ấy kéo dài suốt trăm năm, đó là nỗi cảm hoài , là nỗi cay đắng của người anh hùng thất thế , lỡ bước, chán trường, bất lực trước cuộc đời ngàn vạn bão giông đang giăng đầy.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn
12 Kết nối tri thức (trang 44): Trong hai câu luận, tác giả đã sử dụng những biểu tưởng quen thuộc
của thơ trung đại để bày tỏ nỗi lòng. Hãy giải thích ý nghĩa của một số biểu
tưởng (xoay trục đất, rửa binh khí, kéo sông Ngân,…) và nêu cảm nhận về nỗi
lòng của nhân vật trữ tình?
Trả lời:
- Ý nghĩa của biểu
tượng:
+ Xoay trục đất: hỗ trợ
xoay chuyển địa trục (trục đất)
+ Rửa binh khí: chuẩn bị
cho trận chiến
+ Kéo sông Ngân: mượn ý
thơ của Đỗ Phủ -> thể hiện ý chí chiến đấu
-
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn
12 Kết nối tri thức (trang 44): Phân tích ý nghĩa của hình ảnh người tráng sĩ mài gươm trong hai
câu kết?
Trả lời:
- Dưới ánh trăng, hình ảnh người anh hùng mài kiếm mang đến bao xúc động. Dù mái đầu đã bạc theo thời gian nhưng ý chí cứu nước trong Đặng Dung vẫn sục sôi. Hình ảnh “long tuyền” (gươm báu) ẩn dụ cho khát vọng giết giặc, trả mối thù cho đất nước, mang đến thái bình thịnh trị cho nhân dân đã làm nổi bật tấm lòng đẹp đẽ, cao cả của Đặng Dung. Đây là hình ảnh đẹp, thể hiện "Hào Khí Đông A" trong thơ văn Lý - Trần.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn
12 Kết nối tri thức (trang 44): Nêu một số biểu hiện của phong cách cổ điển trong bài thơ.
Trả lời:
- Bài thơ thể hiện quan điểm cũ: Thành bại của người tài phụ thuộc vào thời vận. Đây là quan điểm cổ xưa của những người giỏi và kiến thức vượt trội. Anh hùng có thể thay đổi thế giới, nhưng thời đại cũng tạo ra những anh hùng. Việc thất bại do lỡ vận là nỗi ân hận của nhiều anh hùng qua thời kỳ.
Kết nối đọc - viết
Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích
một biểu tượng mà bạn cho là đặc sắc trong bài thơ Cảm hoài.
Đoạn văn tham khảo
Khi nhận xét về thơ Đặng Dung, Nhà thơ Lý Tử Tấn từng khẳng định: “Phi hào kiệt chi sĩ bất năng” (Không phải kẻ sĩ hào kiệt thì không làm nổi). Quả đúng như vậy!
Trong bài Cảm hoài, Đặng Dung đã thể hiện được khát khao cống hiến, cứu nước giúp đời mạnh mẽ của mình bằng tấm lòng yêu nước cao đẹp cùng ý thức sâu sắc về trách nhiệm của “kẻ làm trai”, đồng thời thể hiện tâm trạng xót xa, đau khổ khi chưa kịp hoàn thành nghiệp lớn thì tuổi già đã đến. Bài thơ đã tái hiện cảnh đất nước những năm 1407 – 1409 khi giặc Minh xâm chiếm. Đặng Dung muốn được mang sức lực ra cứu nước, cứu đời nhưng bất lực nhìn thời gian trôi qua.
Hai câu thơ: "Thế sự du du nại lão hà / Vô cùng thiên địa nhập hàm ca" thể hiện rõ nét cách nhìn thế sự đảo điên trong sự bất lực, bi kịch của người anh hùng lỡ thời. “Thế sự du du” phản ánh được cái dằng dặc, phức tạp của xã hội trong cơn biến loạn dữ dội. Trước sự tàn bạo của kẻ thù, nhà thơ khát khao được nhập cuộc nhưng chỉ biết thở dài vì sức đã mòn. Câu thơ mang hình thức của câu hỏi đã thể hiện sự trăn trở, day dứt khôn nguôi của người anh hùng lỡ thời.