Gợi dẫn trước văn bản đọc
1. Bạn
có thích đọc những truyện kể chứa đựng các yếu tố kì ảo không? Vì sao?
Gợi ý:
- Tôi rất thích đọc những truyện kể chứa đựng các yếu tố kì ảo, đón luôn là những tác phẩm đầy mê hoặc khiến chúng bị lôi cuốn bởi những điều không có thực đó. Những yếu tố tưởng tượng, kì ảo đó không chỉ gợi sự tò mò mà còn là công cụ sắc bén được tác giả dân gian để truyền tải thông điệp, khiến mạch truyện trở nên hấp dẫn, sinh động hơn.
2. Trong cuộc sống hằng ngày, đôi khi chúng ta
phải chứng kiến hoặc trải qua những sự việc ngang trái, bất công. Lúc đó, bạn
cảm thấy như thế nào và mong muốn điều gì?
Trả lời:
- Trong cuộc sống, những điều bất công vẫn luôn tồn tại, đôi khi xảy đến với chính bản thân chúng ta hay với người xung quanh. Với tôi, khi chứng kiến hoặc trải qua tình cảnh đó, bản thân luôn cảm thấy bất bình và tức giận. Tôi muốn được đứng lên để đòi lại công bằng, giúp đỡ người chịu khổ và trừng phạt kẻ gây ra những trái ngang cho người khác.
Đọc văn bản
1. Chú ý lời giới thiệu về nhân
vật Tử Văn
Trả lời:
- Mở đầu văn bản, tác giả giới thiệu Tử văn (Soạn), anh là người đất Lạng Giang, huyện Yên Dũng. Tử Văn nổi danh khắp vùng Bắc bởi tính cách cương trực, khảng khái. Anh là người nóng nảy, không bao giờ chịu nhắm mắt làm ngơ trước sự tà gian.
2. Tử Văn
có những suy nghĩ, cảm xúc gì khi nghe câu chuyện của Thổ công?
Trả lời:
- Khi lắng nghe nỗi oan ức của Thổ Công, Tử Văn không khỏi kinh ngạc, tự hỏi vì sao lại có lắm thần linh đến thế. Thế nhưng, sau khi thấu hiểu sự việc, sự kinh ngạc nhanh chóng nhường chỗ cho lòng căm phẫn, anh vô cùng tức giận trước việc “hung yêu tác quái” của tên hung thần, thẳng tay đốt đền trừ hại cho dân, đòi lại công bằng cho vị thần bị áp bức.
3. Dự đoán kết quả cuộc đấu tranh của Tử Văn dưới cõi âm.
Trả lời:
- Cuộc đấu tranh của tử văn dưới cõi âm là một cuộc chiến không khoan nhượng giữa chính nghĩa và tà đạo. Dù biết sẽ đối mặt với vô vàn khó khăn, tuy nhiên chiến thắng sẽ thuộc về chính nghĩa, cái thiện sẽ chiến thắng cái ác. Tử Văn chắc chắn sẽ vạch trần được bộ mặt của tên tướng giặc bại trận của Bắc triều và thắng kiện trước Diêm Vương.
4. Sự
việc nào có tác dụng xoay chuyển tình thế của cuộc xử án?
Trả lời:
- Chi tiết "vua sai người đến Tản Viên để lấy chứng thực" chính là cục diện để xoay chuyển tình thế của cuộc xử án. Nhờ lời dặn dò của Thổ Công, Tử Văn đã tự tin tâu trình với thái độ cứng cỏi, không hề nhún nhường, buộc kẻ gian phải "đớ miệng" trước sự thật.
5. Diễn
biến và kết của cuộc đấu tranh của Tử Văn có giống như suy đoán của bạn không?
Trả lời:
- Diễn biến và kết quả cuộc đấu tranh cũng giống như suy đoán của em. Ngô Tử Văn đã được minh oan và những tên gian ác đã bị trừng trị. Anh không chỉ minh oan cho Thổ thần, giải trừ cho dân một mối tai họa, đem lai công sống an lành mà còn được tiến cử vào chức Phán sự đền Tản Viên, đảm đương nhiệm vụ giữ gìn công lí. Đây chính là cái kết xứng đáng cho một kẻ sĩ dũng cảm.
6. Vì
sao Từ Văn đồng ý nhận thức Phán sự đền Tản Viên?
Trả lời:
- Tử Văn đồng ý đảm nhận chức vụ này vì lòng ngưỡng mộ và tin tưởng dành cho Thổ Công. Quan trọng hơn, anh muốn trở thành một vị quan chính nghĩa, xét xử công bằng để cái thiện được bảo vệ, để kẻ ác không lộng hành, người tốt không chịu khổ. Đây là phần thưởng cao quý cho tinh thần nghĩa hiệp, có ý nghĩa noi gương cho người sau, khích lệ mọi người dũng cảm đấu tranh chống cái ác, bảo vệ công lí.
7. Ai
là người đưa ra lời bình? Nội dung chính của lời bình là gì?
Trả lời:
- Cuối chuyện, Nguyễn Dữ đã để lại những dòng suy ngẫm chứa ý nghĩa sâu xa về khí tiết của kẻ sĩ chân chính: “Than ôi! Người ta thường nói: “Cứng quá thì gãy”. Kẻ sĩ chỉ lo không cứng cỏi được, còn gãy hay không là việc của Trời. Sao lại đoán trước là sẽ gãy mà đổi cứng ra mềm?
- Nội dung lời bình ca ngợi sự cứng cỏi, cương trực của Tử Văn, đồng thời thể hiện niềm tin về về lẽ công bằng ở đời: "Phải đấu tranh đến cùng, bởi chỉ có sự dũng cảm mới đem lại chiến thắng cho chính nghĩa".
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 10 (trang 20): Xác định người kể chuyện trong Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên. Những lời kể nào giúp bạn có được sự hình dung ban đầu về tính cách của nhân vật Tử Văn?
Trả lời:
- Người kể chuyện là tác giả Nguyễn Dữ. Truyện được kể theo ngôi thứ ba. Tác giả không lộ diện trực tiếp mà gửi gắm quan điểm qua hành động và sự chuyển biến tâm lý của nhân vật Tử Văn.
- Những lười kể giúp hình dung về tính cách của
nhân vật Tử Văn:
+ Ngô Tử Văn được giới thiệu trực tiếp là một
người khảng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được, vùng Bắc
vẫn khen là một người cương trực.
→ Chi tiết: “Tử Văn rất tức giận, một hôm tắm
gội sạch sẽ, khấn trời, rồi châm lửa đốt đền. Mọi người đều lắc đầu lè lưỡi, lo
sợ thay cho Tử Văn, nhưng chàng vẫn vung tay không cần gì cả.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 10 (trang 20): Nêu các sự kiện chính của
câu chuyện. Các sự kiện đó được trình bày theo trình tự nào?
Trả lời:
* Các sự kiện chính của truyện:
- Tử Văn châm lửa đốt đền của tên tướng giặc.
- Tử Văn gặp hồn ma tên Bách hộ Thôi và Thổ
thần.
- Tử Văn bị bắt và cuộc đối chất ở Minh ti trước
Diêm Vương.
- Tử Văn được giải oan, giữ chức phán sử đền Tản
Viên.
- Cuộc gặp gỡ giữa quan phán sự và người quen
cũ.
* Các sự kiện chính được trình bày theo trình tự thời gian: Đốt đền -> Gặp hồn ma và Thổ thần -> Bị bắt xuống Minh ty -> Thắng kiện và nhận chức -> Gặp lại người quen.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 10 (trang 20): Tóm tắt diễn biến câu
chuyện xử án. Chỉ ra các yếu tố góp phần làm nên chiến thắng của Tử Văn trong
phiên toà. Theo bạn, yếu tố nào đóng vai trò quyết định trong chiến thắng đó?
Trả lời:
- Diễn biến câu chuyện xử án:
+ Khi đặt chân xuống Âm Phủ, Ngô Tử Văn lập tức bị đẩy vào một phiên tòa xét xử ngay trước mặt Diêm Vương. Trong suốt cuộc tranh luận đầy căng thẳng, cả Tử Văn và gã đội mũ trụ cãi cọ mãi không phân phải trái. Thế nhưng, cục diện đã nhanh chóng thay đổi khi Tử Văn dõng dạc yêu cầu xin giấy tư đền ở Tản Viên để làm sáng tỏ mọi việc. Sự kiên định ấy khiến gã tướng giặc lộ rõ vẻ sợ hãi, nói khéo tha tội Tử Văn. Chẳng chút chần chừ, Diêm Vương lập tức sai người đi chứng thực. Sự thật phơi bày, viên tướng bị xử phạt, bỏ vào ngục Cửu U, Tử Văn được minh oan, ban thưởng và trở về trần gian.
* Có ba yếu tố làm nên chiến thắng của Tử Văn:
- Yếu tố 1: Sự kiện định chính nghĩa của Ngô Tử Văn.
- Yếu tố 2: Sự giúp đỡ của Thổ thần
- Yếu tố 3: Sự quyết định đúng đắn của Diêm Vương
→ Yếu tố đầu tiên là yếu tố quyết định, chính thái độ cương trực của Tử Văn mới là yếu tố quyết định then chốt.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 10 (trang 20): Nhân vật Tử Văn được khắc hoạ
chủ yếu qua những chi tiết nào? Chọn phân tích một số chi tiết tiêu biểu, từ
đó, nhận xét khái quát về tính cách nhân vật này.
Trả lời:
- Ngô Tử Văn qua lời người dẫn chuyện và nhận
xét của những người đương thời là người có tính tình khảng khái, dù đôi khi có hơi chút nóng nảy, nhưng chính sự cương trực của anh đã được nhiều người yêu quý kính trọng từ mọi người xung quanh.
- Càng đi sâu vào các sự kiện, ta càng thấy rõ phẩm chất cao đẹp của anh không hề là hành động bộc phát, mà là một ý chí kiên định:
+ Hành động đốt đền không phải là một sự nông nổi, mà là minh chứng cho cho tinh thần chính nghĩa, quyết tâm diệt trừ cái xấu.
+ Lúc gặp tên tướng giặc trong mộng, thay vì run sợ trước những lời đe dọa, Tử Văn lại chọn cách ngồi "ngất ngưởng". Cho thấy một thái độ ngang tàng, bình tĩnh, không e sợ trước cái xấu, cái ác.
+ Trong cuộc gặp gỡ với Thổ Thần, Tử Văn không chỉ giữ được sự bình bĩnh, mà còn thể hiện trí thông minh sắc bén khi chủ động tìm hiểu về tên tướng giặc để chuẩn bị ứng phó.
+ Ngay cả khi đứng trước Diêm Vương, anh vẫn giữ được phong thái cứng cỏi: “Ngô Soạn này là một kẻ sĩ ngay thẳng ở trần gian, có tội lỗi gì xin bảo cho, không nên bắt phải chết một cách oan uổng”.
→ Kết luận: Ngô Tử Văn không chỉ là một nhân vật văn học, mà là biểu tượng cho tinh thần dũng cảm, cương trực, khẳng khái, luôn sẵn sàng đứng lên bảo vệ cái tốt và diệt trừ cái xấu.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 10 (trang 20): Sáng tạo chi tiết người
đi đường gặp Tử Văn ngồi trên “xe quan Phán sự" và việc người đời sau
truyền nhau về "nhà quan Phán sự", tác giả muốn nhấn mạnh điều gi?
Trả lời:
- Hai chi tiết trên khẳng định triết lý: “Người ở hiền gặp lành và sẽ được đền đáp xứng đáng”. Chức phán sự đền Tản Viên là phần thưởng xứng đáng dành cho Tử Văn, có ý nghĩa noi gương cho người sau, khích lệ mọi người dũng cảm đấu tranh cho cái ác, bảo vệ công lí.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 10 (trang 20): Thế giới thần linh, ma quỷ
trong truyện là sản phẩm hư cấu nghệ thuật của Nguyễn Dữ. Khám phá thế giới đó,
bạn hiểu thêm được điều gì về chủ đề của tác phẩm?
Trả lời:
- Thế giới thần linh, ma quỷ như một tấm gương phản chiếu thực tại, phản ánh một xã hội đầy rẫy bất công, khổ cực của những con người thấp cổ bé họng trong xã hội. Nơi kẻ quyền thế bao che cho cái ác, đẩy người lương thiện vào đường cùng.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 10 (trang 20): Nêu quan niệm về kẻ sĩ được thể
hiện trong lời bình cuối truyện. Bạn có đồng tình với quan niệm đó không? Vì
sao?
Gợi ý:
- Em hoàn toàn đồng tình với quan niệm về kẻ sĩ được thể hiện trong lời bình cuối truyện. Kẻ sĩ là những trí thức bản lĩnh, có hiểu biết, không nên vì sợ hãi mà thu mình. Sự cứng cỏi chính là phẩm chất cần thiết để bảo vệ lẽ phải trong mọi hoàn cảnh.
Kết nối đọc - viết
Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ)
phân tích một yếu tố làm nên sức hấp dẫn của câu chuyện trong Chuyện chức Phán
sự đền Tản Viên.
Bài tham khảo
Sức hấp dẫn của "Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên" không chỉ nằm ở cốt truyện kịch tính mà còn ở cách Nguyễn Dữ khéo léo dùng thế giới tâm linh để phê phán hiện thực. Thông qua lời nói của Diêm Vương với đám quan lại âm phủ, tác giả đã gián tiếp phơi bày bộ mặt của xã hội phong kiến lúc bấy giờ, nơi những kẻ có quyền lực chia bè kết phái, khiến người dân thấp cổ bé họng rơi vào cảnh khổ cực.
Thế giới ma quỷ trong truyện không chỉ để dọa người, mà là tấm gương phản chiếu những điều nhức nhối của xã hội thực tại. Chính những giá trị hiện thực sâu sắc này đã biến câu chuyện trở thành một tác phẩm có sức sống bền bỉ, khiến người đọc không chỉ bị lôi cuốn bởi yếu tố kì ảo mà còn trăn trở về đạo lý ở đời, nơi con người luôn khao khát tìm kiếm sự tử tế và lẽ sống chân chính.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Tản Viên từ Phán sự lục Ngữ văn 10 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."