Gợi dẫn trước văn bản đọc
Nêu tên một truyện kể hoặc một bộ phim có nhân vật chính là vị thần. Theo bạn, điều gì làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm đó?
* Truyện: Aladin và cây đèn thần
- Nhân vật chính: Aladin
- Điều làm nên sức hấp dẫn của truyện:
+ Việc xây dựng các vị thần với sức mạnh siêu nhiên, phi thường tạo nên các yếu tố kì ảo, khiến cốt truyện trở nên vô cùng thú vị. Bên cạnh đó, câu chuyện còn ca ngợi sự mưu trí, lòng dũng cảm khi đối diện với những khó khăn nguy hiểm của chàng trai trẻ.
Đọc văn bản
1. Thần trụ trời
1. Chú ý các chi tiết mở đầu câu chuyện
Trả lời:
- Mở đầu câu chuyện là một vũ trụ chưa hề tồn tại, chưa có muôn vật là loài người. Trời đất chỉ là một đám hỗn độn và lãnh lẽo, bao trùm bóng tối mù mịt.
2. Hình dung vóc dáng và những hành động của thần Trụ Trời
Trả lời:
- Thần có vóc dáng khổ lổ, to lớn, mỗi bước chân của thần có thể vượt qua từ từ tỉnh này sang tỉnh nọ, từ đỉnh núi nọ sang đỉnh núi kia.
- Thần đứng dậy, đầu đội trời lên rồi đào đất, đắp đá tạo thành một cái cột vừa to vừa cao để chống đỡ bầu trời. Đây là một hành động vô cùng lớn lao, chỉ có bậc thần linh mới có đủ năng lực làm được.
3. Có những vị thần nào được liệt kê trong bài vè?
Trả lời:
- Những vị thần được liệt kê trong bài vè là: thần đếm cát, thần
tát biển, thần kể sao, thần đào sông, thần trồng cây, thần xây núi, thần trụ trời.
2. Thần sét
Chú ý các chi tiết miêu tả và “tính khí” của thần Sét
Trả lời:
- Thần Sét chuyên trách việc thực thi pháp luật ở trần gian. Khi cần xử án, thần dùng lưỡi búa trên tay, thần tự mình nhảy xuống tận nơi trỏ ngọn cờ vào đầu tội nhân rồi thẳng tay bổ búa xuống. Đôi khi xong việc, thần bỏ lại búa tại đó mà không đem theo. Thần thường ngủ về mùa đông, vào tháng hai, ba mới dậy làm việc.
- Thần có tính khí rất nóng nảy, chỉ cần Ngọc Hoàng sai là đi ngay, hễ nhìn thấy tội nhân là đánh liền nên cũng có lúc gây ra cái chết oan cho cả người và vật.
3. Thần Gió
1. Chú ý hình dạng và hoạt động của thần Gió
Trả lời:
- Thần Gió có hình dạng kì quặc, không có đầu, thường sử dụng một chiếc quạt màu nhiệm làm bảo bối.
- Tùy theo mệnh lệnh của Ngọc Hoàng mà thần tạo ra gió nhỏ hay bão lớn, Khi phối hợp cùng thần Mưa, thậm chí cả thần Sét, sức mạnh của thần trở nên vô cùng đáng sợ. Những buổi tối thần đi dạo ở hạ giới là lúc giữa đồng bằng tự nhiên nổi lên trận gió xoay, dân gian thường gọi là thần Cụt Đầu.
2. Mục đích của việc tạo ra nhân vật đứa con thần Gió là gì?
Trả lời:
- Việc tạo ra đứa con thần Gió giúp lí giải cho hiện tượng khi cây ngải gió cuốn bông, cuốn lá lại, người dân lại biết sắp nổi gió, nổi mưa. Đó chính là sự hóa thân của con thần Gió khi phải chịu hình phạt của Ngọc Hoàng.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 11 (trang 14): Xác định thời gian, không gian, nhân vật và sự kiện chính trong
từng truyện kể
Trả lời:
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 11 (trang 14): Hãy chỉ ra một số dấu hiệu giúp người đọc nhận biết ba truyện kể
trên thuộc nhóm thần thoại suy nguyên.
Trả lời:
- Nhân vật chính: Thần Trụ Trời, thần Sét, thần Gió => đều là
những vị thần sáng tạo thế giới
- Cốt truyện đơn giản
- Chức năng: Lí giải và cắt nghĩa các hiện tượng tự nhiên.
- Câu chuyện gắn liền với không gian vũ trụ đa cõi, thời gian mang tính ước lệ, phiếm chỉ.
- Lối tư duy chất phác, tự nhiên nhưng đầy chiều sâu cùng trí tưởng tượng lãng mạn.
- Nội dung: lí giải về các hiện tượng tự nhiên và đời sống xã hội (sự hình thành của bầu trời, mặt đất, của sấm sét và gió).
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 11 (trang 14): Trong cái nhìn của con người cổ đại, thần Trụ Trời, thần Gió, thần
Sét có hình dạng và “tính khí” ra sao? Sự tưởng tượng về các vị thần ấy được
hình thành trên cơ sở nào?
Trả lời:
- Trong cái nhìn của người cổ đại, thần Trụ Trời, thần Gió, thần Sét đều là các vị thần có hình dạng khổng lồ, tính khí nóng nảy. Các vị thần đều có sức mạnh siêu nhiên.
+ Thần Trụ Trời: Vóc dáng khổ lổ, to lớn, mỗi bước chân của thần có thể vượt qua từ từ tỉnh này sang tỉnh nọ, từ đỉnh núi nọ sang đỉnh núi kia.
+ Thần Sét: mặt mũi nanh ác, tính khí nóng nảy, tiếng quát tháo rất dữ dội, luôn mang bên mình lưỡi búa đá.
+ Thần Gió: hình dạng kì quặc, không có đầu.
- Sự tưởng tượng về các vị thần ấy được hình thành dựa trên những quan sát của con người về hiệu tượng tự nhiên
- Ví dụ:
+ Bầu trời rộng lớn ⇒ Thần Trụ Trời có thân thể
to lớn, dùng đầu đội trời.
+ Sét là những tia nhỏ, âm thanh lớn ⇒
thần Sét có mặt mũi rất nanh ác, tiếng quát tháo rất dữ dội, phản ánh cơn thịnh
nộ của Ngọc Hoàng.
+ Gió không có hình thù rõ ràng ⇒ thần Gió có hình dạng kì
quặc, không có đầu.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 11 (trang 14): Công việc của thần Trụ Trời, thần Sét và thần Gió là gì? Công việc
đó được miêu tả như thế nào, nhằm mục đích gì?
Trả lời:
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 11 (trang 14): Hình tượng thần Trụ Trời, thần Sét và thần Gió phản ánh những
quan niệm, nhận thức gì của người nguyên thủy về thế giới tự nhiên? Những khát
vọng nào đã được họ gửi vào hình tượng đó?
Trả lời:
- Người nguyên thủy nhìn nhận về thế giới đầy bí ẩn với những năng lực kì lạ, khó hiểu. Họ tin rằng vạn vật được tạo ra và chi phối bởi thần linh. Điều này phản ánh nhận thức của họ về tự nhiên chưa thực sự đúng đắn, đầy đủ và chính xác nhưng lại chứa đựng sự khát vọng chinh phục và giải thích thế giới về những điều chưa được giải mã.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 11 (trang 14): Chỉ ra những đặc điểm nổi bật trong cách xây dựng nhân vật của
chùm truyện. Từ đó, nhận xét về thái độ, tình cảm của người xưa đối với thế giới
tự nhiên.
Trả lời:
* Đặc điểm:
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 11 (trang 14): Trong những điều làm nên vẻ đẹp “một đi không trở lại" của
thần thoại, có niềm tin thiêng liêng về một thế giới mà ở đó vạn vật đều có
linh hồn. Theo bạn, niềm tin ấy có còn sức hấp dẫn với con người hiện đại
không? Vì sao?
Trả lời:
- Trong những điều làm nên vẻ đẹp “một đi không trở lại" của thần thoại, có niềm tin thiêng liêng về một thế giới mà ở đó vạn vật đều có linh hồn. Bởi lẽ đến nay, các tín ngưỡng thờ thần vẫn tồn tại. Nó đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người. Khi đối mặt với những khó khăn, con người vẫn tìm về tâm linh như một điểm tựa để tìm kiếm sự bình yên và thấu hiểu giá trị cuộc sống.
Kết nối đọc – viết
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích một chi tiết kì ảo
trong một truyện thần thoại đã học hoặc tự đọc thêm.
Đoạn văn tham khảo
Trong thần thoại, hình ảnh Nữ Oa dùng đá vá trời là một chi tiết đầy ấn tượng. Khi Thủy Thần và Hỏa Thần gây nên cuộc tranh chấp dữ dội, khiến cột chống trời gãy đổ, thế giới rơi vào cảnh hỗn loạn, mang đến tai họa cho loài người. Đau lòng trước nỗi thống khổ của nhân gian, Nữ Oa không ngần ngại vất vả, ngày đêm lặn lội lấy đá làm núi để vá lại những vết thương trên bầu trời. Hình ảnh này không chỉ thể hiện năng lực siêu nhiên, mà còn gửi gắm tình yêu thương bao la và trách nhiệm bảo vệ sự sống. Nhờ công sức của bà, con người được sống dưới bầu trời trong xanh, an tâm chăm lo làm ăn, bốn mùa no đủ, thoát khỏi nỗi sợ hãi về thiên tai hay trước các sinh vật hung ác.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."