Mở đầu
Câu hỏi Mở đầu SGK Sinh
11 Kết nối tri thức (trang 61): Mạch máu bị hẹp hoặc tắc do xơ vữa có thể gây hậu quả gì đối
với cơ thể?
Trả lời:
- Mạch máu bị hẹp
hoặc tắc do xơ vữa sẽ cản trở dòng máu chứa oxy đi nuôi dưỡng tim cùng các cơ
quan khác của động mạch. Tùy thuộc vào vị trí, việc vận chuyển các khí và chất
thiết yếu trong cơ thể bị ảnh hưởng, dẫn đến những cơn đau bất ngờ tại các
vùng khác nhau trên cơ thể. Nếu không được phát hiện sớm và can thiệp y tế kịp
thời, tình trạng hẹp, tắc mạch máu sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như:
+ Nhồi máu cơ tim, cơn
đau thắt ngực, đột quỵ, thậm chí đe dọa trực tiếp tới tính mạng.
II. Các dạng hệ tuần
hoàn
Câu hỏi 1 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 63): Nghiên cứu Hình 10.1 và mô tả đường đi của máu (bắt đầu từ tim) trên sơ đồ hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín, từ đó đưa ra khái niệm hệ tuần hoàn hở và hệ tuần hoàn kín.
Trả lời:
- Hệ tuần hoàn hở:
+ Hệ tuần hoàn hở
là hệ tuần hoàn không có mao mạch, máu có đoạn đi ra khỏi hệ mạch
tiếp xúc và trao đổi trực tiếp các chất với tế bào.
+ Trong hệ tuần hoàn hở,
tim bơm máu vào động mạch rồi chảy vào xoang cơ thể. Tại đây, máu hòa
lẫn với dịch mô tạo thành hỗn hợp máu - dịch mô để trao đổi chất trực
tiếp với các tế bào sau đó theo các ống góp trở về tim.
- Hệ tuần hoàn kín:
+ Hệ tuần hoàn kín
là hệ tuần hoàn mà máu lưu thông liên tục trong mạch kín, trao đổi
các chất với tế bào qua thành mao mạch một cách gián tiếp thông qua
dịch mô.
+ Trong hệ tuần hoàn
kín, tim bơm máu vào động mạch. Máu lưu thông liên tục trong các mạch
kín từ động mạch qua mao mạch để thực hiện trao đổi chất rồi theo tĩnh
mạch trở về tim.
Câu hỏi 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 63): Nghiên cứu Hình 10.2 và mô tả đường đi của máu (bắt đầu từ tim) trên sơ đồ hệ tuần hoàn đơn của Cá xương và hệ tuần hoàn kép của Thú, từ đó đưa ra khái niệm hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép.
Trả lời:
- Hệ tuần hoàn đơn:
+ Hệ tuần hoàn đơn là hệ
tuần hoàn chỉ có 1 vòng tuần hoàn.
* Ví dụ:
+ Ở Cá xương, tim thực
hiện máu vào động mạch và đẩy lên hệ thống mao mạch mang để lấy oxy. Tiếp đó,
máu chảy vào động mạch lưng rồi phân phối đến hệ thống mao mạch sau đó về tĩnh
mạch và trở về tim, tạo ra 1 vòng tuần hoàn liên tiếp.
- Hệ tuần hoàn
kép:
+ Hệ tuần
hoàn kép là hệ tuần hoàn có hai vòng tuần hoàn lớn và nhỏ.
* Ví dụ:
+ Thú có hệ tuần hoàn
kép vì chúng có nhu cầu năng lượng rất cao. Vòng tuần hoàn lớn giúp máu
giàu O2 từ tim theo động mạch chủ tới mao mạch các cơ quan để
trao đổi chất, sau đó trở thành máu giàu CO2 đi theo tĩnh mạch về tim. Tiếp đó, máu giàu CO2 theo vòng tuần hoàn nhỏ được tim đẩy lên phổi nhằm thực
hiện trao đổi khí, và trở thành máu giàu O2 quay trở lại tim.
III. Cấu tạo và hoạt
động của tim
Câu hỏi 1 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 64): Van tim có vai trò như thế nào trong tuần hoàn máu?
Trả lời:
- Van tim đảm bảo máu chỉ lưu thông theo một chiều cố định.
+ Khi van hai lá và ba
lá mở, máu từ hai tâm nhĩ sẽ đi xuống hai tâm thất.
+ Khi van động mạch
chủ và van động mạch phổi mở, máu từ tâm thất trái sẽ được đẩy vào động mạch
chủ, còn máu từ tâm thất phải sẽ đi vào động mạch phổi.
Câu hỏi 2 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 64): Hệ dẫn truyền tim có
vai trò như thế nào đối với hoạt động của tim và tuần hoàn máu?
Trả lời:
- Hệ dẫn truyền tim giúp tim có khả năng tự động co dãn theo chu kỳ
nhịp nhàng, duy trì sự lưu thông máu liên tục trong hệ mạch. Cơ chế vận hành
bắt đầu từ việc nút xoang nhĩ tự động phát xung điện, cứ sau một khoảng
thời gian nhất định, nút xoang nhĩ lại phát xung điện. Xung điện này
lan truyền làm co hai tâm nhĩ, sau đó truyền qua nút nhĩ thất, đến bó His và
theo mạng Purkinje lan ra khắp cơ tâm thất làm cơ tâm thất co.
V. Điều hòa hoạt động
tim mạch
Câu hỏi 1 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 67): Quan sát Hình 10.7, giải thích sự biến động huyết áp trong hệ thống mạch máu.
Trả lời:
- Do hoạt động co
dãn của tim theo chu kì nên máu được bơm vào động mạch theo từng đợt và tạo ra
huyết áp thâm thu và huyết áp tâm trương. Huyết áp tâm thu (tối đa) sinh
ra khi tâm thất co và huyết áp tâm trương (tối thiểu) xuất hiện lúc tâm thất
dãn. Trong hệ mạch, áp lực này sụt giảm liên tục từ động mạch chủ, qua mao mạch
và thấp nhất ở tĩnh mạch chủ. Nguyên nhân của sự giảm dần này là do lực ma sát
giữa các phần tử máu với nhau và ma sát giữa máu với thành mạch trong quá trình
di chuyển.
Câu hỏi 2 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 67): Quan sát Hình 10.8, sau đó trả lời các câu hỏi sau:
a) Vận tốc máu biến động như thế nào trong hệ mạch?
b) Cho biết mối liên quan giữa vận tốc máu và tổng tiết diện mạch máu.
Trả lời:
a) Vận tốc máu giảm dần
từ động mạch đến mao mạch và tăng dần từ mao mạch đến tính mạch. Tổng tiết diện
của mao mạhc > Tổng tiết diện của tĩnh mạch > Tổng tiết diện của động
mạch.
b) Mối liên hệ giữa vận tốc máu và tổng tiết diện mạch máu: Tổng tiết diện
mạch càng lớn thì vận tốc máu càng chậm.
Câu hỏi 3 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 67): Tại sao trao đổi chất giữa máu và tế bào cơ thể chỉ
diễn ra ở mao mạch?
Trả lời:
- Mao mạch phân nhánh khắp cơ thể, tạo diện tích tiếp xúc từ 500
– 700 m2
- Thành mao mạch
mỏng (một lớp tế bào), có lỗ nhỏ để chất đi qua. Vận tốc máu tại đây rất chậm,
thuận lợi cho việc trao đổi chất với dịch mô và tế bào.
VI. Ứng dụng
Câu hỏi 1 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 67): Dựa vào tài liệu, internet, hỏi bác sĩ, cán bộ y tế, ... về một số
bệnh phổ biến ở hệ tuần hoàn, nguyên nhân gây bệnh đó và cách phòng chống. Sau
đó kẻ và hoàn thành bảng vào vở theo mẫu dưới đây:
Trả lời:
Câu hỏi 2 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 68): Dựa vào tác động của rượu, bia đối với hoạt động thần kinh, hãy
phân tích tầm quan trọng của quy định xử phạt người có sử dụng rượu, bia khi
tham gia giao thông.
Trả lời:
- Trong thành phần
của rượu bia có chứa ethanol, một thành phần mà khi đưa vào cơ thể, chất này sẽ
gây ức chế hoạt động thần kinh, não mất đi sự linh hoạt vốn có, làm mất
khả năng tự chủ, khó khăn trong việc kiểm soát và phối hợp các cử động
của cơ thể. Khi điều khiển phương tiện, nồng độ cồn trong rượu, bia sẽ tác
động vào thần kinh, khiến người lái mất kiểm soát, dễ gây tai nạn. Bởi vậy,
việc ban hành quy định xử phạt người có sử dụng rượu, bia khi tham gia
giao thông là biện pháp cấp thiết để bảo vệ tính mạng người dân.
Luyện tập và Vận dụng
Bài tập 1 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 68): Tại sao máu ở tĩnh mạch
phổi có nồng độ O2 cao hơn so với máu ở tĩnh mạch chủ?
Trả lời:
- Tĩnh mạch phổi thuộc vòng tuần hoàn nhỏ, oxy từ các phế nang trong phổi sẽ xuyên qua thành mao mạch để vào máu, đồng thời thải khí CO2 qua hoạt động thở. Máu vừa được nhận khí O2 và thải khí CO2 nên dòng máu đang có nồng độ O2 cao hơn.
- Tĩnh mạch chủ thuộc vòng tuần hoàn lớn, trước khi máu đổ vào tĩnh mạch chủ, tại mao mạch ở cơ quan, máu đã trải qua quá trình trao đổi khí với các tế bào. Các cơ quan sử dụng và thải khí CO2 nên ở tĩnh mạch chủ có nồng độ O2 thấp hơn => Máu ở tĩnh mạch chủ là máu nghèo O2.
Bài tập 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 68): Bảng dưới đây cho thấy nhịp tim của một số động vật:
Cho nhận xét về mối
liên quan giữa nhịp tim và kích thước cơ thể động vật. Tại sao nhịp
tim lại khác nhau ở các loài động vật?
Trả lời:
- Nhận xét: Nhịp tim và khối lượng cơ thể của động vật tỉ lệ nghịch với nhau, những loài có kích thước càng lớn thì tim đập càng chậm.
- Giải thích:
+ Động vật có kích thước nhỏ sở hữu tỉ lệ S/V (tỉ lệ giữa diện tích bề mặt cơ thể và thể tích cơ thể) càng lớn, dẫn đến quá trình trao đổi chất và năng lượng diễn ra nhanh hơn trong quá trình thực hiện các hoạt động sống. Ngược lại, động vật lớn có tỉ lệ S/V nhỏ, quá trình trao đổi chất diễn ra chậm hơn nên nhu cầu oxy thấp hơn, nhịp tim vì thế cũng chậm hơn.
Bài tập 3 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 68): Người luyện tập thể dục,
thể thao đều đặn vài tháng có nhịp tim lúc nghỉ ngơi giảm đi so với trước đây,
điều này được giải thích như thế nào?
Trả lời:
- Việc rèn luyện thể dục, thể thao thường xuyên giúp cơ tim phát triển mạnh mẽ, thành tim dày và buồng tim dãn rộng, làm lực co bóp khỏe hơn và thể tích tâm thu tăng lên đáng kể. Nhờ đó, tim vẫn đảm bảo cung cấp đủ máu mà không cần phải họat động quá nhiều và gia tăng tuổi thọ so với người lười hoạt động.
Bài tập 4 SGK Sinh 11
Kết nối tri thức (trang 68): Vận dụng những hiểu biết về hệ tuần hoàn, hãy đề xuất một số
biện pháp giúp hệ tuần hoàn khỏe mạnh, hoạt động hiệu quả.
Trả lời:
- Tập thể dục đều đặn (kiểm soát cân nặng, giảm huyết áp);
- Xây dựng chế độ ăn lành mạnh, đủ chất: (tăng rau quả, ngũ cốc; giảm chiên rán);
- Không sử dụng chất kích thích; giữ tinh thần thoải mái, hạn chế căng thẳng.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Giải Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 10 Tuần hoàn ở động vật (chi tiết nhất) giúp bạn hệ thống lại những kiến thức trọng tâm về sự Tuần hoàn ở động vật Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về kiến thức môn Sinh học và đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây!
>>> Full lời giải SGK Sinh học 11 - Kết nối tri thức: Xem ngay!