Giải Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 12: Miễn dịch ở người và động vật

Mở đầu

Câu hỏi Mở đầu SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 72): Xung quanh con người có rất nhiều tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, nấm,… nhưng xác suất mắc bệnh ở người lại nhỏ. Vì sao?
Trả lời:
- Xung quanh con người có rất nhiều tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, nấm,… nhưng xác suất mắc bệnh ở người lại nhỏ vì cơ thể thể sở hữu hệ miễn dịch. Hệ thống này hoạt động như một lá chắn đặc hiệu, chủ động ngăn chặn và loại bỏ các tác nhân gây bệnh từ môi trường xâm nhập vào cơ thể. Nếu tác nhân gây bệnh lớn thuộc ngoài khả năng của hệ miễn dịch, con người sẽ phải dùng tới thuốc. 

I. Nguyên nhân gây bệnh ở người và động vật

Câu hỏi 1 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 72): Ghép đúng tác nhân sinh học (1, 2, 3 hoặc 4) với cách thức gây bệnh (A, B, C hoặc D).

Trả lời:
1 - D; 2 - B; 3 - A; 4 - C.
Câu hỏi 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 73): Ghép đúng tác nhân vật lí (1, 2, 3, 4 hoặc 5) với cách thức gây bệnh (A, B, C, D hoặc E). 

Trả lời:
1 - D; 2 - A; 3 - E; 4 - C; 5 - B.
Câu hỏi 3 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 73): Ghép đúng tác nhân hóa học (1, 2 hoặc 3) với cách thức gây bệnh (A, B hoặc C).

Trả lời:
1 – C: Acid, kiềm gây bỏng trên diện rộng hoặc hẹp.
2 – A: Chất cyanide trong nấm, măng là độc tố thần kinh, gây liệt vận động, ngừng hô hấp.
3 – B: Tetrodotoxin trong cá nóc gây ngộ độc cấp tính, có thể gây tử vong.
Câu hỏi 4 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 73): Ghép đúng nguyên nhân bên trong (1, 2) với cách thức gây bệnh (A, B).

Trả lời:
1 - B; 2 - A.

III. Miễn dịch không đặc hiệu

Câu hỏi 1 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 75): Miễn dịch không đặc hiệu bảo vệ cơ thể chống lại mầm bệnh như thế nào?
Trả lời:

- Hàng rào bảo vệ vật lí và hóa học là nơi đầu tiên tác nhân gây bệnh xâm nhập sẽ gặp phải trong các hệ cơ quan của cơ thể (da, hô hấp, tiêu hóa, bài tiết, sinh dục).

- Ví dụ:

+ Da: Lớp sừng và lớp tế bào biểu bì chết ép chặt với nhau ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập.
+ Hệ bài tiết và hệ sinh dục: pH thấp trong âm đạo và nước tiểu ức chế nấm, virus, vi khuẩn phát triển; dòng nước tiểu cuốn trôi mầm bệnh ra ngoài;…
+ Hệ hô hấp: Lớp dịch nhày trong khí quản, phế quản giữ bụi và mầm bệnh; các lông nhỏ đẩy dịch nhày chứa bụi và mầm bệnh lên hầu, sau đó vào thực quản và dạ dày;…
+ Hệ tiêu hóa: Lysozyme trong nước bọt, acid và enzyme pepsin trong dạ dày tiêu diệt vi khuẩn, virus, nấm,…

- Khi mầm bệnh vượt qua được Hàng rào bảo vệ vật lí và hóa học, cơ thể lập tức kích hoạt chuỗi đáp ứng tiếp theo, đó là các đáp ứng không đặc hiệu ( thực bào, viêm, sốt, các peptide và protein chống lại mầm bệnh,…)

Câu hỏi 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 75): Tại sao sốt vừa có ích lại vừa có hại đối với cơ thể?
Trả lời:

- Ưu điểm: Kích hoạt khả năng phòng vệ, tăng cường chuyển hóa để tiêu diệt mầm bệnh.

- Nhược điểm: Sốt cao trên ngưỡng (trên 39°C) có thể gây nguy hiểm cho cơ thể, đối diện với nguy cơ hôn mê, co giật, thậm chí tử vong do sốc quá mẫn, suy nhược hệ thần kinh, suy tim/hô hấp, mất nước và rối loạn điện giải nghiêm trọng.

IV. Miễn dịch đặc hiệu

Câu hỏi 1 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 78): Phân biệt miễn dịch không đặc hiệu và miễn dịch đặc hiệu.
Trả lời:

Câu hỏi 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 78): Tế bào B, tế bào T và kháng thể nhận diện kháng nguyên tương ứng như thế nào?
Trả lời:
- Trên màng sinh chất của tế bào T và B luôn sở hữu các thụ thể kháng nguyên. Các thụ thể này có một vùng cấu trúc chuyên biệt, chỉ nhận diện và gắn với kháng nguyên qua quyết định kháng nguyên tương ứng theo nguyên lý "chìa khóa và ổ khóa". Vì tất cả thụ thể trên một tế bào đều giống hệt nhau nên chúng không bao giờ liên kết sai loại kháng nguyên. 

- Khi tế bào B nhận diện kháng nguyên và được hoạt hóa, chúng phân chia thành tương bào và giải phóng các thụ thể tự do vào máu (gọi là kháng thể/globulin miễn dịch). Các kháng thể này cũng liên kết đặc hiệu với kháng nguyên tương ứng thông qua quyết định kháng nguyên giống hệt với thụ thể gốc.

Câu hỏi 3 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 78): Tại sao hiệu quả bảo vệ cơ thể của đáp ứng miễn dịch thứ phát cao hơn nhiều so với đáp ứng miễn dịch nguyên phát?
Trả lời:
- Do sự tồn tại của tế bào nhớ tạo ra từ lần tiếp xúc đầu tiên, miễn dịch thứ phát diễn ra nhanh hơn (2 - 3 ngày), tạo ra kháng thể cùng các tế bào miễn dịch với số lượng lớn duy trì ở nồng độ cao trong thời gian dài, dẫn đến khả năng chống lại mầm bệnh hiệu quả, giúp người và vật nuôi không bị bệnh hoặc có mắc bệnh thì cũng rất nhẹ.

V. Các bệnh phát sinh do chức năng hệ miễn dịch bị phá vỡ

Câu hỏi SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 79): Những bệnh nào có thể xuất hiện khi chức năng hệ miễn dịch bị phá vỡ?
Trả lời:
- Những loại bệnh phát sinh do hệ miễn dịch suy giảm gọi là "bệnh cơ hội". Các bệnh cơ hội thường rất nhiều, như lao, tiêu chảy, viêm não, viêm phổi, ung thư, ... 

Luyện tập và Vận dụng

Bài tập 1 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 79): Tại sao tiêm vaccine có thể giúp phòng một số bệnh do virus và vi khuẩn gây ra ở người và vật nuôi?
Lời giải:
- Khi tiêm, hệ miễn dịch sẽ nhận diện vaccine là vật lạ, huy động các kháng thể đến để tiêu diệt và ghi nhớ chúng, từ đó hình thành trí nhớ miễn dịch. Nhờ đó, khi mầm bệnh thật xâm nhập vào cơ thể,  hệ miễn dịch sẽ nhận diện và tiêu diệt chúng tức thì.

Bài tập 2 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 79): Tìm gặp những người phụ trách y tế, những người phụ trách thú y của địa phương và đề nghị họ cho biết:
- Địa phương đã tiêm vaccine phòng chống những bệnh nào cho trẻ em và người lớn?
- Những loài động vật nuôi nào ở địa phương đã được tiêm vaccine phòng bệnh và phòng những bệnh nào?
Lời giải:
- Ở người (trẻ em và người lớn): Tiêm phòng các bệnh viêm gan B, uốn ván, sởi - quai bị - rubella, thủy đậu, cúm mùa, viêm màng não do não mô cầu, viêm phổi do phế cầu khuẩn và ung thư cổ tử cung (do virus HPV).

- Ở động vật:

+ Bệnh ở trâu bò: Lở mồm long móng, Nhiệt thán, Tụ huyết trùng;
+ Bệnh ở lợn: Lở mồm long móng, Tụ huyết trùng, Dịch tả lợn;
+ Bệnh ở dê, cừu: Lở mồm long móng, Nhiệt thán;
+ Bệnh ở gà, chim cút: Cúm gia cầm (thể độc lực cao), Niu cát xơn;
+ Bệnh ở vịt, ngan: Cúm gia cầm (thể độc lực cao), Dịch tả vịt;
+ Bệnh ở chó, mèo: Dại động vật.
Bài tập 3 SGK Sinh 11 Kết nối tri thức (trang 79): Tại sao trước khi tiêm một số kháng sinh người phải thử phản ứng dị ứng của cơ thể với kháng sinh bằng cách tiêm một lượng rất nhỏ kháng sinh dưới da cẳng tay và theo dõi phản ứng xảy ra tại vị trí viêm?
Lời giải:
- Trong thành phần của một số thuốc kháng sinh có chứa dị nguyên, có thể gây dị ứng ở một số người bệnh. Phản ứng này đôi khi có thể kích hoạt, giải phóng lượng lớn histamin, gây co thắt phế quản, giãn mạch và tụt huyết áp (sốc phản vệ), dẫn đến tử vong. Vì vậy, việc thử phản ứng dưới da là quy trình bắt buộc để đảm bảo an toàn cho người bệnh. 

---------------------------------------

     Trên đây là phần hướng dẫn Giải Sinh 11 Kết nối tri thức Bài 12 Miễn dịch ở người và động vật (chi tiết nhất) giúp bạn hệ thống lại những kiến thức trọng tâm về sự Miễn dịch ở người và động vật Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về kiến thức môn Sinh học và đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây!

>>> Full lời giải SGK Sinh học 11 - Kết nối tri thức: Xem ngay!