Trước khi đọc
1. Hãy kể tên
một số nhân vật lịch sử mà em biết. Em thích nhất nhân vật nào? Vì sao?
Trả lời:
- Trong số những nhân vật lịch sử dộc tộc mà em biết như Hai Bà Trưng, Đinh Bộ Lĩnh, Lê Lợi, Trần Quốc Toản hay Nguyễn Huệ...Người để lại cho em nhiều ấn tượng nhất là Lê Lợi. Chính nhờ sự lãnh đạo tài tình của ông, quân dân ta đã đồng lòng đánh đuổi giặc Minh, giành lại độc lập cho dân tộc.
2. Chia sẻ
những hiểu biết của em về người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ.
Trả lời:
- Nguyễn Huệ (1755 - 1792), hay còn được biết đến với tên gọi là vua Quang Trung, là một người anh hùng áo vải. Ông là người có công lao vĩ đại khi đánh đổ cả hai chính quyền phản động ở Đàng Trong và Đàng Ngoài, đồng thời lập nên những chiến công vang dội trước quân xâm lược Mãn Thanh và quân Xiêm, thực hiện được khát vọng thống nhất đất nước của dân tộc vào cuối thể kỉ thứ 18.
- Trong hoạt động quân sự, ông là một thiên tài thực thụ khi luôn chủ động tập hợp lực lượng, đánh vào những mục tiêu chiến lược trọng yếu nhất và hành động liên tục, bất ngờ, chớp nhoáng khiến đối phương hoàn toàn trở tay không kịp. Trên phương diện chính trị, Nguyễn Huệ tỏ rõ là một người có tầm nhìn sáng suốt vượt thời đại. Từ mục tiêu ban đầu của phong trào nông dân là lật đổ ách áp bức Trịnh - Nguyễn, ông đã nâng tầm nhận thức để gánh vác sứ mệnh lớn lao của cả dân tộc, đánh đuổi ngoại xâm và thống nhất đất nước.
Đọc văn bản
Theo dõi: Thời điểm
diễn ra các sự kiện và thái độ, phản ứng của Bắc Bình Vương.
Trả lời:
- Thời điểm diễn ra sự kiện: Quân Thanh đến Thăng Long.
- Thái độ, phản ứng của Bắc Bình Vương: Nghe tin dữ, vô cùng giận dữ, tức tốc triệu tập các tướng sĩ để bàn bạc và lập tức muốn đích thân chinh cầm quân đi ngay.
Theo dõi: Những công
việc Quang Trung đã tiến hành và thời điểm nhà vua hạ lệnh xuất quân.
Trả lời:
- Những
công việc Quang Trung đã tiến hành:
+ Ông cho xây dựng đàn tế trên núi Bân để làm lễ cáo tế trời đất, các vị thần sông, thần núi, chuẩn bị áo cổn mũ miện để lên ngôi hoàng đế, đồng thời quyết định bãi bỏ niên hiệu Thái Đức năm thứ 11 của vua Tây Sơn Nguyễn Nhạc để thay bằng niên hiệu Quang Trung năm đầu tiên. Ngay sau khi đại lễ hoàn thành, nhà vua ban lệnh xuất quân.
- Thời điểm
nhà vua hạ lệnh xuất quân: 25 tháng Chạp năm Mậu Thân (1788)
Theo dõi: Nội dung
lời phủ dụ quân lính của vua Quang Trung.
Trả lời:
- Lời dụ của vua Quang Trung thể hiện 3 mục đích lớn:
+ Khẳng định chủ quyền đất nước của dân tộc, lên án, tố cáo hành động xâm lược vô nghĩa của quân Thanh.
+ Khơi dậy niềm tự hào qua truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của cha ông, đồng thời kêu gọi toàn thể binh sĩ đồng lòng, dốc sức diệt giặc.
+ Đề ra kỉ luật quân đội nghiêm minh, rõ ràng.
Theo dõi: Lời của vua
Quang Trung nói với các tướng lĩnh.
Trả lời:
- Các ngươi
đem thân thờ ta, đã làm chức tướng soái. Ta giao cho toàn hạt cả 11 thừa tuyên,
lại cho tùy tiện làm việc. Vậy mà giặc đến không đánh nổi một trận, mới nghe
tiếng đã chạy trước......
Dự đoán: Theo em,
kết quả trận đánh giữa quân Tây Sơn và quân Thanh sẽ như thế nào? Dựa vào đâu
em dự đoán như vậy?
Trả lời:
- Nghĩa quân Tây Sơn dưới sự lãnh đạo của vua Quang Trung sẽ giành chiến thắng và đại phá được quân Thanh. Niềm tin này hoàn toàn dựa vào sự quyết đoán, bản lĩnh trong cách đưa ra chiến lược chiến đấu của Quang Trung với binh lính.
Đối chiếu: Em có đoán
đúng kết quả trận đánh không?
Trả lời:
- Em đã
đoán đúng kết quả trận đánh.
Theo dõi: Những chi
tiết miêu tả hành động, thái độ của Tôn Sĩ Nghị.
Trả lời:
- Khi ở trong thành Thăng Long, Tôn Sĩ Nghị hoàn toàn không hay biết gì về tình hình nguy cấp xung quanh, tâm trí hắn chỉ dồn vào những buổi yến tiệc, vui chơi chúc mừng. Đến khi biến cố ập đến, hắn sợ mất mật, cuống cuồng dẫn nhóm lính kỵ binh thân cận tháo chạy qua cầu phao, ngay cả giáp còn chưa kịp mặc, ngựa cũng chưa kịp đóng yên.
Theo dõi: Hành động,
thái độ của vua Lê Chiêu Thống khi nghe tin quân Tây Sơn kéo vào thành.
Trả lời:
- Trong cơn hoảng loạn khi nghe tin quân Tây Sơn áp sát thành, vua Lê Chiêu Thống đã vội vã cùng thuộc hạ thân tín là Lê Quỳnh và Trịnh Hiến hộ tống thái hậu chạy trốn ra ngoài. Chạy đến bến sông thì cầu phao đã bị đứt, thuyền bè cũng chẳng còn. Cả bọn bèn gấp rút chạy đến Nghi Tàm, may mắn gặp được một chiếc thuyền chài đánh cá, chúng liền cướp lấy rồi chèo sang bờ Bắc để thoát thân.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK Ngữ văn 8 (trang 23): Đoạn
trích có thể chia thành mấy phần? Nêu nội dung chính của từng phần.
Trả lời:
+ Phần 1
(từ đầu đến 25 tháng Chạp năm Mậu Thân (1788)): Quân Thanh xâm lược
+ Phần 2
(tiếp… rồi kéo vào thành): Nghĩa quân Tây Sơn dưới sự dẫn dắt tài ba và chiến
lược tài tình của vua Quang Trung đã dành chiến thắng thần tốc.
+ Phần 3
(còn lại): Tình cảnh thảm hại vua Lê Chiêu Thống và sự thất bại của quân Thanh.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 8 (trang 23): Em
hãy liệt kê những nhân vật và sự kiện lịch sử được tác giả đề cập trong văn
bản.
Trả lời:
- Nhân vật
được đề cập: Quang Trung, La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp, Ngô Văn Sở, Lê Chiêu
Thống, Tôn Sĩ Nghị,...
- Sự kiện
lịch sử: ngày 25 tháng Chạp năm Mậu Thân, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy
hiệu là Quang Trung, chỉ huy quân tiến ra Bắc tiêu diệt quân Thanh; đêm 30 Tết,
quân ta vượt sông Gián tiêu diệt gọn quân địch ở đồn tiền tiêu; đêm mùng 3 Tết,
bao vây tiêu diệt đồn Hà Hồi; đêm mùng 5 Tết, quân ta tấn công và hạ đồn Ngọc
Hồi; quân Thanh thất bại thảm hại, Tôn Sĩ Nghị và Lê Chiêu Thống tháo chạy;...
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 8 (trang 23): Tìm
những chi tiết tiêu biểu miêu tả thái độ, lời nói và hành động của Bắc Bình
Vương khi nghe tin báo quân Thanh xâm lược nước ta. Những chi tiết đó cho thấy
đặc điểm tính cách nào của nhân vật?
Trả lời:
- Những chi tiết tiêu biểu miêu tả thái độ, lời nói và hành động của Bắc Bình Vương khi nghe tin báo quân Thanh xâm lược:
+ Vô cùng tức giận, ngay lập tức triệu tập tướng lĩnh, muốn tự mình đích chân cầm quân ra trận chiến đấu. Ông đã nhanh chóng thực hiện một loạt việc hệ trọng: tế cáo trời đất cùng với các thần sông, thần núi, chuẩn bị mũ miện áo cổn để lên ngôi hoàng đế, sau đó hạ lệnh xuất quân ngay khi nghi lễ kết thúc.
- Nét tính cách nổi bật: Những hành động đó đã khắc họa chân thực một vị minh quân đầy lòng yêu nước, thương dân, luôn quyết đoán, hành động mạnh mẽ và là một người có tầm nhìn chiến lược sâu rộng.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 8 (trang 23): Nêu
cảm nhận của em về nhân vật vua Quang Trung được khắc họa trong đoạn trích, qua
đó nhận xét cảm hứng của tác giả với vị anh hùng dân tộc này.
Trả lời:
- Trong đoạn trích, hình ảnh vua Quang Trung được khắc họa là một vị hoàng đế có trí tuệ sáng suốt, nhạy bén, là người có tầm nhìn xa trông rộng, chiếc lược hơn người, ở ông luôn thường trực một tình yêu đất nước mãnh liệt, với phong thái hành động vô cùng quả cảm, quyết đoán và thần tốc.
- Cảm hứng của tác giả với vị anh hùng dân tộc Quang Trung:
+ Dù thuộc dòng dõi cựu thần nhà Lê, tác giả Ngô Gia Văn Phái vẫn dành những lời lẽ trang trọng, oai phong và lẫm liệt nhất để ngợi ca vua Quang Trung. Cảm hứng này bắt nguồn từ tinh thần tự hào dân tộc và thái độ tôn trọng sự thật lịch sử một cách khách quan, công tâm của người cầm bút.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 8 (trang 23): Nhân
vật Lê Chiêu Thống được khắc họa rõ nét qua những chi tiết tiêu biểu nào? Phân
tích một chi tiết đặc sắc, thể hiện rõ bản chất của nhân vật Lê Chiêu Thống,
qua đó thấy được thái độ của tác giả đối với nhân vật này.
Trả lời:
- Khi hay tin có việc biến ấy, Lê Chiêu Thống vội vàng cùng đám thuộc hạ Lê Quỳnh, Trịnh Hiến đưa thái hậu tháo chạy ra ngoài. Đến bến sông, đối mặt với cảnh cầu phao đứt, thuyền bè cũng không, chúng bèn gấp rút chạy đến Nghi Tàm, cướp lấy chiếc thuyền đánh cá rồi chèo sang bờ Bắc chạy trốn.
- Phân tích: Bản chất ích kỷ, hèn nhát của vua tôi Lê Chiêu Thống lộ rõ khi họ sẵn sàng "cõng rắn cắn gà nhà", bắt tay với giặc Thanh hòng giữ vững ngai vàng dòng tộc, đẩy vận mệnh đất nước vào tay kẻ thù. Lê Chiêu Thống không xứng đáng với vị thế của bậc quân vương. Kết cục thảm hại của kẻ bán nước là phải chạy chạy bán sống, bán chết, nhịn đói lẩn trốn. Ông cùng kẻ cầu cạnh chỉ biết “nhìn nhau than thở, oán giận chảy nước mắt”. Bằng một giọng văn chậm rãi, tác giả vừa tái hiện chân thực sự thảm bại của kẻ phản bội, vừa gửi gắm nỗi ngậm ngùi, xót xa trước sự suy tàn, nhu nhược của một bậc đế vương trong lịch sử dân tộc.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 8 (trang 23): Sự
đối lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống, giữa quân Tây Sơn và
quân Thanh có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện chủ đề của đoạn trích?
Hãy khái quát chủ đề đó.
Trả lời:
- Sự đối
lập giữa hai nhân vật Quang Trung và Lê Chiêu Thống, giữa quân Tây Sơn và quân
Thanh có tác dụng quan trọng trong việc thể hiện chủ đề của đoạn trích:
+ Làm nổi
bật hình ảnh vua Quang Trung với vẻ đẹp anh hùng, dũng cảm, mưu lược.
+
+ Ngợi ca sự hào hùng, chiến công thần tốc của nghĩa quân Tây Sơn trước hình ảnh rệu rã, dẫm đạp lên nhau chạy trốn của quân Thanh.
- Khái quát chủ đề: Đoạn trích ca ngợi tinh thần và khí thế hàng hùng của phong trào Tây Sơn cùng tài cầm quân xuất chúng của người anh hùng Quang Trung. Đồng thời phơi bày sự mục nát, sụp đổ của triều đại phong kiến Lê - Trịnh.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 8 (trang 24): Ở
đoạn trích này, những yếu tố đặc trưng nào của truyện lịch sử đã được tác giả
sử dụng? Hãy nhận xét về nghệ thuật kể chuyện lịch sử của tác giả.
Trả lời:
- Ở đoạn
trích này, những yếu tố đặc trưng của truyện lịch sử đã được tác giả sử dụng
là:
+ Tái hiện
lại sự kiện, nhân vật ở một thời kì, một giai đoạn lịch sử cụ thể.
+ Cốt
truyện được xây dựng trên các cơ sở các sự kiện đã xảy ra nhằm thể hiện chủ đề
của tác phẩm.
+ Truyện
khắc họa nhân vật nổi tiếng: vua Quang Trung, Lê Chiêu Thống…
+ Ngôn ngữ
truyện kể và nhân vật phù hợp với thời đại được miêu tả.
- Nghệ
thuật kể chuyện:
+ Lối văn
trần thuật đặc sắc.
+ Không ghi
chép sự kiện một cách gấp gáp qua từng mốc thời gian mà miêu tả cụ thể hành
động, lời nói.
+ Miêu tả được thế đối lập giữa hai đội quân và trung thành với lịch sử dân tộc.
Viết kết nối với đọc
Viết
đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) nêu cảm nhận về một chi tiết trong văn bản Quang
Trung đại phá quân Thanh để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất.
Đoạn văn tham khảo
Trận đánh đồn Ngọc Hồi - Thanh Trì - Hà Nội vào mờ sáng mùng 5 Tết - một cứ điểm phòng thủ trọng yếu nhất của địch với hàng vạn quân tinh nhuệ đóng giữ là chi tiết để lại trong em nhiều ấn tượng nhất. Đồn luỹ được xây đắp kiên cố, xung quanh đều cắm chông sắt và chôn địa lôi dày đặc. Trước tình thế đó, vua Quang Trung đã thể hiện sự mưu trí của mình khi cho ghép các tấm ván phủ rơm thấm nước để làm lá chắn, rồi tuyển chọn những binh sĩ khỏe mạnh dàn thành trận chữ "nhất" xông lên làm hỏa lực của quân địch hoàn thành mất đi hiệu lực. Ngay cả khi chúng dùng ống phun khói lửa hòng làm quân ta rối loạn, sự đổi hướng đột ngột của chiều gió đã khiến kẻ thù rơi vào cảnh tự đốt mình.
Nắm bắt thời cơ, vua Quang Trung liền gấp rút sai dội khiêng ván vừa che vừa xông thẳng lên trước, khi gươm giáo hai bên đã chạm nhau thì quăng ván xuống đất, dùng dao ngắn chém bừa, quân Thanh không chống đỡ nổi, bỏ chạy tán loạn, giày xéo lên nhau mà chết. Trước đó nhà vua Tây Sơn đã sai một toán quân theo bờ đê Yên Duyên kéo lên, mở cờ dóng trống để làm nghi binh phía đông khiến quân Thanh lại càng sợ tìm lối tắt đế trốn. Thấy voi từ Đại Áng tới, quân Thanh đều hết hồn hết vía, vội trốn xuống Đầm Mực, chịu cảnh bị voi lùa cho giày đạp chết hàng vạn người. Trận đánh đó không chỉ thể hiện tài thao lược quân sự tài tình của vua Quang Trung mà còn khắc họa sinh động sức mạnh, tinh thần quyết chiến quyết thắng của nghĩa quân Tây Sơn.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Quang Trung đại phá quân Thanh Ngữ văn 8 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."