1. Sự ra đời Vương triều Mạc
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 24): Khai thác tư liệu 1 và thông tin trong mục, hãy trình bày những
nét chính về sự thành lập của Vương triều Mạc.
Trả lời:
- Đầu thế kỉ XVI: Nhà Lê khủng hoảng, xung đột phe phái và nông dân khởi nghĩa, Mạc Đăng Dung thâu tóm quyền hành.
- Năm 1527: Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi, lập ra triều Mạc
- Sau năm 1527: Triều Mạc thực hiện chính sách chính trị, kinh tế, xã hội. Ổn định và phát triển đất nước.
2. Xung đột Nam - Bắc triều
Câu hỏi 1 SGK Lịch sử 8 (trang 25): Hãy giải thích nguyên nhân bùng nổ cuộc xung đột Nam - Bắc triều.
Trả lời:
+ Năm 1527, Quan lại trung thành với Triều Lê ra sức chống lại Nhà Mạc để khôi phục vương triều.
+ Năm 1533, Nguyễn Kim vào Thanh Hoá, lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc" đưa Lê Duy Ninh lên làm vua. Thiết lập Nam triều (đối lập với Bắc triều của nhà Mạc).
Câu hỏi 2 SGK Lịch sử 8 (trang 25): Hãy nêu nét chính về diễn biến, hệ quả của cuộc xung đột Nam - Bắc triều.
Trả lời:
* Diễn biến:
- Năm 1533: Xung đột bắt đầu.
- Giai đoạn 1533 – 1570: Hai bên cầm cự: Quan Nam triều xây dựng căn cứ ở Thanh – Nghệ, tấn công Sơn Nam, trung du và đồng bằng Bắc Bộ nhưng không thay đổi được thế cục.
- Giai đoạn 1570 – 1583: Quân Bắc triều nhiều lần đánh vào Thanh – Nghệ. ùng bờ biển từ Thanh Hoá đến Thuận Hoá thành chiến trường khốc liệt.
- Giai đoạn 1583 – 1592: Quân Nam triều củng cố lực lượng rồi đánh ra Bắc.
- Năm 1592: Quân Nam triều tổng phản công, chiếm Thăng Long (Đông Kinh). Nhà Mạc chạy lên Cao Bằng. Xung đột chấm dứt.
* Hệ quả:
- Đất nước bị chia cắt; vùng Thanh – Nghệ và đồng bằng Bắc Bộ trở thành chiến trường.
- Làng mạc bị tàn phá.
- Sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp bị đình trệ.
- Trao đổi buôn bán giữa các vùng gặp nhiều khó khăn.
- Đời sống nhân dân khốn cùng vì nạn đói, bị bắt đi lính, đi phu; nhiều gia đình ly tán.
3. Xung đột Trịnh - Nguyễn
Câu hỏi 1 SGK Lịch sử 8 (trang 27): Khai thác tư liệu 2 và thông tin trong
mục, hãy giải thích nguyên nhân dẫn đến cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn.
Trả lời:
- Năm 1545, Nguyễn Kim chết, Trịnh Kiểm nắm binh quyền, Mâu thuẫn Trịnh – Nguyễn ngày càng trở nên gay gắt.
- Người con trai thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hoá. Sau khi mất, Nguyễn Phúc Nguyên lên thay, củng cố địa vị và cắt đứt lệ thuộc họ Trịnh.
- Năm 1627, lấy cớ họ Nguyễn không nộp thuế, họ Trịnh đánh vào Thuận Hoá. Cuộc xung đột Trịnh – Nguyễn bùng nổ.
Câu hỏi 2 SGK Lịch sử 8 (trang 27): Hãy nêu nét chính về diễn biến, hệ quả của cuộc xung đột Trịnh -
Nguyễn.
Trả lời:
* Diễn biến:
- Giai đoạn 1627 – 1672: Hai bên giao chiến 7 lần, không bên nào giành thắng lợi. Quảng Bình, Hà Tĩnh trở thành chiến trường ác liệt.
- Hai bên lấy sông Gianh làm ranh giới chia cắt đất nước thành Đàng Ngoài (từ sông Gianh trở ra Bắc) và Đàng Trong (từ sông Gianh trở vào Nam).
+ Đàng Ngoài: Hình thành cục diện "Vua Lê – Chúa Trịnh".
+ Đàng Trong: Con cháu họ Nguyễn nối nhau cầm quyền, gọi là "Chúa Nguyễn".
* Hệ quả:
- Hệ quả tiêu cực:
+ Làm suy kiệt sức người sức của, tàn phá đồng ruộng xóm làng, giết hại người dân vô tội, chia cắt đất nước và ảnh hưởng phát triển chung.
- Hệ quả tích cực:
+ Nhiều đợt di dân từ Đàng Ngoài vào Đàng Trong đẩy nhanh khai phá vùng đất phía Nam, mở rộng lãnh thổ Đại Việt.
Luyện tập
Hãy lập và hoàn thành bảng hệ thống (theo gợi ý dưới đây) về các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn.
Trả lời:
Vận dụng
Vận dụng 1 SGK Lịch sử 8 (trang 27): Giả sử là một người dân sống ở thế kỉ XVI
- XVII, em hãy đưa ra ít nhất một lí do phản đối các cuộc xung đột Nam - Bắc
triều và Trịnh - Nguyễn.
Gợi ý:
- Sự phát triển chung của toàn thể dân tộc bị kéo theo, đất nước rơi vào cảnh bị chia cắt. Mỗi khi chiến tranh, lao động là những người đầu tiên gánh chịu hậu quả nặng nề nhất. Họ bị cuốn theo dòng xoáy của chiến tranh khiến các công trình, làng mạc bị phá hủy, còn nền kinh tế thì rơi vào cảnh đình trệ.
Vận dụng 2 SGK Lịch sử 8 (trang 27): Tìm hiểu thông tin từ sách, báo, internet về di tích Luỹ Thầy và
sông Gianh (Quảng Trị), hãy viết đoạn văn ngắn (khoảng 7 - 10 dòng) về cuộc
xung đột Trịnh - Nguyễn.
Trả lời:
Trải qua 7 lần chiến tranh mà không phân thắng bại, hai bên buộc phải lấy sông Gianh làm ranh giới chia cắt Đại Việt. Cuộc phân tranh này không chỉ để lại những đau thương, chia cắt cho dân tộc mà còn là minh chứng cho sự vượt trội về tư duy và tầm nhìn chiến lược của người xưa.
---------------------------------------
Trên đây là phần tổng hợp lời Giải Lịch sử 8 Bài 5 Cuộc xung đột Nam Bắc triều và Trịnh Nguyễn (chi tiết nhất), giúp bạn hiểu rõ bối cảnh, diễn biến và ý nghĩa lịch sử của các sự kiện quan trọng trong chương trình. Hy vọng rằng qua bài học này, bạn không chỉ nắm vững kiến thức phục vụ cho kỳ thi mà còn thêm trân trọng những giá trị truyền thống và bài học kinh nghiệm của cha ông. Để tiếp tục hành trình khám phá những giai đoạn lịch sử hào hùng này, hãy xem trọn bộ lời giải SGK tại link dưới đây.
>>> Full lời giải SGK Lịch sử 8 - Kết nối tri thức: Xem ngay!