Mở đầu
Dựa
vào hiểu biết của bản thân để chia sẻ suy nghĩ của mình về câu nói của Bác Hồ
“Không được bắt luật pháp dành quyền ưu tiên riêng cho mình?”.
Trả lời:
- Quyền bình đẳng là thành quả của quá trình đấu tranh lâu dài. Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, quyền bình đẳng của công dân được nhà nước tôn trọng, bảo vệ và thực thi.
- Mọi công dân không phân biệt địa vị xã hội, giới tính, dân tộc, tôn giáo, độ tuổi hay tín ngưỡng đều không bị phân biệt đối xử trong việc hưởng quyền, thực hiện nghĩa vụ hay chịu trách nhiệm pháp lý.
- Việc tuân thủ và bảo vệ quyền bình đẳng là yếu tố sống còn để duy trì trật tự xã hội, công bằng và sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân.
1. Một số quy định cơ bản
của pháp luật về quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật
a. Công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 55): Công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ pháp lí được thể hiện như thế nào ở mỗi thông tin, trường hợp trên?
Trả lời:
- Đoạn Thông tin 1 cho
biết:
+ Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, không bị phân biệt đối xử trong đời sống (văn hóa, kinh tế, dân sự, chính trị, xã hội). Đồng thời, mọi công dân có nghĩa vụ đóng thuế, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, chấp hành quy tắc cộng đồng và tham gia bảo vệ an ninh, trật tự.
- Trường
hợp 2 cho biết: mọi công
dân không phân biệt nam, nữ; thành phần dân tộc đều có nghĩa vụ bảo vệ an ninh
quốc gia.
- Trường
hợp 3 cho biết: Quyền thừa kế tài sản của cha mẹ dành cho con cái là đều bình đẳng, không phân biệt con nuôi, con đẻ, con chung, con riêng hay giới tính.
- Trường
hợp 4 cho biết: mọi công
dân không phân biệt giới tính đều được hưởng quyền bình đẳng về giáo dục.
- Trường
hợp 5 cho biết: mọi công
dân đều có nghĩa vụ tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 55): Em hãy nêu một số quy định pháp luật thể hiện
công dân bình đẳng về quyền và nghĩa vụ pháp lí, cho ví dụ minh hoạ
Trả lời:
- Khoản 1, điều 3, Bộ luật dân sự 2015 quy
định: "Mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lấy bất kỳ lí do
nào để phân biệt đối xử, được pháp luật bảo hộ như nhau về các quyền nhân thân
và tài sản".
- Điểm b, khoản 1, điều 3 Bộ luật hình sự năm
2015 quy định: "Mọi người phạm tội đều bình đẳng trước pháp luật, không
phân biệt giới tính, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần, địa vị xã hội".
- Điều 2, Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại
biểu Hội đồng nhân dân quy định: "Tính đến ngày bầu cử được công bố, công
dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu
cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân
dân các cấp theo quy định của Luật này".
- Khoản 1 điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020
quy định: "Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ
quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân".
b. Công dân bình đẳng về trách nhiệm pháp lí
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 57): Công
dân bình đẳng về trách nhiệm pháp lí được thể hiện như thế nào ở mỗi thông tin,
trường hợp trên?
Trả lời:
- Thông tin 1, 2, 3: Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị xử lý theo quy định, không phân biệt về địa vị, thành phần, tín ngưỡng, tôn giáo, dân tộc hay giới tính.
- Trường hợp 4: Dù vị trí công việc khác nhau, ông A và ông B vẫn bị xử phạt hành chính như nhau khi có hành vi vi phạm Luật Giao thông đường bộ.
- Trường hợp 5: Ông P và ông Q tuy làm những nghề nghiệp khác nhau, nhưng đều bị xử phạt khi có hành vi vi phạm Luật Bảo vệ môi trường.
- Trường hợp 6: Dù khác biệt về tuổi tác, ông V và anh M vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự khi vận chuyển chất cấm.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 57): Ở
trường hợp 4 theo em để bảo đảm quyền bình đẳng của công dân thì số tiền mà ông
A và ông B phải nộp phạt sẽ giống nhau hay khác nhau? Vì sao?
Trả lời:
- Ông A và ông B phải chịu mức phạt tiền bằng nhau. Cả hai cùng phạm lỗi vượt đèn đỏ, mức độ vi phạm và hoàn cảnh xảy ra lỗi là như nhau.
Câu hỏi 3 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 57): Em hãy nêu một
số quy định pháp luật thể hiện công dân bình đẳng về trách nhiệm pháp lí và cho
ví dụ minh hoa.
Trả lời:
+ Mọi công dân đều được hưởng quyền và phải thực hiện nghĩa vụ của mình: Một số quyền cơ bản như quyền bầu cử, ứng cử, sở hữu, thừa kế, các quyền tự do cơ bản và quyền dân sự, chính trị khác, nhân quyền, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do cư trú, tự do đi lại, quyền thông tin… Nghĩa vụ lao động công ích, đóng thuế…
+ Khi công dân vi phạm pháp luật với tính chất và mức độ như nhau đều phải chịu trách nhiệm pháp lý như nhau, không phân biệt đối xử.
2. Ý nghĩa quyền bình đẳng
của công dân trước pháp luật đối với đời sống con người và xã hội
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 57): Em hãy cho biết việc thực hiện tốt quyền bình đẳng
của công dân đã mang lại những lợi ích gì cho bản thân chị V, anh A và xã hội?
Trả lời:
- Trường hợp 1:
+ Quyền bình đẳng giúp chị V được hưởng quyền học tập; quyền bầu cử và ứng cử. Nhờ đó, với tư cách đại biểu Quốc hội, chị đã đóng góp nhiều ý kiến đề nghị hỗ trợ chính sách cho miền núi, dân tộc thiểu số, giúp giảm nghèo và cải thiện đời sống nhân dân
- Trường hợp 2: Việc thực hiện tốt quyền bình đẳng của công dân đã giúp cho anh A được hưởng quyền học tập và lao động, cống hiến cho xã hội.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 57): Việc Nhà nước ban hành và thực hiện một số chính
sách ưu tiên đối với sinh viên là người dân tộc thiểu số có ý nghĩa như thế nào
trong việc đảm bảo quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật?
Trả lời:
* Ý nghĩa:
- Tôn trọng khác biệt giữa các công dân.
- Đảm bảo không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống
- Tạo điều kiện để mỗi người có điều kiện phát triển, vươn lên.
- Thúc đẩy sự đoàn kết, công bằng và dân chủ.
- Hướng tới hạnh phúc, tự do và cuộc sống ấm no.
Câu hỏi 3 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 57): Theo em, nếu
không quy định quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật thì sẽ dẫn đến những
hậu quả gì cho công dân và cho xã hội?
Trả lời:
- Tạo ra bất bình đẳng, khiến công dân không được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh.
- Sự tôn nghiêm của Hiến pháp và pháp luật bị xâm phạm.
- Đe dọa an ninh quốc gia, trật tự xã hội.
Luyện tập
Luyện tập 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 58): Em đồng tình hay không đồng tình với những ý kiến nào dưới đây? Vì sao?
a. Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ của mọi công dân,
không phân biệt người lớn hay trẻ em.
b. Mọi công dân khi có đủ điều kiện theo quy định
của pháp luật đều có quyền kinh doanh.
c. Trẻ em không có nghĩa vụ bảo vệ môi trường.
d. Mỗi người sinh ra và lớn lên trong những điều
kiện khác nhau nên không thể bình đẳng với nhau.
Trả lời:
- Ý kiến a. Đồng
tình. Hiến pháp 2013 (Khoản 1, Điều 45) khẳng định: "Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý của công dân".
- Ý kiến b. Đồng tình. Hiến pháp 2013 (Điều 16, Điều 33) nêu rõ: "Không ai bị phân biệt đối xử trong đời sống chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội”, “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”.
- Ý kiến c. Không đồng tình. Điều 43 Hiến pháp 2013 quy định: Bảo vệ môi trường là quyền và nghĩa vụ của mọi người.
- Ý kiến d. Không đồng tình. Dù xuất phát ở những hoàn cảnh khác nhau, mọi công dân khi đủ điều kiện pháp lý đều bình đẳng, không bị phân biệt khi thực hiện nghĩa vụ và hưởng quyền, thực hiện nghĩa vụ công dân và phải chịu trách nhiệm pháp lí khi vi phạm pháp luật.
Luyện tập 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 58): Em hãy nhận xét, đánh giá hành vi, việc làm của
các chủ thể sau:
a. Anh M năm nay đủ 18 tuổi nhưng cán bộ xã T đã
không ghi tên vào danh sách cử tri để anh tham gia bầu đại biểu Quốc hội và đại
biểu Hội đồng nhân dân các cấp với lí do anh M không đọc thông, viết thạo tiếng
Việt.
(1) Hành vi của cán bộ xã T là thực hiện đúng
hay vi phạm quyền bình đẳng của công dân tước pháp luật? Vì sao?
(2) Trong trường hợp này, anh M cần làm gì đề thực
hiện quyền bình đẳng của mình?
b. Anh V là người tỉnh A đã theo học nghề làm gồm
sử tại làng nghề gốm truyền thống thuộc tỉnh B. Dựa vào kiến thức, kinh nghiệm
và biết áp dụng công nghệ vào sản xuất, quảng bá sản phẩm, nắm bắt nhu cầu thị
trường trong nước và quốc tế, anh V đã mở xưởng sản xuất riêng tại tỉnh B, thu
hút nhiều lao động của tỉnh B vào làm việc, giúp người dân nơi đây thoát nghèo.
Những người đã từng dạy nghề làm gồm sứ cho anh V buộc phải thay đổi phương thức
sản xuất kinh doanh để có thể cạnh tranh với anh V và cùng tồn tại, phát triển
ngay trên quê hương của mình. Việc anh V mở xưởng sản xuất tại tính B có phả là
thực hiện quyên bình đẳng của công dân trong lĩnh vực kinh tế không? Vì sao?
c. G và N cùng tốt nghiệp trung học phổ thông. G
dự thi và trúng tuyển vào hệ chính quy của Trường Đại học B, còn N đi làm công
nhân tại Nhà máy X, sau đó dự thi và trúng tuyển vào hệ vừa học vừa làm cùng của
Trường Đại học B. Sau những năm miệt mài học tập, cả hai đều tốt nghiệp Trường
Đại học B và cùng làm việc tại Nhà máy X.
(1) Quyền bình đẳng trong lĩnh vực văn hoá, giáo
dục được G và N thực hiện như thế nào?
(2) Việc G và N cùng làm việc tại Nhà máy X có
thể hiện sự bình đằng của công dân không? Vì sao?
d. Bà U kinh doanh mặt hàng điện máy, ông Y kinh
doanh vật liệu xây dựng. Cả hai cũng trốn thuê nên đã bị cơ quan có thẩm quyền
truy thu thuế và xử phạt hành chính theo quy định của pháp luật.
Việc cơ quan có thẩm quyền truy thu thuế và xử
phạt hành chính đốivới bà U và ông Y có thẻ hiện sự bình đẳng về nghĩa vụ và
trách nhiệm pháp lí của công dân trước pháp luật không? Vì sao?
Trả lời:
a. Cán bộ T đã vi phạm quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật. Anh M đủ 18 tuổi thì có quyền bầu cử. Anh M cần căn cứ vào Điều 2 Luật Bầu cử để khiếu nại và đòi hỏi quyền công dân của mình.
b. Anh V mở xưởng sản xuất tại tỉnh B thực hiện quyền bình đẳng của công dân trong lĩnh vực kinh tế. Anh V có đủ điều kiện sản xuất kinh doanh hợp pháp tại tỉnh B.
c.
(1) G và N thực hiện quyền bình đẳng giáo dục thông qua cơ hội học tập và phát triển bản thân.
(2) Việc cùng làm việc tại Nhà máy X thể hiện sự bình đẳng, không phân biệt đối xử về bằng cấp hay địa vị.
d. Bà U và ông Y Thể hiện sự bình đẳng trách nhiệm pháp lý. Mọi vi phạm pháp luật đều bị xử lý theo đúng quy định, bất kể địa vị xã hội hay ngành nghề kinh doanh.
Luyện tập 3 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 58): Em hãy xử lí các tình huống sau:
a. Từ ngày được bổ nhiệm làm Giám đốc công ty và
có thu nhập cao nên bố của T yêu cầu mẹ của T dừng công việc giảng dạy tại trường
trung học phổ thông và ở nhà để chăm lo việc gia đình. Mẹ của T không đồng ý.
1/ Theo em yêu cầu của bố T có vi phạm quyền
bình đẳng của công dân trước pháp luật không? Vì sao?
2/ Theo em, để đảm bảo bình đẳng về nghĩa vụ
trong gia đình, bố của T cần phải làm gì?
3/ Nếu là T, em sẽ giải thích cho bố như thế
nào?
b. Nhà P có hai anh em. P đang học Trường Đại học
G (theo đúng nguyện vọng của bản thân), còn người em gái của P có nguyện vọng học
Trường Đại học Thể dục - Thể thao vì rất thích đá bóng, nhưng bố mẹ P không đồng
ý và yêu cầu em phải thi vào Trường Đại học Sư phạm để tiếp nối truyền thống của
gia đình.
1/ Theo em, bố mẹ P có vi phạm quyền bình đẳng của
công dân trước pháp luật không? Vì sao?
2/ Nếu là P hoặc là em gái của P, em sẽ giải
thích với bố mẹ như thế nào?
Trả lời:
* Tình huống a.
(1). Yêu cầu của bố T là vi phạm quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật (Khoản 1, Điều 35).
(2) Bố T cần tôn trọng, thảo luận, chia sẻ công việc nhà và quan tâm tới vợ, giúp đỡ các thành viên trong gia đình.
(3) T nên giải thích về quyền tự do nghề nghiệp của mẹ và vai trò của mẹ trong việc vừa giảng dạy vừa chăm sóc gia đình.
* Tình huống b.
(1). Bố mẹ P đã vi phạm quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật. Bố mẹ ép buộc em gái P thi trường trái với mong muốn và nguyện vọng của em.
Luyện tập 4 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 58): Hãy chia sẻ những việc mà em và người thân đã làm
để thực hiện các quy định của pháp luật về quyền bình đẳng của công dân trước
pháp luật
Trả lời:
- Một số việc em và người thân đã làm
để thực hiện các quy định về quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật:
+ Đăng kí và tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự
khi đến tuổi theo quy định.
+ Thực hiện tốt nghĩa vụ đóng thuế, nghĩa vụ bảo
vệ môi trường,…
+ Tham gia bầu cử Đại biểu Quốc hội và hội đồng
nhân dân theo đúng quy định của pháp luật.
+ Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.
Vận dụng
Em hãy cùng các bạn trong nhóm
xây dựng và thực hiện kịch bản có nội dung phản ánh những vấn đề sau:
- Tôn trọng và bảo vệ quyền bình đẳng trong học
tập, vui chơi của trẻ em.
- Không phân biệt đối xử với người nghèo, người
khuyết tật.
Trả lời:
Tiểu phẩm: Chiếc vé bình đẳng
1. Nhân vật
- Hùng: Lớp trưởng, học giỏi nhưng có thái độ kỳ thị, phân biệt đối xử.
- Nam: Học sinh mới chuyển đến, gia cảnh nghèo khó.
- Lan: Bạn học tốt bụng, hòa đồng.
- Tuấn: Bạn học khuyết tật (ngồi xe lăn).
- Cô Nhi: Giáo viên chủ nhiệm.
2. Nội dung
* Cảnh 1: Sân trường giờ ra chơi
- Tuấn (đi xe lăn) đang cố gắng tiến đến gần nhóm bạn đang chơi bóng để cổ vũ. Hùng thấy vậy, tỏ vẻ khó chịu và ngăn cản.
+ Hùng: Này Tuấn, cậu ngồi xe lăn thì đứng ngoài sân thôi, vào đây vướng víu cản trở mọi người chơi bóng.
+ Tuấn: Mình chỉ muốn xem các bạn đá bóng thôi mà...
+ Lan: (Chạy tới đỡ Tuấn, quay sang trách Hùng) Sao cậu nói thế? Tuấn có quyền được tham gia các hoạt động vui chơi như chúng ta chứ!
+ Hùng: Người khuyết tật thì nên ngồi một chỗ cho lành. Tớ đi chuẩn bị bài đây.
* Cảnh 2: Trong lớp học (Ngày hôm sau)
- Nam, học sinh mới chuyển đến, bước vào lớp với bộ đồng phục cũ kỹ, sờn vai. Hùng nhìn thấy, thì thầm to nhỏ với các bạn khác trong lớp và cười cợt.
+ Hùng: Nhìn kìa, lớp mình lại có thêm học sinh nghèo. Chắc không có tiền mua nổi chiếc áo mới.
+ Nam: (Ngượng ngùng, lảng tránh, tìm chỗ ngồi) ...
+ Lan: (Tiến đến kéo ghế cho Nam, niềm nở) Chào bạn, mình là Lan. Bạn ngồi đây cùng nhóm mình nhé! Đừng để ý những lời người khác nói.
* Cảnh 3: Văn phòng giáo viên
- Cô giáo đi vào, gọi Hùng lên để góp ý về thái độ của em đối với các bạn trong lớp.
+ Cô giáo: Hùng này, cô nghe các bạn kể lại thái độ của em với Nam và Tuấn. Em có nhận ra điều gì sai không?
+ Hùng: Thưa cô, bạn Nam nghèo quá làm lớp mình mất mỹ quan, còn bạn Tuấn ngồi xe lăn thì làm sao mà tham gia hoạt động chung được ạ.
+ Cô giáo: Hùng à, không ai được chọn nơi mình sinh ra hay hình hài của mình. Nam dù khó khăn nhưng rất chăm chỉ, là tấm gương sáng. Tuấn dù khiếm khuyết nhưng có nghị lực phi thường. Sự khác biệt về hoàn cảnh hay sức khỏe không làm giảm đi giá trị của mỗi con người. Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật.
+ Hùng: (Vẻ mặt hối hận) Vâng thưa cô, em đã sai rồi ạ. Em sẽ sửa đổi.
* Cảnh 4: Kết thúc - Tiết mục văn nghệ
- Cả lớp chuẩn bị tham gia biểu diễn văn nghệ. Hùng chủ động mang xe lăn của Tuấn vào vị trí trung tâm, đồng thời kéo tay Nam cùng lên sân khấu hòa chung bài hát tập thể. Mọi người cùng nắm tay nhau mỉm cười vui vẻ.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Giải Kinh tế Pháp luật 11 KNTT Bài 9 Quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật (đầy đủ nhất) giúp bạn nắm vững những kiến thức nền tảng về các quy luật kinh tế và các quy định pháp luật hiện hành. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn có cái nhìn đúng đắn, hình thành tư duy chủ động và kỹ năng vận dụng vào các tình huống thực tế trong cuộc sống. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây: