Mở đầu
Em
hãy cùng các bạn xem bản tin thị trường trên Tivi và trả lời câu hỏi:
1/ Hãy nhận xét về sự biến động của giá cả một loại
hàng hóa trên thị trường
2/ Theo em, những yếu tố nào trên thị trường tác
động đến sự biến động giá cả của hàng hóa đó?
Trả lời:
1/ Giá các loại thịt gia cầm có xu hướng dịch chuyển theo chiều hướng tăng.
2/ Do trước đó, người chăn nuôi đồng loạt tập trung tái đàn lợn khi thấy giá thịt lợn tăng cao, dẫn đến quy mô nguồn cung thịt gia cầm sụt giảm, làm cho giá thịt tăng.
1. Cơ chế thị trường
a. Khái niệm cơ chế thị trường
1/ Để đứng vững trên thị trường, doanh nghiệp của anh M phải giải quyết những mối quan hệ nào?
2/ Để kinh doanh thành công, cần phải tuân theo những yêu cầu nào của cơ chế thị trường?
Trả lời:
1/ Để đứng vững trên thị trường, anh M cần giải quyết hài hòa các quan hệ với khách hàng, đối thủ cạnh tranh trực tiếp và các nhà cung ứng nguyên vật liệu.
2/ Để kinh doanh thành công, cần tuân theo một số yêu cầu sau:
+ Quy luật cạnh tranh.
+ Cung cầu, giá cả, lợi nhuận,…
b. Ưu điểm của cơ chế thị trường
Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:
1/ Ngành dệt may Việt Nam đã chịu tác động gì từ cơ chế thị trường?
2/ Điều gì đã giúp cho ngành dệt may Việt Nam ngày càng trụ vững và phát triển?
Trả lời:
1/ Từ cơ chế thị trường, nghành dệt may Việt Nam đã thúc đẩy doanh nghiệp không ngừng đổi mới công nghệ, đầu tư hệ thống máy móc hiện đại, nâng cao trình độ tay nghề và năng lực của người quản lí. Đồng thời nắm bắt và đáp ứng những yêu cầu của khách hàng trong nước và ngoài nước.
2/ Nhờ nắm bắt và chủ động thích ứng với những yêu cầu của cơ chế thị trường, ngành dệt may Việt Nam ngày càng trụ vững và phát triển, gia tăng hiệu quả kinh tế và đóng góp lớn vào sự tăng trưởng chung của quốc gia.
c. Nhược điểm của cơ chế thị trường
Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:
1/ Hãy nêu những nhược điểm của cơ chế thị trường ở thông tin trên.
2/ Theo em, ngoài những nhược điểm trên, cơ chế thị trường còn có những nhược điểm nào khác?
Trả lời:
1/ Những nhược điểm của cơ chế thị trường ở thông tin trên
- Rủi ro từ biến động: Sản phẩm đang bán chạy bỗng không còn mấy người mua do tác động của cạnh tranh hoặc biến động cung - cầu, làm sụt giảm doanh thu, có khi dẫn đến phá sản.
- Mất cân đối cung - cầu ở quy mô nền kinh tế: Do chạy theo lợi nhuận, các doanh nghiệp đua nhau mở rộng sản xuất trong khi nhu cầu tiêu dùng xã hội tăng không tương ứng. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp không bán được hàng sẽ bị thua lỗ, thậm chí phá sản.
- Suy thoái và khủng hoảng kinh tế: Nền kinh tế có thể bị suy thoái, nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến khủng hoảng.
- Cạnh tranh không lành mạnh và làm giả thương hiệu: Một số cơ sở kinh doanh dùng biện pháp cạnh tranh không lành mạnh, làm giả thương hiệu để lừa dối người tiêu dùng.
- Ảnh hưởng tiêu cực đến doanh nghiệp bị làm giả: Người tiêu dùng bị hiểu lầm, quay lưng lại với những doanh nghiệp có sản phẩm bị làm giả, dẫn đến tình trạng ế ẩm, suy giảm doanh thu, có khi bị thua lỗ hoặc phá sản.
2/ Những nhược điểm khác của cơ chế thị trường:
- Thiệt hại cho người tiêu dùng: Nguy cơ có thể gây ra thiệt hại về sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng.
- Phân hóa giàu nghèo và nguy cơ phá sản: Những người không có điều kiện thuận lợi, kinh doanh kém hoặc gặp rủi ro trong kinh doanh dễ bị thua lỗ, dẫn đến phá sản và trở thành người nghèo.
2. Giá cả thị trường
a. Khái niệm giá cả thị trường
Khách
hàng và nhân viên bán hàng đã thỏa thuận với nhau về điều gì? Kết quả của sự thỏa
thuận đó là gì?
Trả lời:
- Khách hàng và nhân viên bán hàng đã thỏa thuận với nhau về giá cả của 1 sản phẩm với mức giá gốc 500.000 đồng/sản phẩm.
- Kết quả giao dịch: Bên mua quyết định lấy số lượng lớn gồm 50 sản phẩm đó với chiết khấu 5% và cửa hàng đó đã bán được thành công 50 sản phẩm.
b. Chức năng của giá cả thị trường
Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:
1/ Ở thông tin trên, giá cả thị trường thể hiện chức năng thông tin và chức năng phân bố nguồn lực như thế nào?
2/ Nhà nước đã sử dụng giá cả thị trường đề quản lí, thực hiện mục tiêu ổn định, cân đối nền kinh tế như thế nào? Tại sao giá cả thị trường là một công cụ để nhà nước quản lí, thực hiện mục tiêu ổn định, cân đối nền kinh tế?
Trả lời:
1/
- Thông tin: Cung cấp các thông tin thị trường giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định mở rộng hay thu hẹp quy mô sản xuất, giúp người mua điều chỉnh tăng giảm lượng tiêu dùng.
- Phân bổ nguồn lực: Góp phần điều tiết quy mô sản xuất, cân đối cung – cầu.
- Quản lý vĩ mô: Là công cụ để nhà nước thực hiện quản lí, kích thích, đều tiết nền kinh tế.
2/
- Biệp pháp thực hiện: Áp dụng các chính sách bình ổn giá, ban hành khung giá trần, yêu cầu các đơn vị sản xuất, phân phối và hệ thống đại lý bán lẻ phải thực hiện kê khai, công khai bảng giá minh bạch.
- Giá cả thị trường thay đổi sẽ tác động đến đời sống xã hội, do đó Nhà nước bắt buộc phải sử dụng giá cả như một công cụ kiểm soát để giữ vững sự ổn định và cân đối nền kinh tế.
Luyện tập
1. Em đồng tình hay không đồng tình với nhận định nào sau
đây? Vì sao?
a. Trong cơ chế thị trường, người sản xuất hoàn
toàn tự do lựa chọn mặt hàng kinh doanh không cần quan tâm đến các yếu tố khác.
b. Tham gia thị trường thì phảo chấp nhận nguy
cơ rủi ro.
c. Trong cơ chế thị trường, nếu không thích thì
không cần cạnh tranh với ai cả.
d. Giá cả thị trường là yếu tố dẫn dắt hoạt động
của các chủ thể kinh tế trên thị trường.
Trả lời:
a. Không đồng tình. Doanh nghiệp không thể tách rời khỏi các yếu tố thị trường, để duy trì ổn định, họ buộc phải nghiên cứu kỹ nhu cầu khách hàng, giá cả và năng lực cạnh tranh trước khi lựa chọn mặt hàng sản xuất.
b. Đồng tình. Khi tham gia thị trường sẽ chịu sự chi phối của cơ chế thị trường, trong cơ chế thị trường luôn tồn tại tiềm ẩn rủi ro, khủng hoảng, suy thoái.
c. Không đồng tình. Trong cơ chế thị trường luôn tồn tại cạnh tranh, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của bất kỳ cá nhân nào.
d. Đồng tình. Giá cả thị trường cung cấp thông tin để các chủ thể kinh tế đưa ra những quyết định mở rộng hay thu hẹp sản xuất, tăng hay giảm tiêu dùng.
2. Em có nhận xét gỉ về hành vi của các chủ thể sau?
a. Giá dưa hấu trên thị trường tăng cao, mang lại
thu nhập cao gấp rưỡi so với trồng lúa, nhiều người dân ở thôn S quyết định
chuyển đổi từ trồng lúa sang trồng dưa.
b. Nắm bắt nhu cầu tiêu thụ hải sản ở Hà Nội.
ông Y đã mở cửa hàng thu mua hải sản, mang về bán ở các chợ đầu mỗi.
c. Để thu được nhiều lợi nhuận, siêu thị X đã nhập
một số hàng hoá không rõ nguồn gốc rồi dán nhãn mác giả vảo.
d. Khi giá thịt gia cầm tăng quá cao, người tiêu
dùng đã giảm nhu cầu tiêu thụ thịt gia cầm, lựa chọn các loại thực phẩm khác có
giá rẻ hơn.
Trả lời:
a. Việc nhiều người ồ ạt chuyển đổi cây trồng theo biến động sẽ dẫn đến mất cân bằng, dư thừa nguồn cung dưa hấu, khiến giá dưa giảm mạnh, làm cho nguồn cung cấp lúa bị khan hiếm và giá lúa tăng cao.
b. Ông Y đã biết nắm bắt được nhu cầu thị trường ở mọi thời điểm, tận dụng tốt chức năng thông tin của thị trường để tìm kiếm cơ hội kinh doanh, đáp ứng đúng nhu cầu của người tiêu dùng.
c. Siêu thị X đã vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, lừa dối khách hàng, làm mất uy tín doanh nghiệp và có thể bị thị trường tẩy chay hoặc xử lý hình sự.
d. Điều này sẽ giúp cho giá thịt gia cầm giảm xuống mức ổn định.
3. Em
hãy xử lí các tình huống sau:
a. Gia đình M có nghề kinh doanh phở gia truyền.
Khi chuyển đến ở một khu phố mới tuy rất ít nhà dân nhưng ở đó đã có hai quán
phở đang hoạt động, bố mẹ M băn khoăn không biết có nên mở quán phở để kinh
doanh ở đây không?
- Nếu là M, em sẽ nói gì với bố mẹ về quyết định
kinh doanh này?
b. Thấy giá cả các hàng hóa trên thị trường có
xu hướng tăng, bà Y quyết định giữ lại nhiều hàng hóa trong kho để chờ giá tăng
cao hơn mới bán.
- Nếu là người thân, em sẽ có lời khuyên gì cho bà
Y?
Trả lời:
a. M nên khuyên bố mẹ nên tìm hiểu nhu cầu việc ăn uống ở khu phố mới và phân tích điểm mạnh, điểm yếu của hai quán bên cạnh. Từ đó tạo ra được nét đặc trưng riêng biệt (như hương vị, chất lượng dịch vụ, không gian) để tạo lợi thế cạnh tranh rồi mới quyết định đầu tư mở quán.
b. Nếu là người thân của bà Y, em sẽ khuyên bà không nên có tâm lý đầu cơ tích trữ quá mức. Thị trường luôn biến động khó lường, ếu trữ hàng như vậy khi đến một thời điểm nào đó, giá cả có thể đột ngột giảm sâu dẫn đến nguy cơ thua lỗ lớn hoặc đọng vốn.
Vận dụng
Vận dụng 1: Em
hãy viết và chia sẻ quan điểm của em về nhận định “Thị trường luôn luôn đúng”.
Trả lời:
- Thị trường là tấm gương phản chiếu các quy luật khách quan về cung, cầu và giá cả thực tế. Khi doanh nghiệp biết lắng nghe hững tín hiệu đó từ thị trường, họ sẽ đưa ra được những quyết định đầu tư đúng đắn và kiếm được lợi nhuận. Ngược lại, những hành vi chủ quan, đi ngược lại xu thế thị trường đều phải đối mặt với nguy cơ bị đào thải.
Vận dụng 2: Em hãy cùng các bạn trong nhóm khảo sát và viết báo cáo về tình
hình giá cả thị trường một loại hàng hóa ở địa phương em. Sản phẩm: Báo cáo khảo
sát giá cả thị trường, video(nếu có) chú ý rút ra nhận xét tư kết quả khảo sát
Gợi ý:
Em có thể tham khảo những vấn đề sau
để thực hiện khảo sát:
- Loại hàng hóa mà nhóm em lựa chọn là gì?
- Ở địa phương em có khoảng bao nhiêu người sản
xuất/doanh nghiệp,... kinh doanh loại hàng hóa đó?
- Thị hiếu của người tiêu dùng của địa phương em
đối với loại hàng hóa đó?
- Sức cạnh trạnh của loại hàng hóa đó?
- Mức biến động giá cả của loại hàng hóa đó?
Sau khi khảo sát, cùng các bạn thảo luận để rút
ra kết luận từ kết quả khảo sát.
Tham khảo:
BÁO CÁO KHẢO SÁT GIÁ CẢ THỊ TRƯỜNG
Nhóm thực hiện: [Tên nhóm]
Loại hàng hóa khảo sát: Rau củ quả hữu cơ (Rau sạch).
1. Tình hình kinh doanh và thị trường địa phương
- Hiện nay, tại địa phương có khoảng 3 trang trại/hợp tác xã lớn chuyên sản xuất và khoảng 10 cửa hàng tiện ích, sạp sỉ lẻ tại chợ kinh doanh mặt hàng này.
- Người dân tại địa phương ngày càng quan tâm đến sức khỏe nên sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn so với những loại rau thông thường để mua được rau củ quả sạch, có nguồn gốc rõ ràng.
- Các cơ sở kinh doanh cạnh tranh với nhau chủ yếu về độ tươi ngon, chứng nhận an toàn thực phẩm và chất lượng dịch vụ.
2. Biến động giá cả hàng hóa
- Qua khảo sát, mức giá của loại hàng hóa này có sự biến động rõ rệt theo các yếu tố:
+ Theo mùa vụ: Vào chính vụ, nguồn cung dồi dào thì giá cả khá ổn định và mềm hơn. Ngược lại, vào mùa thời tiết thất thường (mưa bão, ngập úng), giá rau có thể tăng từ 20% đến 40% do nguồn cung khan hiếm.
+ Theo thời điểm: Giá cả thường có xu hướng tăng nhẹ vào các dịp lễ, Tết do nhu cầu tiêu thụ của người dân tăng cao đột biến.
3. Nhận xét và Kết luận
- Giá rau sạch tại địa phương biến động liên tục và chịu tác động trực tiếp từ quy luật cung - cầu và yếu tố thời tiết.
- Khi thời tiết thuận lợi, các cơ sở đồng loạt mở rộng sản xuất dễ dẫn đến tình trạng được mùa nhưng mất giá, gây thua lỗ. Ngược lại, thiên tai có thể làm mất trắng, khiến doanh thu sụt giảm nghiêm trọng.
- Dù giá có biến động, đây vẫn là mặt hàng tiềm năng do nhu cầu tiêu dùng xanh, sạch đang là xu hướng bền vững. Các cơ sở kinh doanh nếu có kế hoạch điều tiết sản lượng tốt và giữ vững uy tín thương hiệu sẽ phát triển rất ổn định.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Giải Kinh tế Pháp luật 10 Bài 4 Cơ chế thị trường (đầy đủ nhất) giúp bạn nắm vững những kiến thức nền tảng về các quy luật kinh tế và các quy định pháp luật hiện hành. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn có cái nhìn đúng đắn, hình thành tư duy chủ động và kỹ năng vận dụng vào các tình huống thực tế trong cuộc sống. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây: