Giải Sử 11 Kết nối tri thức Bài 5: Quá trình xâm lược và cai trị chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á

1. Quá trình xâm lược và cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á

a) Quá trình xâm lược

Câu hỏi 1 mục 1a SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 32): Khai thác Tư liệu 1(tr.31) và thông tin trong mục, trình bày quá trình thực dân phương Tây xâm lược các nước Đông Nam Á.

Trả lời:

- Đầu thế kỷ XVI, các nước Đông Nam Á lúc bấy giờ đang trong thời kỳ suy thoái, khủng hoảng về chính trị, kinh tế, xã hội và có nhiều cuộc nổi dậy chống lại chế độ phong kiến. Lợi dụng cơ hội đó, các nước phương Tây tiến hành xâm nhập thông qua hoạt động buôn bán, truyền giáo và thiết lập các thương điểm để chuẩn bị cho quá trình xâm lược. 

- Đến đầu thế kỷ XX, các nước thực dân phương Tây đã cơ bản hoàn thành quá trình thôn tính Đông Nam Á.

- Hầu hết các nước trong khu vực trở thành thuộc địa của phương Tây.

- Riêng Xiêm (Thái Lan) dù giữ được nền độc lập nhưng bị lệ thuộc vào nước ngoài về nhiều mặt và trở thành vùng đệm giữa khu vực thuộc địa của Anh và Pháp.

Câu hỏi 2 mục 1a SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 32): Theo em, cách thức tiến hành xâm lược các nước Đông Nam Á của thực dân phương Tây có những điểm chung gì?
Trả lời:
- Các nước thực dân đều tận dụng thời điểm các quốc gia Đông Nam Á suy thoái chính trị, kinh tế để xâm nhập thông qua các hoạt động giao thương, truyền giáo cùng nhiều cuộc nổi dậy chống lại chế độ phong kiến.

b) Chính sách cai trị

Câu hỏi mục 1b SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 34): Khai thác các tư liệu 2, 3 và thông tin trong mục, trình bày chính sách cai trị của thực dân phương Tây đối với các nước Đông Nam Á.

Trả lời:

- Về chính trị: Thực dân duy trì bộ máy cai trị bằng cách kết hợp quyền lực của mình với các thế lực phong kiến địa phương. Họ tập trung mọi quyền hành (hành chính, lập pháp, tư pháp, quân sự...) vào tay đại diện của chính quyền thực dân, đồng thời sử dụng chính sách "chia để trị" và xây dựng quân đội người bản địa để đàn áp nhân dân.

- Về kinh tế: Thực hiện chính sách bóc lột triệt để, biến các thuộc địa thành nơi cung cấp nguồn nguyên liệu và thị trường tiêu thụ hàng hóa cho chính quốc.

- Về văn hóa - xã hội: Tìm mọi cách kìm hãm người dân trong tình trạng lạc hậu, nghèo đói và làm xói mòn các giá trị truyền thống của các quốc gia.

2. Công cuộc cải cách ở Xiêm

Câu hỏi 1 mục 2 SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 36): Trình bày nét chính về công cuộc cải cách ở Xiêm.
Trả lời:

- Về kinh tế:

+ Khuyến khích đầu tư vào công nghiệp và đường sắt, biến Băng Cốc thành trung tâm buôn bán của khu vực.

+ Áp dụng các biện pháp miễn giảm thuế nông nghiệp từ năm 1874 để thúc đẩy sản xuất và khai khẩn đất hoang, đồng thời ban hành quy định quản lý ruộng đất hiện đại vào đầu thế kỷ XX.

- Về hành chính: Từ năm 1892, Ra-ma V đã tiến hành cải cách hành chính theo mô hình của phương Tây.

- Về giáo dục: Nhà vua rất chú trọng giáo dục và đã công bố chương trình giáo dục đầu tiên ở Xiêm vào năm 1898, sau khi đi khảo sát tại châu Âu.

- Về ngoại giao:

+ Ra-ma V thực hiện các chuyến công du sang châu Âu năm 1897 để gặp gỡ đại diện các chính phủ Anh, Pháp, Đức, Nga nhằm xóa bỏ các hiệp ước bất bình đẳng.

+ Chấp nhận cắt một số vùng lãnh thổ thuộc ảnh hưởng ở Lào, Cam-pu-chia cho Pháp (1907) và ở Mã Lai cho Anh (1909) để bảo vệ nền độc lập của đất nước.

Câu hỏi 2 mục 2 SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 36): Vì sao Xiêm là nước duy nhất ở khu vực Đông Nam Á không trở thành thuộc địa của thực dân phương Tây.
Trả lời:
- Xiêm là nước duy nhất ở khu vực Đông Nam Á không trở thành thuộc địa của thực dân phương Tây là nhờ chính phủ đã chủ động triển khai cải cách đất nước một cách toàn diện trên mọi mặt (từ kinh tế, hành chính đến giáo dục, ngoại giao) ngay khi đối mặt với nguy cơ xâm lăng. Thành quả từ cuộc cải cách này đã củng cố tiềm lực quốc gia, có thực lực để thực hiện đường lối ngoại giao mềm dẻo nhằm giữ vững độc lập, chủ quyền đất nước.

Luyện tập

Luyện tập 1 SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 36): Xây dựng trục thời gian thể hiện những nét chính về quá trình thực dân phương Tây xâm lược các nước Đông Nam Á.
Trả lời:

Luyện tập 2 SGK Lịch sử 11 Kết nối tri thức (trang 36): Theo em, những chính sách cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á đã tác động như thế nào đối với các nước trong khu vực?
Trả lời:

- Những chính sách cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á đã để lại những tác động không nhỏ đối với các nước trong khu vực. Nền kinh tế bị phụ thuộc vào chính quốc, rơi vào tình trạng què quặt, nghèo nàn khi thực dân chỉ tập trung vơ vét khoáng sản, xây dựng đồn điền và bốt lính, không phát triển công nghiệp nội địa. Đời sống của quần chúng nhân dân lâm vào cảnh bần cùng, đói khổ, dẫn đến mẫu thuẫn xã hội ngày càng tăng cao.

Vận dụng

Sưu tầm tài liệu từ sách, báo, internet, viết một bài (khoảng 300 chữ) về quá trình thực dân phương Tây xâm lược và thiết lập nền thống trị ở một nước trong khu vực Đông Nam Á.
Trả lời: 
* Quá trình thực dân Pháp xâm lược và thiết lập nền thống trị ở Việt Nam
     Từ giữa thế kỉ XIX, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Pháp phát triển mạnh. Nhu cầu về thị trường và nguyên liệu đã thúc đẩy thực dân Pháp đẩy mạnh bành trướng sang phương Đông. Lấy cớ bảo vệ đạo Thiên Chúa. Ngày 1/9/1858, Pháp nổ súng tấn công Đà Nẵng, mở đầu quá trình xâm lược Việt Nam.

     Trước sự yếu kém và thiếu quyết tâm của triều đình nhà Nguyễn, Việt Nam dần rơi vào tay Pháp, với Hiệp ước Patơnốt, Pháp đã chính thức thiết lập nền thống trị hoàn toàn, kết thúc giai đoạn tồn tại của Nhà nước phong kiến Việt Nam độc lập.