Trước khi đọc
1. Chia sẻ cảm
nghĩ của em về người anh hùng nhỏ tuổi Trần Quốc Toản (qua các tài liệu lịch
sử, sách báo, phim ảnh… mà em đã đọc, đã xem).
Trả lời:
- Trong lịch sử chống quân Nguyên lần thứ hai, cái tên Trần Quốc Toản đã trở thành một câu chuyện nổi tiếng được lưu danh sử sách muôn đời của một thiếu niên anh hùng. Vì tuổi đời còn quá trẻ, ông không được tham gia cùng các quan bàn chuyện đánh giặc, thay vào đó chỉ được ban tặng một quả cam. Sự uất ức và lòng yêu nước dồn nén đến mức ông đã vô tình bóp nát quả cam trong tay từ lúc nào không hay trên đường trở về. Hình ảnh đó chính là minh chứng cho tinh thần kiên định, lòng dũng cảm của một người trẻ trước vận mệnh của đất nước.
2. Ngoài Trần
Quốc Toản, em còn biết thêm những nhân vật thiếu nhi lỗi lạc nào trong lịch sử?
Trả lời:
- Những
nhân vật thiếu nhi lỗi lạc trong lịch sử mà em biết là: Kim Đồng, Lý Tự Trọng,
Nguyễn Bá Ngọc, Trần Quốc Toản…
Đọc văn bản
Theo dõi: Quang cảnh,
không khí ở bến Bình Than – nơi diễn ra một hội nghị quan trọng.
Trả lời:
- Quang cảnh:
- Không khí: Toát lên vẻ tráng lệ, khí thế và tràn ngập. Vẻ đẹp ấy được ví như gấm hoa khi chứng kiến những lá cờ bay múa trên các đoàn thuyền.
Theo dõi: Những ý
nghĩ của nhân vật xen vào lời của người kể chuyện.
Trả lời:
- “Cha ta
mất sớm, nên ta mới phải đứng rìa nhục nhã thế này!”
- “Đứng mãi
đây cho đến bao giờ? Thôi thì liều một chết vậy. Ta cứ xuống, chỉ nói hai tiếng
xin đánh, rồi mặc cho triều đình luận tội.”
- “Ta sẽ
chiêu binh bãi mã, cầm quân đi đánh giặc. Xem cái thằng ngoài rìa này có phải
là một kẻ toi cơm không.”
Theo dõi: Hoài Văn có
những suy nghĩ gì khi thấy các vương hầu họp bàn việc nước?
Trả lời:
- Hoài Văn tin chắc rằng cuộc họp kéo dài này suy cho cùng cũng chỉ xoay quanh chuyện quyết định chống trả hay nhượng bộ cho quân Nguyên mượn đường để tiến đánh Chiêm Thành. Dã tâm thôn tính bờ cõi nước Nam của kẻ thù đã lộ rõ suốt hai năm qua, việc mượn đường thực chất chỉ là cái cớ để chiếm lấy giang sơn. Việc cần làm duy nhất là nghênh chiến, cớ sao phải kéo nhau ra tận đây để bàn bạc tới lui nhiều lần?
Dự đoán: Điều gì sẽ
xảy ra khi Hoài Văn có hành động vượt khuôn phép?
Trả lời:
- Hành động liều lĩnh, vượt khôn phép ấy có thể khiến Hoài Văn lập tức bị quân lính vây bắt, thậm chí có thể sẽ bị trị tội nặng.
Theo dõi: Hoài Văn
giải thích như thế nào về hành động của mình?
Trả lời:
- Chàng tự nhận thức được hành động của mình là mang tội lớn. Dẫu vậy, chàng thẳng thắn bày tỏ rằng khi đất nước lâm nguy thì ngay cả một đứa trẻ cũng không thể đứng ngoài cuộc, huống chi bản thân chàng đã khôn lớn. Chàng chưa đến tuổi dự bàn tiệc nước, nhưng lại không cam tâm ngồi yên như cỏ cây. Bởi lẽ, vua lo thì kẻ thần tử cũng phải lo. Cha mất sớm, được chú nuôi nấng, dạy dỗ những điều trung nghĩa từ thuở nhỏ. Chàng liều mạng đến đây chỉ mong được góp một vài lời. đồng thời muốn hỏi chú xem vua và các vương hầu quyết định đánh trả hay chấp nhận cho giặc mượn đường.
Theo dõi: Thái độ của
Trần Quốc Toản thể hiện như thế nào qua lời nói?
Trả lời:
- Từng lời nói của Trần Quốc Toản đã lột tả rõ sự bức xúc, căm phẫn tột độ cùng thái độ bất bình khi nghe có người muốn lựa chọn giải pháp hòa hoãn với giặc.
Đối chiếu: Cách nhà
vua xử lí hành động của Trần Quốc Toản có đúng như dự đoán của em không?
Trả lời:
- Đúng như
dự đoán của em
Theo dõi: Tâm trạng
của Hoài Văn.
Trả lời:
- Trong lòng Hoài Văn đan xen cả nỗi tủi hờn, sự tức giận lẫn ấm ức. Cảm giác ấy càng lên cao khi chàng nhận ra ngay cả đám quân Thánh Dực cũng đang cười thầm chế giễu mình.
Trả lời câu hỏi
Câu hỏi 1 SGK
Ngữ văn 8 (trang 15): Hãy
tóm tắt nội dung văn bản và cho biết câu chuyện dựa trên bối cảnh của sự kiện
lịch sử nào.
Trả lời:
* Tóm tắt:
* Bối cảnh lịch sử: Câu chuyện lấy bối cảnh vào thế kỷ XIII dưới thời nhà Trần. Lúc bấy giờ, nước ta phải đối mặt với quân Nguyên – một đội quân xâm lược hết sức hùng mạnh.
Câu hỏi 2 SGK Ngữ văn 8 (trang 15): Hoài
Văn Hầu Trần Quốc Toản có tâm trạng như thế nào khi phải đứng trên bờ nhìn
quang cảnh một sự kiện đặc biệt đang diễn ra ở bến Bình Than?
Trả lời:
- Sự nôn nóng, tức giận hiện rõ trong tâm trí Hoài Văn Hầu khi phải đứng trên bờ quan sát. Chàng cảm thấy vô cùng ghen tị khi thấy các em họ chỉ hơn mình năm, sáu tuổi lại được tham dự họp bàn việc nước với nhà vua. Nhớ về người cha quá cố, chàng lại càng cay đắng khi phải chịu cảnh đứng rìa nhục nhã.
Câu hỏi 3 SGK Ngữ văn 8 (trang 15): Khi
bị quân Thánh Dực ngăn cản xuống bến gặp vua, Trần Quốc Toản có hành động gì
khác thường? Vì sao Trần Quốc Toản có hành động như vậy?
Trả lời:
Khi bị quân
Thánh Dực ngăn cản xuống bến gặp vua, Trần Quốc Toản đã có hành động:
+ Tuốt
gươm, trừng mắt lên một cách điên dại "Không buông ra ta chém"
+ Mặt đỏ
bừng bừng và quát lớn: "Ta xuống xin bệ kiến quan gia, không kẻ nào được
giữ ta lại. Lôi thôi thì hãy nhìn gươm này!"
+ Trần Quốc
Toản vung gươm, không ai dám đến gần
- Những hành động ấy xuất phát từ nỗi lo lắng cho tình hình an nguy của đất nước khiến Trần Quốc Toản khao khát được diện kiến vua ngay lập tức để bày tỏ quyết tâm của mình.
Câu hỏi 4 SGK Ngữ văn 8 (trang 15): Chứng
kiến hành động và nghe lời tâu bày của Trần Quốc Toản, vua Thiệu Bảo có thái độ
và cách xử lí thế nào? Thái độ và cách xử lí đó cho thấy điều gì ở vị vua này?
Trả lời:
- Chứng kiến hành động và nghe lời tâu bày của Trần Quốc Toản, vua nhìn sang Hưng Đạo Vương với nụ cười nhẹ và cái gật đầu thấu hiểu. Nhà vua quyết định tha tội, ân cần khuyên nhủ Quốc Toản nên về quê chăm mẹ, đồng thời tặng cho chàng một quả cam quý.
- Thái độ và cách xử lí đó cho thấy vua Thiệu Bảo là một người hiền từ, anh minh và sáng suốt.
Câu hỏi 5 SGK Ngữ văn 8 (trang 15): Trong
lời người kể chuyện đôi chỗ xen vào những ý nghĩ thầm kín của nhân vật Trần
Quốc Toản. Hãy nêu một vài trường hợp và phân tích tác dụng của sự đan xen đó.
Trả lời:
- Trường hợp trong lời người kể có đan xen ý nghĩ thầm kín của nhân vật Trần Quốc Toản là cảnh sau khi nhận cam vua ban, Hoài Văn lủi thủi bước ngược lên bờ trong sự uất ức. Chàng vừa nghĩ đến sự cợt nhả của quân Thánh Dực, vừa nung nấu ý định chiêu binh mãi mã. "Hoài Văn đỡ lấy quả cam, tạ ơn vua...càng bóp mạnh.”
- Tác dụng: Việc đan xen ý nghĩ của nhân vật trong lời kể khiến cho câu chuyện trở nên sinh động và chân thực hơn, khiến người đọc không chỉ đơn thuần theo dõi các sự việc đang diễn ra mà còn thấy được những ý nghĩ thầm kín để qua đó hiểu hơn về tiến trình tâm lý và biết được tính cách thực sự của nhân vật Quốc Toản.
Câu hỏi 6 SGK Ngữ văn 8 (trang 15): Những
nét tính cách nào của Trần Quốc Toản được thể hiện qua lời đối thoại với các
nhân vật khác trong truyện?
Trả lời:
- Khi đối
thoại với đám quân Thánh Dực:
- Khi đối
thoại với chú Chiêu Thành Vương:
- Khi đối thoại với nhà vua: Toát lên khí phách hiên ngang, lòng nhiệt thành, dũng cảm và lễ phép.
Câu hỏi 7 SGK Ngữ văn 8 (trang 15): Trong
truyện này, ngôn ngữ người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật đều mang đậm màu sắc
lịch sử. Hãy nêu ví dụ và cho biết tác dụng.
Trả lời:
- Ở lời
người kể chuyện, xuất hiện các từ ngữ gọi đúng chức tước, địa vị,
vật dụng… của các nhân vật: quan gia, đấng thiên tử, vương hầu, Hưng
Đạo Vương, Chiêu Minh Vương, Chiêu Quốc Vương, Hoài Văn Hầu, quân Thánh
Dực, thuyền ngự, đồ nghi trượng, người nội thị,...
- Ngôn ngữ
đối thoại giữa các nhân vật: “Quân pháp vô thân, hầu không có phận sự
ở đây, nên trở ra cho anh em làm việc. Nhược bằng khinh thường phép
nước, anh em tất phải chiếu theo thượng lệnh”; “Ta xuống xin bệ kiến
quan gia, không kẻ nào được giữ ta lại. Lôi thôi thì hãy nhìn lưỡi
gươm này!”
→ Tác dụng: Khiến cho câu chuyện sinh động và chân thực, làm rõ được bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ, đưa người đọc dễ dàng đồng điệu, nhập tâm vào câu chuyện được kể và làm nổi bật chủ đề của tác phẩm.
Câu hỏi 8 SGK Ngữ văn 8 (trang 15): Hãy
khái quát chủ đề của văn bản và cho biết căn cứ vào đâu em khái quát như vậy.
Trả lời:
- Chủ đề:
Tình yêu đất nước và lòng căm thù giặc của người anh hùng trẻ tuổi Hoài Nam.
- Căn cứ
vào nội dung văn bản để khái quát chủ đề của tác phẩm.
Viết kết nối với đọc
Viết
đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) phân tích chi tiết Trần Quốc Toản bóp nát quả cam.
Đoạn văn tham khảo
Không kìm lòng trước vận mệnh nước nhà, Trần Quốc Toản đã liều lĩnh xông thẳng xuống bến để đòi yết kiết vua. Dù làm trái phép nước, nhưng trân trọng tấm lòng biết lo nghĩ cho đại cuộc của một người trẻ tuổi, nhà vua không những tha tội mà còn ban tặng cho chàng một quả cam quý. Phần thưởng ấy chính là sự ghi nhận và tán thưởng thầm lặng đối với khí phách của người anh hùng thiếu niên.
Thế nhưng, hành động bóp nát quả cam sau đó lại bắt nguồn từ nỗi uất hận khi thấy mình bị xem nhẹ như một đứa trẻ, đồng thời là sự căm phẫn trước cảnh giặc dữ đang lăm le bờ cõi. Chi tiết này cũng cho thấy sự gan dạ, dũng cảm, phẩm chất anh hùng của Trần Quốc Toản. Qua đó, người đọc không chỉ thấy được ý chí sắt đá của một Hoài Văn Hầu mà còn cảm nhận sâu sắc niềm tự hào với tráng khí nhà Trần. Tinh thần cống hiến cao đẹp ấy không chỉ bằng lời, mà còn tự nguyện thể hiện nó bằng hành động, cử chỉ được ghi lại sáng ngời trong sử sách. Sự phẫn nộ và chí diệt thù đã chuyển hóa thành nguồn năng lượng vô hình, khiến quả cam trong tay chàng bị bóp nát lúc nào không hay!
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Soạn bài Lá cờ thêu sáu chữ vàng Ngữ văn 8 giúp bạn hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài học. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ là nguồn tài liệu hữu ích đồng hành cùng bạn trong quá trình ôn tập và nâng cao kết quả học tập môn Ngữ văn. Nếu bạn cần tham khảo thêm các bài soạn chi tiết hoặc phân tích chuyên sâu cho các văn bản khác trong chương trình, hãy khám phá ngay kho tài liệu dưới đây nhé."