1. Sự xác lập của chủ nghĩa tư bản ở Châu Âu và Bắc Mỹ
Câu hỏi mục 1 SGK
Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 13): Trình
bày sự xác lập của chủ nghĩa tư bản ở châu Âu và Bắc Mĩ.
Trả lời:
* Sự xác lập và mở rộng:
- Chủ nghĩa tư bản từng bước được xác lập ở châu Âu, bắt đầu từ Hà Lan, Anh (nửa sau thế kỷ XVII), rồi đến Pháp và mở rộng ra ngoài châu Âu tại Bắc Mỹ (cuối thế kỷ XVIII).
- Đến nửa sau thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản tiếp tục được xác lập ở I-ta-li-a, Đức,....
* Yếu tố thúc đẩy:
- Cuộc cách mạng công nghiệp bắt đầu từ Anh rồi lan sang Pháp, Đức,...tạo ra những chuyển biến lớn
- Trong thập kỷ 60 – 70 của thế kỷ XIX, các cuộc cách mạng tư sản liên tục giành thắng lợi dẫn đến sự xác lập của chủ nghĩa tư bản ở châu Âu và Bắc Mỹ.
2. Sự phát triển của chủ
nghĩa tư bản
a) Chủ nghĩa đế quốc và quá trình xâm lược thuộc địa
Câu hỏi mục 2a SGK
Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 14): Trình
bày quá trình mở rộng xâm lược thuộc địa của chủ nghĩa tư bản.
Trả lời:
- Nguyên nhân: Nhu cầu nguyên liệu, nhân công, thị trường và lợi nhuận tăng cao do chủ nghĩa tư bản phát triển nhanh chóng.
- Quá trình mở rộng:
+ Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, các nước tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa. Trong quá trình mở rộng, các nước đến quốc đã thiết lập hệ thống thuộc địa tại châu Á, châu Phi và Mỹ La-tinh.
+ Nước Anh trở thành đế quốc lớn nhất thế giới; đến năm 1914, thuộc địa của Anh chiếm 1/4 diện tích và dân số toàn cầu.
b) Sự mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản
Câu hỏi 1 mục 2b
SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 16): Trình
bày sự mở rộng và phát triển của chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ
XX.
Trả lời:
- Nửa đầu thế kỷ XIX, các thuộc địa của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha giành độc lập và thành lập các quốc gia tư sản.
- Từ năm 1868, cuộc Duy tân Minh Trị cải cách toàn diện, chuyển Nhật Bản từ nước phong kiến sang tư bản chủ nghĩa, sau đó trở thành nước đế quốc.
- Ở Trung Quốc, cách mạng Tân Hợi (1911) lật đổ triều đại phong kiến Mãn Thanh, tạo tiền đề cho chủ nghĩa tư bản phát triển.
Câu hỏi 2 mục 2b SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 16): Em có nhận xét gì về tốc độ mở rộng và phát triển
của chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX?
Trả lời:
- Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, cùng với việc tăng cường xâm lược thuộc địa, chủ nghĩa tư bản lan tỏa và xác lập ảnh hưởng trên toàn thế giới, lan rộng từ châu Âu sang châu Á và khu vực Mỹ Latinh.
c) Chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh sang độc quyền
Câu hỏi 1 mục 2c SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 16): Khai thác hình 7 và thông tin trong mục, cho biết quyền lực của các tổ chức độc quyền được thể hiện như thế nào?
Trả lời:
- Các tổ chức độc quyền là sự liên minh của những nhà tư bản lớn, nắm giữ phần lớn việc sản xuất hoặc tiêu thụ hàng hóa nhằm thu lợi nhuận cao, chi phối sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế.
- Dù chỉ chiếm khoảng 1% tổng số xí nghiệp vào đầu thế kỷ XX, nhưng các tổ chức này lại chiếm hơn 3/4 số lượng máy hơi nước, động cơ điện, công nhân và gần một nửa tổng sản phẩm của toàn thế giới.
Câu hỏi 2 mục 2c SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức
Bài 2 (trang 16): Trình bày sự phát triển của chủ nghĩa tư bản từ tự
do cạnh tranh sang độc quyền.
Trả lời:
- Trong khoảng 3 thập kỷ (cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX), nhờ ứng dụng các nguồn năng lượng mới và thành tựu khoa học – kỹ thuật, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa đã phát triển mạnh mẽ. Sự cạnh tranh gay gắt khiến các xí nghiệp vừa và nhỏ bị phá sản, tạo điều kiện cho sự ra đời của các xí nghiệp khổng lồ và các tổ chức độc quyền. Đây là sự liên minh của các nhà tư bản lớn nhằm tập trung sản xuất hoặc tiêu thụ hàng hóa để đạt lợi nhuận cao. Dù chỉ chiếm khoảng 1% tổng số xí nghiệp nhưng các tổ chức này lại chiếm hơn 3/4 số lượng máy hơi nước, động cơ điện, công nhân và gần một nửa tổng sản phẩm của toàn thế giới.
- Sự phát triển này đã tạo cơ sở để chuyển đổi bản chất của chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền, qua đó chi phối sự vận động của toàn bộ nền kinh tế.
3. Chủ nghĩa tư bản hiện đại
a) Khái niệm chủ nghĩa tư bản hiện đại
Câu hỏi 1 mục 3a
SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức Bài 2 (trang 17): Nêu khái niệm chủ nghĩa tư bản hiện đại
Trả lời:
- Chủ nghĩa tư bản hiện đại là thuật
ngữ dùng để chỉ một giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản từ sau Chiến
tranh thế giới thứ hai đến nay với những biểu hiện mới, tiêu biểu là sự kết hợp
giữa sức mạnh kinh tế của các tổ chức độc quyền tư nhân với sức mạnh chính trị
của nhà nước tư sản.
b) Tiềm năng và thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại
Câu hỏi 1 mục 3b
SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức Bài 2 (trang 18): Nêu tiềm năng và thách thức của chủ nghĩa
tư bản hiện đại.
Trả lời:
- Tiềm năng:
+ Thể hiện ở các lĩnh vực: kinh tế, khoa học – công nghệ, khả năng quản lý và tự điều chỉnh để tồn tại, phát triển.
+ Tận dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư để phát triển kinh tế.
+ Các nước tư bản phát triển đóng vai trò là trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học – công nghệ thế giới với quy mô kinh tế và thu nhập bình quân đầu người thuộc hàng cao nhất.
- Thách thức:
+ Khó giải quyết các cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính mang tính toàn cầu.
+ Đối mặt với khủng hoảng năng lượng, sự phụ thuộc vào dầu mỏ, lạm phát và ô nhiễm môi trường.
+ Chưa giải quyết được các vấn đề chính trị, xã hội nan giải như: bất an xã hội, tội ác, bạo lực, tệ nạn xã hội, phân biệt chủng tộc và bạo lực súng đạn.
+ Không thể giải quyết triệt để các mâu thuẫn xã hội, tình trạng bất bình đẳng và sự chênh lệch giàu nghèo ngày càng sâu sắc.
Luyện tập
Luyện tập SGK Lịch
sử 11 Kết nối tri thức Bài 2 (trang 18): Lập bảng tóm tắt những nét chính về sự mở rộng và phát triển của
chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX.
Trả lời:
Vận dụng
Vận dụng 1 SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức Bài 2 (trang 18): Có quan điểm cho rằng: Chủ nghĩa tư bản hiện đại ngày
nay đã thay đổi về bản chất, không còn là chủ nghĩa tư bản như trước đây. Nêu ý
kiến của em về quan điểm này.
Trả lời:
- Em không đồng ý với quan điểm này. Thực chất, những điều chỉnh, thay đổi vẫn nằm trong khuôn khổ chế độ tư bản. Thực tế đã chứng minh, sự phân hóa giàu nghèo vẫn còn và lan rộng, bản chất bóc lột, bất công và các cuộc khủng hoảng kinh tế vẫn tồn tại. Mọi mâu thuẫn gắn liền với bản chất của chủ nghĩa tư bản vẫn còn, dù có những hình thức biểu hiện mới.
Vận dụng 2 SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức Bài 2 (trang 18): Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet về phong trào “Chiếm lấy phố
Uôn” và giải thích vì sao phong trào này chỉ sau một thời gian ngắn đã lan ra
các bang ở Mỹ và hàng trăm thành phố ở nhiều nước tư bản trên thế giới.
Trả lời:
- Xuất hiện vào năm 2011, "Chiếm lấy phố Uôn" còn được biết đến là một phong trào với khẩu hiệu “99% chống lại 1%”. Tên của phong trào này nói lên rằng: 1% dân số giàu có nắm giữ tài sản bằng 99% dân số còn lại. Chỉ trong một thời gian ngắn, phong trào đã lan nhanh sang nhiều nước tư bản chủ nghĩa và và nhận được sự đồng thuận của hàng trăm thành phố lớn tại các quốc gia tư sản khác như Canada, Đức, Anh, Thụy Sĩ, Italia, Ireland, Tây Ban Nha, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia... Người tham gia xuống đường biểu tình đòi hỏi những cải cách quyết liệt, họ nhận thấy khoảng cách giàu nghèo đang gia tăng chính do những chính sách kinh tế có lợi cho các tập đoàn, khiến tình trạng này đang ngày một phân hóa sâu sắc. Họ yêu cầu áp thuế mạnh hơn vào giới tài phiệt giàu có, chấm dứt việc các ngân hàng tịch thu nhà của người nợ, rút quân đội về nước để chuyển ngân sách quốc phòng sang đầu tư cho giáo dục, giảm học phí đại học và giải quyết việc làm cho người lao động.
---------------------------------------
Trên đây là phần tổng hợp lời Giải Sử 11 Kết nối tri thức Bài 2 Sự các lập và phát triển của chủ nghĩa tư bản (chi tiết nhất), giúp bạn hiểu rõ bối cảnh, diễn biến và ý nghĩa lịch sử của các sự kiện quan trọng trong chương trình. Hy vọng rằng qua bài học này, bạn không chỉ nắm vững kiến thức phục vụ cho kỳ thi mà còn thêm trân trọng những giá trị truyền thống và bài học kinh nghiệm của cha ông. Để tiếp tục hành trình khám phá những giai đoạn lịch sử hào hùng này, hãy xem trọn bộ lời giải SGK tại link dưới đây.
>>> Full lời giải SGK Lịch sử 11 - Kết nối tri thức: Xem ngay!