Mở đầu
Câu hỏi Mở đầu SGK
Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 54): Tại
sao cá heo, cá voi sống trong nước nhưng phải thường xuyên nhô lên mặt nước để
thở?
Trả lời:
- Dù môi trường sống là nước, cá heo và cá voi lại là loài hô hấp bằng phổi, bắt buộc chúng phải nhô lên mặt nước để thực hiện việc trao đổi khí (lấy O2, thải CO2) nhằm duy trì sự sống. Tuy nhiên, chúng sở hữu khả năng tích trữ O2 đặc biệt nằm trong máu và cơ bắp, cho phép chúng duy trì sự sống dưới nước trong thời gian dài, thậm chí lên đến 1-2 tiếng đối với các loài cá voi lớn.
I. Vai trò của hô hấp
Câu hỏi 1 SGK Sinh
11 Kết nối tri thức (trang 54): Phân tích mối liên quan của
các giai đoạn trong quá trình hô hấp.
Trả lời:
- Quá trình hô hấp ở người và thú gồm 5 giai đoạn: thông khí (hít vào thở ra), trao đổi khí ở phối, vận chuyển khí O2 và CO2, trao đổi khí ở mô và hô hấp tế bào. Mỗi giai đoạn đều có sự liên kết chặt chẽ với nhau, hoạt động này làm tiền đề và kích thích hoạt động kia. Việc hít vào, thở ra đảm bảo cho quá trình trao đổi khí tại phổi và tế bào diễn ra không ngừng, sự trao đổi khí ở mô và hô hấp tế bào à nguyên nhân bên trong của sự trao đổi khí và sự thở. Nếu một trong năm giai đoạn này dừng hoạt động, cơ thể sẽ không thể tồn tại.
Câu hỏi 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 54): Tại sao cơ thể động vật bắt buộc phải lấy O2 từ môi trường và thải CO2 ra môi trường?
Trả lời:
– Nhờ quá trình hô hấp, khí O2 được lấy từ môi trường. Quá trình này tạo năng lượng (ATP) để cung cấp cho các hoạt động sống. CO2 sinh ra từ quá trình hô hấp tế bào sẽ được thải ra môi trường. Sự tích tụ CO2 sẽ phá vỡ cân bằng nội môi, gây acid hóa dịch cơ thể và nhiễm độc tế bào, dẫn đến một số hậu quả nghiêm trọng: nhịp thở tăng nhanh, mạnh, cuối cùng dẫn tới tử vong
II. Các hình thức trao đổi
khí
2. Trao đổi khí qua hệ thống ống khí
Câu hỏi 1 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 56): Quan sát Hình 9.2, cho biết thủy tức và giun đất trao đổi khí với môi trường sống như thế nào.
Trả lời:
- Thủy tức và giun đất trao đổi khí với môi trường sống qua bề mặt cơ thể, Khí O2 từ môi trường và khí CO2 từ bên trong cơ thể khuếch tán trực tiếp qua lớp biểu bì bao quanh chúng, hình thành sự luân phiên ra - vào.
Câu hỏi 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9 (trang 56): Quan sát Hình 9.3 và giải thích tại sao sự phân nhánh của ống khí có thể giúp côn trùng trao đổi khí rất hiệu quả, đảm bảo đủ O2 cho hoạt động bình thường cũng như các hoạt động tích cực, tiêu tốn nhiều năng lượng.
Trả lời:
- Hệ thống các ống khí phân nhánh từ lớn đến nhỏ (ống khí tận) giúp tạo bề mặt tiếp xúc lớn với tế bào. Hệ thống này thông với môi trường qua các lỗ thở, đảm bảo nguồn cung CO2 dồi dào ngay cả khi côn trùng hoạt động mạnh.
3. Trao đổi khí qua mang
Câu hỏi SGK Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9 (trang 57): Nghiên cứu Hình 9.4 và 9.5, cho biết tại sao hệ hô hấp của cá xương trao đổi khí với nước rất hiệu quả?
Trả lời:
- Trao đổi khí của mang cá xương đạt hiệu quả cao
vì:
+ Diện tích bề mặt trao đổi khí lớn do mang được cấu tạo từ chuỗi các cung mang, trên mỗi cung mang lại chia nhỏ thành vô số phiến mang.
+ Cấu tạo mỏng, hệ thống mao mạch dày đặc giúp quá trình trao đổi khí thuận lợi.
+ Dòng nước chứa khí được lưu thông liên tục và một chiều từ miệng qua mang nhờ sự phối hợp đóng mở nhịp nhàng từ miệng và diềm nắp mang.
+ Cơ chế dòng máu chảy ngược chiều với dòng nước, giúp cá xương lấy được hơn 80% lượng O2 của nước khi đi qua mang.
4. Trao đổi khí qua phổi
Câu hỏi SGK Sinh
11 Kết nối tri thức Bài 9 (trang 59): Tại sao hệ hô hấp của
người và của Chim trao đổi khí với không khí rất hiệu quả?
Trả lời:
- Ở người, quá trình hô hấp được thực hiện nhờ có 2 lá phổi chứa hàng triệu phế nang, tạo nên diện tích trao đổi khí lớn. Bao quanh các phế nang là hệ thống mao mạch dày đặc. Thêm vào đó, nhờ hoạt động nhịp nhàng của các cơ hô hấp (cơ hoành và cơ liên sườn) làm thay đổi thể tích lồng ngực, giúp không khí giàu O2 vào phổi và CO2 đi ra khỏi phổi thuận lợi, đảm bảo thông khí tại phổi và trao đổi khí.
- Phổi chim không có phế nang mà thông với hệ thống túi khí, chứa các mao mạch khí do phế quản phân nhánh thành các ống khí rất nhỏ, mang lại diện tích trao đổi khí rất lớn. Sự phối hợp của các túi khí giúp O2 đi qua phổi theo một chiều liên tục qua phổi và không có khí cặn. Hiện tượng dòng chảy song song và ngược chiều giữa máu trong mao mạch và không khí trong mao mạch khí làm tăng hiệu quả trao đổi khí. Hoạt động của các cơ hô hấp làm thay đổi thể tích khoang thân giúp thông khí tại phổi (qua áp suất âm) diễn ra vô cùng hiệu quả.
IV. Lợi ích của việc tập thể
dục, thể thao đối với hô hấp
Câu hỏi 1 SGK Sinh
11 Kết nối tri thức Bài 9 (trang 59): Tìm hiểu qua tài liệu,
internet, hỏi bác sĩ, cán bộ y tế,… về một số bệnh phổ biến ở
đường dẫn khí và ở phổi, nguyên nhân gây bệnh, biện pháp phòng tránh
các bệnh đó, sau đó kẻ và hoàn thành bảng trong vở theo mẫu dưới
đây:
Trả lời:
Câu hỏi 2
SGK Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9 (trang 60): Ô nhiễm
không khí và khói thuốc lá là ảnh hưởng như thế nào đến hô hấp và sức khoẻ con
người?
Trả lời:
- Ô nhiễm không khí: Chứa bụi mịn, vi khuẩn, virus, nấm mốc và khí độc, gây các bệnh từ viêm hô hấp đến tim mạch, thậm trí gây tử vong.
- Ô nhiễm khói thuốc: Chứa trên 7000 chất độc, trong đó 69 chất gây ung thư. Khói thuốc gây co thắt đường thở, cản trở thông khí, gây viêm phổi tắc nghẽn mạn tính và ung thư.
Câu hỏi 3 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9 (trang 60): Tham khảo Bảng 9.1 và cho biết ý nghĩa của việc: Xử phạt người hút thuốc lá ở nơi công cộng (cơ quan, trường học, bệnh viện,…) và cấm trẻ em dưới 16 tuổi hút thuốc lá.
Trả lời:
- Quy định xử phạt hành vi hút thuốc lá ở nơi công cộng (cơ quan, trường học, bệnh viện,…) và cấm trẻ em dưới 16 tuổi hút thuốc lá nhằm mục đích chính là bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng hút thuốc thụ động, giảm tác hại của khói thuốc độc hại đến người già, trẻ em, phụ nữ mang thai và những người có tiền xử về các bệnh liên quan đến tim mạch, phổi...
Luyện tập và Vận dụng
Bài tập 1 SGK
Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9 (trang 60): Tại sao khi nuôi ếch và giun đất,
người nuôi phải giữ cho môi trường nuôi luôn ẩm ướt?
Trả lời:
- Ếch và giun đất là những động vật hô hấp qua da. Khí O2 và CO2 chỉ có thể khuếch tán dễ dàng khi bề mặt da có độ ẩm nhất định. Nếu môi trường không đủ ẩm, da ếch và giun đất sẽ bị khô, làm hạn chế quá trình trao đổi khí, chúng sẽ không thể hô hấp và dẫn đến tử vong.
Bài tập 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9
(trang 60): Tại sao nuôi
tôm cá với mật độ cao người ta thường dùng máy sục khí vào nước nuôi?
Trả lời:
- Trong môi trường nước, hàm lượng O2 thấp hơn trong không khí khoảng 21 lần. Khi thả tôm, cá với mật độ quá dày, lượng tiêu thụ O2 tăng vọt dẫn đến tình trạng thiếu O2 làm cho chúng không đủ dưỡng khí để thực hiện quá trình hô hấp. Sử dụng máy sục khí sẽ làm tăng tốc độ khuếch tán O2 từ không khí vào nước, cung cấp đủ lượng oxygen cho vật nuôi hô hấp và sinh trưởng khỏe mạnh.
Bài tập 3 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9
(trang 60): Vận dụng những hiểu biết về hô hấp, hãy đề xuất một
số biện pháp giúp hệ hô hấp khỏe mạnh, hoạt động hiệu quả.
Trả lời:
* Một số biện pháp giúp
hệ hô hấp khoẻ mạnh, hoạt động hiệu quả:
- Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý.
- Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày.
- Uống đủ nước để hệ hô hấp khỏe mạnh.
- Đeo khẩu trang khi ra đường; tránh xa khói thuốc và môi trường ô nhiễm.
- Ăn thực phẩm giàu chất dinh dưỡng chống oxy hóa (vitamin C, Omega-3).
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Giải Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 9 Hô hấp ở động vật (chi tiết nhất) giúp bạn hệ thống lại những kiến thức trọng tâm về sự Hô hấp ở động vật Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về kiến thức môn Sinh học và đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây!
>>> Full lời giải SGK Sinh học 11 - Kết nối tri thức: Xem ngay!