1. Khái quát quá trình xâm nhập Đông Nam Á của thực dân phương Tây
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 20): Nêu những nét chính về quá trình xâm nhập
của thực dân phương Tây vào các nước Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa
thế kỉ XIX
Trả lời:
* Nguyên nhân: Vị trí
địa lí quan trọng, giàu tài nguyên -> sớm trở thành mục tiêu xâm lược của
các nước tư bản phương Tây
- Ở In-đô-nê-xi-a:
+ Thế kỉ XVI, Bồ Đào Nha
chiếm một số đảo ở phía đông. Sau đó, thực dân Hà Lan, Tây Ban Nha, Anh cũng
xâm nhập vào In-đô-nê-xi-a.
+ Giữa thế kỉ XIX, Hà
Lan hoàn thành việc xâm chiếm nước này.
- Ở Mã Lai và Miến Điện:
Từ nửa sau thế kỉ XVI, thực dân Anh, Hà Lan, Pháp tranh chấp ảnh hưởng tại Mã
Lai và Miến Điện
- Ở Đông Dương:
+ Từ thế kỉ XVI, các
nước thực dân Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh, Pháp tìm mọi cách tranh giành phạm
vi ảnh hưởng tại ba nước Đông Dương
+ Cuối thế kỉ XIX, thực
dân Pháp hoàn thành việc xâm chiếm các nước Đông Dương.
- Ở Xiêm (Thái Lan):
+ Thế kỉ XVI,
thương nhân châu Âu đã xâm nhập vào nước này.
+ Giữa thế kỉ XIX,
sau khi đã hoàn thành xâm chiếm Ấn Độ, một phần Mã Lai và Miến Điện, thực dân
Anh bắt đầu xâm nhập vào Xiêm.
2. Tình hình Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây
Câu hỏi 1 SGK Lịch sử 8 (trang 22): Khai thác tư liệu (tr.21) giúp em biết điều gì về chính sách cai trị của chính quyền thực dân ở một số nước Đông Nam Á.
Trả lời:
- Đoạn tư liệu trên phản
ánh về chính sách “chia để trị” của chính quyền thực dân ở một số nước Đông Nam
Á.
+ “Chia để trị” là một chính sách của thực dân phương Tây thông qua việc chia một quốc gia hoặc vùng thuộc địa thành nhiều vùng, miền nhỏ khác nhau. Sau đó áp dụng các hình thức cai trị riêng biệt cho từng vùng, cắt đứt những mối liên hệ cơ bản, từ đó giảm dần và đi đến xóa bỏ ý chí đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước của nhân dân thuộc địa.
+ Việc các nước thực dân phương Tây tiến hành chính sách “chia để trị” đã làm suy yếu sức mạnh đoàn kết dân tộc, từ đó giúp thực dân dễ dàng kiểm soát, thống trị và đàn áp các cuộc đấu tranh của nhân dân thuộc địa. Tạo ra sự bất đồng, mâu thuẫn nội bộ giữa các nhóm dân cư trong cùng một quốc gia. Từ đó giúp bộ máy cai trị của chính quyền thực dân được củng cố,…
Câu hỏi 2 SGK Lịch sử 8 (trang 22): Hãy trình bày những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, văn
hóa, xã của các nước Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây.
Trả lời:
- Về chính trị
+ Chính quyền và tầng lớp trên đã đầu hàng, phụ thuộc hoặc làm tay sai cho thực dân.
+ Quan chức thực dân điều hành bộ máy ở trung ương và cấp tỉnh.
- Về kinh tế
+ Đẩy mạnh vơ vét, bóc lột; không chú trọng công nghiệp nặng, chủ yếu xây dựng công nghiệp chế biến và sản xuất hàng tiêu dùng.
+ Mở rộng giao thông (đường sắt, đường bộ, bến cảng) để khai thác kinh tế hoặc đàn áp phong trào đấu tranh.
+ Cướp đoạt ruộng đất lập đồn điền, ép chính quyền bản xứ nhượng quyền khai khẩn đất hoang.
- Về văn hoá
+ Du nhập văn hoá phương Tây, làm xói mòn giá trị văn hoá truyền thống, gây xung đột văn hoá và tôn giáo (như ở Phi-líp-pin, In-đô-nê-xi-a).
+ Thực hiện chính sách nô dịch nhằm đồng hoá và ngu dân để dễ bề cai trị.
- Về xã hội (Có sự phân hoá sâu sắc)
+ Bộ phận quý tộc, lãnh chúa phong kiến giàu có: Câu kết với thực dân bóc lột nông dân.
+ Giai cấp nông dân: Bị bần cùng hoá, chịu thuế và lao dịch nặng nề; nhiều người phải rời bỏ ruộng đất để bán sức lao động cho địa chủ hay tư bản nước ngoài.
+ Giai cấp tư sản, công nhân, tiểu tư sản trí thức: Hình thành, phát triển và bắt đầu tham gia đấu tranh giải phóng dân tộc.
3. Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước Đông Nam Á chống thực dân
phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX
Câu hỏi SGK Lịch sử 8 (trang 22): Mô tả một số nét chính về cuộc đấu tranh tiêu biểu ở Đông Nam Á
chống ách đô hộ của thực dân phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ
XIX.
Trả lời:
- Ở In-đô-nê-xi-a: Nổ ra nhiều cuộc khởi nghĩa tiêu biểu như Tơ-ru-nô Giê-giô (1675), Su-ra-pa-tít (1683 – 1719), Đi-pô-nê-gô-rô (1825 – 1830).
+ Kết quả: Kháng chiến thất bại.
- Tại Phi-líp-pin:
+ Năm 1521: Thổ dân đảo Mác-tan do La-pu-la-pu chỉ huy chống trả quyết liệt ngay khi địch xâm nhập.
+ Đầu thế kỷ XIX: Phong trào tiến bộ với các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của Nô-va-lét (1823) và Khơ-rút-xơ (1844).
- Ở Miến Điện: Quân đội do tướng Ban-đu-la chỉ huy kháng cự quyết liệt (1824 – 1826); năm 1825 tướng Ban-đu-la hy sinh, cuộc kháng chiến thất bại.
Luyện tập
Em có nhận xét gì về chính sách đô hộ của thực dân phương Tây đối
với các nước Đông Nam Á?
Trả lời:
- Sự bùng nổ hàng loại các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc ở các nước trong khu vực Đông Nam Á là hệ quả tất yếu từ những mâu thuẫn dân tộc giữa nhân dân thuộc địa với chính quyền thực dân và sự thống trị của thực dân phương Tây cũng tạo nên những bước chuyển biến lớn đối với toàn khu vực. Sự cai trị này mang tính chất toàn diện và thâm độc, trải dài trên mọi phương diện: Từ xã hội, văn hóa, kinh tế cho tới chính trị.
Vận dụng
Có ý kiến cho rằng: Các nước tư bản phương Tây xâm chiếm Đông Nam
Á là để giúp đỡ những nước này thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu. Em đồng ý với ý
kiến đó không? Hãy sưu tầm một số tư liệu từ sách, báo và internet để chứng
minh cho ý kiến của em.
Trả lời:
- Em không đồng ý với ý kiến trên. Bởi lẽ, nó chưa nói lên được bản chất thực sự của việc các nước phương Tây xâm lược các nước Đông Nam Á vì trên thực tế, quá trình xâm lược của các nước thực dân mang lại cho các quốc gia thuộc địa những yếu tố tích cực và tiêu cực.
- Điểm tiêu cực là cảnh áp bức, bóc lột, tước đoạt các quyền tự do cơ bản. Điểm tích cực là mở ra nhiều phương hướng phát triển, phá bỏ những quan hệ sản xuất phong kiến, cổ xưa, tạo tiền đề hình thành phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc theo hướng hiện đại.
- Trong bản Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo, người đã chỉ rõ hành động đi ngược lại chính nghĩa và nhân đạo của thực dân Pháp qua một đoạn trích: “… hơn tám mươi năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ tự do, bình đẳng, bác ái, đến cướp đất nước ta, áp bức đồng bào ta. Hành động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa.
---------------------------------------
Trên đây là phần tổng hợp lời Giải Lịch sử 8 Bài 4 Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX (chi tiết nhất), giúp bạn hiểu rõ bối cảnh, diễn biến và ý nghĩa lịch sử của các sự kiện quan trọng trong chương trình. Hy vọng rằng qua bài học này, bạn không chỉ nắm vững kiến thức phục vụ cho kỳ thi mà còn thêm trân trọng những giá trị truyền thống và bài học kinh nghiệm của cha ông. Để tiếp tục hành trình khám phá những giai đoạn lịch sử hào hùng này, hãy xem trọn bộ lời giải SGK tại link dưới đây.
>>> Full lời giải SGK Lịch sử 8 - Kết nối tri thức: Xem ngay!