Mở đầu
Em
có suy nghĩ gì về câu nói “Người Việt Nam tiêu dùng hàng Việt Nam là sự thể hiện
của lòng yêu nước và tự tôn dân tộc”?
Trả lời:
Cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" là chủ trương lớn của Đảng, mang ý nghĩa nền tảng để ngăn chặn suy giảm kinh tế, ổn định vĩ mô, phòng ngừa lạm phát và bảo đảm an sinh xã hội. Đây là phong trào khơi dậy lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự tôn của dân tộc nhằm xây dựng văn hóa tiêu dùng và sản xuất hàng Việt có sức cạnh tranh cao, phù hợp với các quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Để triển khai, Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương đã thành lập Ban chỉ đạo, yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty đi đầu trong việc tuyên truyền, nêu cao tinh thần tự giác, gương mẫu của cán bộ, đảng viên trong sử dụng hàng nội địa. Các đơn vị, đặc biệt là khối sử dụng ngân sách công, phải ưu tiên mua sắm hàng hóa, nguyên vật liệu trong nước, đồng thời chú trọng nghiên cứu thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ, cải tiến mẫu mã và xây dựng mạng lưới phân phối khoa học với khách hàng là trung tâm.
Bên cạnh việc đẩy mạnh liên kết giữa các doanh nghiệp để mở rộng thị trường, ngành ngân hàng cần hỗ trợ nguồn vốn, tạo điều kiện cho các cơ sở sản xuất chế biến hàng nông - lâm - thủy sản và hàng tiêu dùng. Bênh cạnh đó, các đơn vị phải chú trọng áp dụng khoa học kỹ thuật, đổi mới công nghệ, phát triển công nghiệp phụ trợ nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng.
Về phía Nhà nước, cần xây dựng môi trường pháp lý thông thoáng, áp dụng chính sách thuế chống bán phá giá, các hàng rào kỹ thuật hợp lý và kiên quyết đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là quá trình lâu dài đòi hỏi nỗ lực bền bỉ của cả doanh nghiệp và cơ quan chức năng nhằm khẳng định thương hiệu, góp phần đưa nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững.
1. Vai trò của tiêu dùng đối
với sự phát triển kinh tế
Câu hỏi SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 46): Qua các thông tin trên, em hãy cho biết sự thay đổi của tiêu dùng có tác động như thế nào đối với sự phát triển kinh tế - xã hội.
Trả lời:
- Thay đổi tích cực:
+ Khi người tiêu dùng quan tâm đến việc tiêu dùng của mình có gây tổn hại đến môi trường, xã hội hay không, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh chiến lược để sản xuất ra các sản phẩm có chất lượng tốt, thân thiện với môi trường.
+ Sự thay đổi trong nhận thức của người lao động cũng là người tiêu dùng hiện đại, họ mong muốn được làm việc trong các công ty có đạo đức, tôn trọng con người và môi trường, điều này cũng thúc đẩy các công ty xây dựng văn hóa doanh nghiệp gắn kết với lợi ích xã hội.
+ Việc chuyển dịch sang sử dụng hàng hóa chất lượng cao giúp đa dạng hóa cơ cấu thị trường, kích thích phân khúc mới, thu hút vốn đầu tư và tạo thêm việc làm.
- Tác động tiêu cực:
+ Nếu tiêu dùng không hợp lý cũng có thể gây ra lãng phí tài nguyên.
2. Khái niệm và vai trò của
văn hoá tiêu dùng
a. Khái niệm văn hoá tiêu dùng
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 47): Qua thông tin trên, em hãy nêu những tập
quán tiêu dùng của người Việt Nam trong dịp tết Nguyên đán. Những tập quán này
tạo nên nét đẹp văn hoá gì của dân tộc Việt Nam?
Trả lời:
- Người Việt có thói quen mua sắm dự trữ hàng hóa, thực phẩm truyền thống (gạo nếp, bánh mứt, thịt gà...) vì hầu hết chợ và siêu thị đóng cửa ngày mùng 1. Đây là nét đẹp tạo nên không khí nhộn nhịp, tươi vui cho ngày Tết.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 47): Em hãy kể một số tập quán, thói quen tiêu dùng có
văn hoá của người Việt Nam mà em biết.
Trả lời:
- Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam.
- Tiết kiệm trong chi tiêu.
- Duy trì mua sắm tại chợ truyền thống.
- Mua sắm phục vụ mục đích thờ cúng trong các dịp lễ tết.
b. Vai trò của văn hoá tiêu dùng
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 48): Qua
các thông tin trên, em hãy cho biềt xu hướng tiêu dùng xanh, tiêu dùng hợp lí
và bền vững có tác động như thế nào đến chiến lược sản xuất, kinh doanh của các
doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của xã hội.
Trả lời:
- Thúc đẩy doanh nghiệp cải tiến quy trình, sản xuất ra các sản phẩm chất lượng tốt, từ đó hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, khách hàng và cộng đồng.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 48): Văn hoá tiêu dùng có tác động như thế nào tới sự
phát tiển văn hoá dân tộc?
Trả lời:
- Văn hóa tiêu dùng góp phần duy trì, gìn giữ, phát huy các giá trị truyền thống, đồng thời làm phong phú và đa dạng sắc thái văn hóa cộng đồng.
3. Đặc điểm văn hoá tiêu
dùng Việt Nam và biện pháp xây dựng văn hoá tiêu dùng
a. Đặc điểm văn hoá tiêu dùng Việt Nam
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 49): Các thông tin và hình ảnh trên thể hiện những
đặc điểm gì trong văn hóa tiêu dùng Việt Nam?
Trả lời:
- Thông tin 1: Kế thừa nét đẹp truyền thống (tiết kiệm).
- Thông tin 2: Văn hóa tiêu dùng của người Việt mang tính thời đại (hình thức đa dạng).
- Hình ảnh: Sự tin tưởng, ưu tiên tôn vinh hàng hóa trong nước.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 49): Em hãy kể các đặc điểm khác của văn hoá tiêu dùng
Việt Nam mà em biết.
Trả lời:
- Một số đặc điểm khác của văn hóa
tiêu dùng Việt Nam:
+ Văn hóa tiêu dùng hợp lí: người tiêu dùng biết
cân nhắc, lựa chọn hàng hóa, dịch vụ; chi tiêu có kế hoạch, phù hợp với nhu cầu
bản thân và thực hiện trách nhiệm với cộng đồng, xã hội.
+ Văn hoá tiêu dùng Việt Nam gắn với sự lên ngôi
của yếu tố chất lượng. Giá trị con người ngày càng được nâng cao. Tiêu dùng
xanh, tiêu dùng sạch, tiêu dùng số, tiêu dùng thông minh và có trách nhiệm ngày
càng chiếm ưu thế trở thành một xu hướng phát triển của xã hội.
b. Những biện pháp xây dựng văn hoá tiêu dùng
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 50): Qua
các thông tin trên, em hãy cho biết cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng
hàng Việt Nam" nhằm mục đích gì?
Trả lời:
- Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” nhằm mục đích xây dựng văn hóa tiêu dùng và thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, phát triển kinh tế bền vững.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 50): Để xây dụng văn hoá tiêu dùng, Nhà nước, các
doanh nghiệp và mỗi người dân cần phải làm gì?
Trả lời:
Để xây dựng văn hóa tiêu dùng cần thực
hiện đồng bộ nhiều giải pháp:
- Nhà nước, cần:
+ Đề ra các chủ trương, chính sách kinh tế, văn
hoá phù hợp cho các doanh nghiệp phát triển sản xuất và thị trường trong nước;
+ Thực hiện triệt để Luật Bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng.
- Các doanh nghiệp Việt Nam, cần:
+ Chủ động chiến lược sản xuất kinh doanh, đón đầu
nhu cầu, thị hiếu tiêu dùng mới của người Việt Nam;
+ Hướng tới sản xuất sản phẩm bảo đảm các yếu tố
xanh, sạch, bền vững phù hợp với xu hướng toàn cầu.
- Mỗi người dân, cần:
+ Thay đổi nhận thức và hành động vì cộng đồng hướng tới những giá trị cốt lõi, bền vững.
+ Phát huy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc để cùng xây dựng văn hóa tiêu dùng hàng Việt.
+ Xây dựng thói quen tiêu dùng thông minh, thân thiện với môi trường.
Câu hỏi 3 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 50): Em hãy nêu một
số giải pháp khác góp phần xây dựng văn hoá tiêu dùng.
Trả lời:
Một số giải pháp khác góp phần xây dựng
văn hóa tiêu dùng:
+ Tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức của người
dân trong việc tôn vinh hàng Việt.
+ Các doanh nghiệp cần cung ứng những sản phẩm
có chất lượng tốt, thực hiện tốt đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội.
+ Mỗi người dân cần xây dựng thói quen tiêu dùng
thông minh, thân thiện với môi trường.
4. Thực hiện hành vi tiêu
dùng có văn hoá
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 51): Các
thông tin trên cho thấy người Việt Nam đang thực hiện văn hoá tiêu dùng như thế
nào?
Trả lời:
- Thông tin 1: Người Việt Nam đang hướng tới thực hiện hành vi tiêu dùng có kế hoạch. Việc ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, có lợi cho sức khỏe cho thấy sự chuyển hướng từ tiêu dùng số lượng sang tiêu dùng chất lượng, phù hợp với điều kiện thực tế của gia đình.
- Thông tin 2: Người tiêu dùng Việt thể hiện trách nhiệm trong việc bảo vệ và tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc. Việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người qua hành vi tiêu dùng cho thấy sự tích cực mở rộng giao lưu của Việt Nam tới bạn bè quốc tế.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 51): Em đã thực hiện những hành vi tiêu dùng có văn
hoá như thế nào?
Trả lời:
- Lập kế hoạch chi tiêu hợp lí, chỉ mua những mặt hàng thực sự cần thiết và trong khả năng chi trả.
- Ưu tiên hàng nội địa.
- Sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường, ưu tiên lựa chọn các sản phẩm làm từ vật liệu tái chế, giấy, hoặc các vật dụng cá nhân có thể sử dụng lâu dài (bình giữ nhiệt, túi vải...).
- Tích cực quảng bá sản phảm vùng miền đến mọi người xung quanh.
Luyện tập
Luyện tập 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 51): Em đồng tình hay không đồng tình với các quan điểm sau ? Vì sao ?
a. Tốt gỗ hơn tốt nước sơn.
b. Dùng hàng hiệu mới thể hiện được phong cách
và giá trị bản thân.
c. Muốn phát triển, doanh nghiệp cần phải nghiên
cứu văn hoá tiêu dùng.
d. Người tiêu dùng thông minh là người có lựa chọn
hợp lí cho các sản phẩm tiêu dùng trên thị trường.
Trả lời:
a. Không đồng tình: Chất lượng và hình thức đều quan trọng như nhau trong bối cảnh thị trường hiện nay.
b. Không đồng tình: Sử dụng quá nhiều hàng hiệu xa xỉ là thói quen tiêu dùng không hợp lí, lãng phí và dễ hình thành văn hóa chuộng yếu tố vật chất. Trong văn hóa tiêu dùng, người tiêu dùng cần có kế hoạch chi tiêu hợp lí, tiết kiệm, phù hợp với điều kiện cá nhân.
c. Đồng tình: Văn hóa tiêu dùng là cơ sở giúp các doanh nghiệp thấu hiểu khách hàng để đưa ra chiến lược kinh doanh phù hợp, từ đó gây được thiện cảm đối với người tiêu dùng, đạt được thành công trong sản xuất và kinh doanh.
Luyện tập 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 52): Em
hãy cho biết các hành vi tiêu dùng sau đây có phải là tiêu dùng có văn hoá
không. Giải thích vì sao.
a. Khi đi du lịch, chị M thường mua các sản phẩm
của địa phương về làm quà cho những người thân trong gia đình.
b. Bà Y có thói quen chỉ dùng các loại hoá mĩ phẩm
nhập khẩu.
c. Chị B chơi với một nhóm bạn người nước ngoài.
Chị thường nấu các món ăn dân dã của người Việt để giới thiệu với các bạn.
Trả lời:
a. Chị M đã thực hiện hành vi tiêu
dùng có văn hóa. Thông qua việc mua sản phẩm đặc sản làm quà, chị đã góp phần quảng bá văn hóa vùng miền tới mọi người xung quanh.
b. Xét trong 2 trường hợp:
+ Nếu chất lượng hàng hóa trong nước không đáp ứng được nhu cầu sức khỏe thì đây là lựa chọn hợp lý.
+ Nếu điều kiện kinh tế không tốt nhưng vẫn lựa chọn tiêu dùng những sản phẩm ngoại nhập để thể khoe khoang thì thói quen tiêu dùng chưa có văn hóa, chưa hợp lí.
c. Chị B đã thực hiện hành vi tiêu dùng có văn hóa, giúp lan tỏa bản sắc dân tộc.
Luyện tập 3 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 52): Em hãy đọc tình huống sau để trả lời câu hỏi:
Tình huống. Bạn Q có thói quen sử dụng các
loại thức ăn nhanh vì cho rằng rất tiện lợi và ngon miệng.
- Em có nhận xét gì về hành vi tiêu dùng này của
bạn Q?
- Nếu là bạn thân của Q, em sẽ nói gì với bạn về
thói quen này?
Trả lời:
- Nhận xét: hành vi tiêu dùng của
bạn Q chưa hợp lí.
+ Thức ăn nhanh chứa nhiều chất béo, đường gây hại cho sức khỏe, có thể mắc các bệnh như: Béo phì, tim mạch...và tốn chi phí hơn nấu ăn tại nhà.
- Lời khuyên:
+ Bạn Q nên thay đổi hành vi tiêu dùng, ưu tiên sử dụng thực phẩm tươi sống, tự chế biến để bảo đảm dinh dưỡng, an toàn cho sức khỏe của bản thân…
Vận dụng
Vận dụng 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 52): Em hãy viết bài hoặc vẽ tranh, gửi thông điệp tuyên truyền “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam".
Tham khảo
Vận dụng 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 52): Em hãy viết
bài giới thiệu nét đẹp một hành vi tiêu dùng có văn hoá của người Việt và chia
sẻ với thầy cô, bạn bè.
Bài tham khảo
Tiêu dùng xanh là việc lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường, an toàn cho sức khỏe và không gây mất cân bằng hệ sinh thái. Những sản phẩm này được gọi là "sản phẩm xanh" nhờ quy trình vòng đời bền vững, từ khâu lựa chọn vật liệu, sản xuất, đóng gói cho đến sử dụng và xử lý thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó "sản xuất xanh" cũng trở thành xu hướng tất yếu, nơi các doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực, giảm thiểu chất thải, khí thải và đẩy mạnh tái chế. Việc áp dụng lối sống tiêu dùng xanh giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến hành tinh, mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
+ Với người tiêu dùng: Giúp bảo vệ sức khỏe qua các sản phẩm tự nhiên, hữu cơ; đồng thời tiết kiệm chi phí nhờ cắt giảm các khoản mua sắm không cần thiết và ưu tiên tái sử dụng, tái chế.
+ Với doanh nghiệp: Việc ưu tiên sử dụng các sản phẩm hữu cơ và tự nhiên giúp doanh nghiệp được hưởng các ưu đãi từ chính sách của Nhà nước, đồng thời dễ dàng thâm nhập vào các thị trường quốc tế khắt khe, từ đó thúc đẩy quá trình sản xuất phát triển.
+ Với quốc gia: Thúc đẩy mục tiêu phát triển bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến khí hậu và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng.
Thực tế tại Việt Nam cho thấy nhận thức về bảo vệ môi trường đang tăng cao, với nhu cầu tiêu dùng sản phẩm xanh tăng trung bình 15% mỗi năm trong giai đoạn 2021–2023. Các thị trường thực phẩm hữu cơ, sản phẩm tẩy rửa sinh học và thời trang bền vững đều ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng. Người tiêu dùng Việt Nam ngày càng sẵn sàng chi trả thêm cho các sản phẩm thân thiện với môi trường.
Trên phạm vi toàn cầu, nhiều tập đoàn lớn như Nike, Adidas, Zara, BMW hay IKEA đang tiên phong trong việc cam kết sử dụng năng lượng tái tạo, giảm thiểu nhựa dùng một lần và tối ưu hóa quy trình sản xuất tiết kiệm. Trước xu hướng này, các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thích nghi, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất “xanh” – từ quản lý chất thải đến tiết kiệm năng lượng – để nâng cao tính cạnh tranh tại thị trường nội địa hơn 100 triệu dân và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe tại Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản. Sự hỗ trợ từ chính sách của Chính phủ cùng các hoạt động tuyên truyền của tổ chức phi chính phủ đang tiếp thêm động lực cho quá trình chuyển đổi này, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Giải Kinh tế Pháp luật 11 KNTT Bài 8 Văn hóa tiêu dùng (đầy đủ nhất) giúp bạn nắm vững những kiến thức nền tảng về các quy luật kinh tế và các quy định pháp luật hiện hành. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn có cái nhìn đúng đắn, hình thành tư duy chủ động và kỹ năng vận dụng vào các tình huống thực tế trong cuộc sống. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây: