1. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng
nổ
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 36): Khai thác tư liệu 1 và thông tin trong mục, hãy trình bày nguyên nhân bùng nổ khởi nghĩa Tây Sơn.
Trả lời:
- Từ giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Trong ngày càng suy yếu, bộ máy quan lại các cấp cồng kềnh và tham nhũng.
- Ở các thôn, ấp, ruộng đất của nông dân bị địa chủ, cường hào lấn chiếm. Chế độ tô thuế, lao dịch đè nặng lên đời sống nhân dân.
- Đời sống nhân dân ngày càng cơ cực làm nỗi bất bình, oán hận của các tầng lớp nhân dân đối với chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong dâng cao đến đỉnh điểm.
- Năm 1771, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa.
2. Những thắng lợi tiêu biểu
của phong trào Tây Sơn
a) Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 37): Hãy mô tả
thắng lợi đầu tiên của nghĩa quân Tây Sơn.
Trả lời:
- Năm 1771, nghĩa quân Tây Sơn làm chủ một vùng rộng lớn từ thành phố Đà Nẵng đến hết vùng duyên hải tỉnh Lâm Đồng. Tuy nhiên, nghĩa quân nhanh chóng rơi vào tình thế bất lợi:
+ Phía Bắc: Quân chúa Trịnh từ Đàng Ngoài đánh vào, đã chiếm được Phú Xuân (thành phố Huế).
+ Phía Nam: Quân chúa Nguyễn.
=> Quân Tây Sơn tạm hoà hoãn với quân Trịnh để dồn sức đánh quân Nguyễn. Trong lần tiến quân năm 1777, chúa Nguyễn bị bắt và bị giết, chỉ còn Nguyễn Ánh chạy thoát. Chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong bị lật đổ.
b) Đánh tan quân Xiêm xâm lược
Câu hỏi 1 SGK Lịch sử 8 (trang 37): Quan sát lược đồ hình 8.4 và cho biết vì sao Nguyễn Huệ chọn khúc sông từ Rạch Gầm đến Xoài Mút làm trận địa quyết chiến?
Trả lời:
- Nguyễn Huệ chọn khúc sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút làm trận địa quyết chiến vì Đoạn sông từ Rạch Gầm - Xoài Mút dài khoảng 6km, rộng hơn 1km, có chỗ gần 2km. Hai bên bờ sông cây cối rậm rạp và nhiều kênh rạch nhỏ, rất phù hợp cho việc bố trí trận địa mai phục thủy - bộ.
Câu hỏi 2 SGK Lịch sử 8 (trang 37): Mô tả những nét chính (thời gian, người lãnh đạo, địa điểm, cách đánh, kết quả) về trận Rạch Gầm - Xoài Mút trên lược đổ. Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút có ý nghĩa quan trọng như thế nào?
Trả lời:
* Ý nghĩa:
- Là một trong những trận thuỷ chiến lớn và lừng lẫy nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta.
- Chiến thắng chống quân xâm lược Xiêm đã đưa phong trào Tây Sơn phát triển lên một trình độ mới. Từ đây, phong trào Tây Sơn trở thành phong trào quật khởi của cả dân tộc.
c) Lật đổ chính quyền chúa Trịnh, Triều Lê sụp đổ
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 38): Hãy cho
biết các cuộc tiến quân của Nguyễn Huệ ra Bắc trong những năm 1786 - 1788 đạt
được kết quả như thế nào?
Trả lời:
- Tháng 5 – 1786: Nguyễn Huệ chỉ huy đạo quân tiến đánh Phú Xuân và nhanh chóng hạ thành. Thừa thắng, quân Tây Sơn tiến ra phía nam sông Gianh, giải phóng toàn bộ vùng đất Đàng Trong, rồi tiến thẳng ra Đàng Ngoài.
- Tháng 7 – 1786: Với danh nghĩa "phù Lê diệt Trịnh" và nhận được sự ủng hộ của nhân dân, quân Tây Sơn tiến vào thành Thăng Long, lật đổ chúa Trịnh, rồi giao lại chính quyền cho vua Lê.
- Giữa năm 1788: Sau khi quân Tây Sơn rút về Nam, tình hình Bắc Hà trở nên rối loạn. Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc lần thứ hai để dẹp loạn. Vua Lê Chiêu Thống đã bỏ trốn trước đó.
=> Kết quả: Chính quyền phong kiến Lê – Trịnh hoàn toàn sụp đổ.
d) Đại phá quân Thanh xâm lược
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 39): Khai thác hình 8.5, 8.6, hãy mô tả trận đại phá quân Thanh xâm lược năm 1789 của quân Tây Sơn.
Trả lời:
- Nguyên nhân:
+ Cuối năm 1788: Nhân cơ hội vua Lê Chiêu Thống cầu cứu, nhà Thanh cử Tôn Sĩ Nghị chỉ huy 29 vạn quân sang xâm lược nước ta.
+ Quân Tây Sơn chủ động rút khỏi Thăng Long, lui về tạo phòng tuyến thuỷ – bộ liên hoàn (quân thuỷ ở Biện Sơn - Thanh Hoá, quân bộ ở Tam Điệp - Ninh Bình).
+ Tháng 12 – 1788: Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế (niên hiệu Quang Trung), chỉ huy 5 đạo quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long.
- Diễn biến:
+ Ngày 25–1–1789 (đêm 30 Tết): Quân Tây Sơn vượt sông Gián Khẩu (sông Đáy), tiêu diệt đồn tiền tiêu của giặc.
+ Ngày 28–1–1789 (đêm mồng 3 Tết): Quân Tây Sơn vây đồn Hà Hồi; quân Thanh bị đánh bất ngờ, hoảng sợ và hạ khí giới đầu hàng.
+ Ngày 30–1–1789 (mồng 5 Tết): Vua Quang Trung trực tiếp chỉ huy tấn công đồn Ngọc Hồi. Cùng lúc, Đô đốc Long tấn công đồn Đống Đa làm tướng giặc Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử, Tôn Sĩ Nghị vội vã bỏ trốn. Vua Quang Trung cùng đoàn quân chiến thắng tiến vào kinh thành Thăng Long.
- Kết quả:
+ Chỉ trong 5 ngày (đêm 30 đến mồng 5 Tết Kỷ Dậu), quân Tây Sơn giải phóng Thăng Long và quét sạch quân xâm lược Thanh.
3. Nguyên nhân thắng lợi và
ý nghĩa lịch sử của phong trào Tây Sơn
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 40): Khai thác
tư liệu 3 và thông tin trong mục, hãy cho biết nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa
lịch sử của phong trào Tây Sơn.
Trả lời:
- Nguyên nhân thắng lợi:
+ Sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của vua Quang Trung – Nguyễn Huệ và bộ chỉ huy nghĩa quân.
+ Lật đổ các chính quyền phong kiến Nguyễn, Trịnh; xoá bỏ tình trạng chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài; đặt cơ sở cho việc khôi phục nền thống nhất quốc gia.
+ Đánh tan các cuộc xâm lược của quân Xiêm, quân Thanh; bảo vệ vững chắc nền độc lập và chủ quyền lãnh thổ của đất nước.
4. Quang Trung bước đầu xây dựng đất nước
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 40): Hãy
cho biết đánh giá của em về vai trò của Quang Trung - Nguyễn Huệ trong phong
trào Tây Sơn và lịch sử dân tộc.
Trả lời:
+ Ông là
trụ cột của nghĩa quân Tây Sơn, giữ vai trò quan trọng trong việc đánh đổ chúa
Nguyễn ở Đàng Trong và vua Lê ở Đàng Ngoài, thống nhất đất nước.
+ Trong hai
cuộc kháng chiến chống Xiêm và chống Thanh, Nguyễn Huệ đã kêu gọi quần chúng
nhân dân, liên kết lực lượng, lãnh đạo nghĩa quân trong hai cuộc kháng chiến
chống Xiêm và chống Thanh, để bảo vệ nền độc lập dân tộc.
+ Là người
chủ động mở những trận quyết chiến nhanh chóng, bất ngờ khiến cho quân địch
không kịp đối phó.
+ Đối
với lịch sử dân tộc: Ông có công lao to lớn trong sự nghiệp thống nhất,
xây dựng đất nước và kháng chiến chống giặc ngoại xâm.
Luyện tập
Luyện tập 1 SGK Lịch sử 8 (trang 41): Hãy
lập bảng về những sự kiện chính của phong trào Tây Sơn từ năm 1771 đến năm 1789
theo các tiêu chí: thời gian, thắng lợi tiêu biểu.
Trả lời:
Luyện tập 2 SGK Lịch sử 8 (trang 41): Có ý kiến cho rằng: Quyết định tiêu diệt quân Thanh vào dịp Tết Kỉ Dậu (1789) thể hiện thiên tài quân sự của vua Quang Trung. Em đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?
Trả lời:
- Em đồng ý với nhận định trên. Vua Quang Trung đã rất đúng đắn khi chọn thời điểm tấn công quân Thanh vào dịp Tết, khi quân Thanh đang chìm đắm trong ăn chơi và mất cảnh giác vì nghĩ rằng người Việt sẽ không đánh nhau vào ngày này. Việc chủ động tấn công đã khiến quân giặc bị bất ngờ, không kịp trở tay và nhanh chóng thất bại.
Vận dụng
Vận dụng 1 SGK Lịch sử 8 (trang 41): Tìm hiểu
thông tin từ sách, báo và internet, em hãy viết bài giới thiệu (khoảng 7 - 10
câu) về vị anh hùng dẫn tộc Quang Trung theo gợi ý sau:
- Vai trò.
- Điều
khiến em ấn tượng nhất về ông.
- Những con
đường, ngôi trường, di tích lịch sử mang tên ông.
Trả lời:
Quang Trung - Nguyễn Huệ (1753 - 1792), tên thật là Hồ Thơm, là vị anh hùng trong lịch sử dân tộc và là trụ cột quan trọng của nghĩa quân Tây Sơn. Ông giữ vai trò vô cùng to lớn trong sự nghiệp thống nhất đất nước, lật đổ ách thống trị phong kiến Trịnh - Nguyễn, đồng thời lãnh đạo nhân dân đánh tan quân xâm lược Xiêm - Thanh để bảo vệ nền độc lập dân tộc.
Điều khiến em ấn tượng nhất ở ông chính là tài năng quân sự hiếm có cùng nghệ thuật tác chiến thần tốc, bất ngờ và đầy dứt khoát. Nhờ tinh thần quyết thắng mãnh liệt, ý chí kiên cường và khả năng lãnh đạo linh hoạt, ông luôn chủ động mở những trận quyết chiến làm kẻ thù hoàn toàn bất ngờ và không kịp đối phó. Tên tuổi của ông đã trở thành biểu tượng của niềm tự hào bất tận và sống mãi trong lòng mỗi người dân Việt Nam.
Ngày nay, hình ảnh vị anh hùng dân tộc luôn hiện diện khắp nơi qua những con đường lớn mang tên Quang Trung, Nguyễn Huệ hay các trường học như THCS Quang Trung (TP.HCM), THPT chuyên Nguyễn Huệ (Hà Nội). Bên cạnh đó, các di tích lịch sử nổi tiếng như Bảo tàng Quang Trung hay di tích Gò Đống Đa cũng là nơi tôn vinh và tưởng nhớ công ơn của ông.
Vận dụng 2 SGK Lịch sử 8 (trang 41): Nếu được
tham gia học tập tại một trong các địa điểm sau: Bảo tàng Quang Trung (tỉnh Gia Lai), di tích Rạch Gầm - Xoài Mút (tỉnh Đồng Tháp), di tích Gò Đống Đa (thành phố Hà Nội),
em chọn địa điểm nào? Vì sao em chọn địa điểm đó?
Gợi ý:
- Em sẽ lựa chọn tham gia học tập tại di tích Rạch Gầm - Xoài Mút (tỉnh Đồng Tháp). Bởi em muốn được đến nơi đã diễn ra cuộc chiến đấu chống quân Xiêm xâm lược, tìm hiểu các giá trị lịch sử to lớn của di tích về chiến thắng lẫy lừng của nghĩa quân Tây Sơn dưới sự lãnh đạo của Anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ, từ đó bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
---------------------------------------
Trên đây là phần tổng hợp lời Giải Lịch sử 8 Bài 8 Phong trào Tây Sơn (chi tiết nhất), giúp bạn hiểu rõ bối cảnh, diễn biến và ý nghĩa lịch sử của các sự kiện quan trọng trong chương trình. Hy vọng rằng qua bài học này, bạn không chỉ nắm vững kiến thức phục vụ cho kỳ thi mà còn thêm trân trọng những giá trị truyền thống và bài học kinh nghiệm của cha ông. Để tiếp tục hành trình khám phá những giai đoạn lịch sử hào hùng này, hãy xem trọn bộ lời giải SGK tại link dưới đây.
>>> Full lời giải SGK Lịch sử 8 - Kết nối tri thức: Xem ngay!