Mở đầu
Em hãy giới thiệu sản phẩm truyền thông cổng động cho hoạt động "Tiêu dùng xanh" (đã thực hiện ở bài học trước) và cho biết với những hành vi
Gợi ý:
* Sản phẩm tham khảo:
- Kính thưa thầy/cô giáo và toàn kể các bạn học sinh. Hôm nay, mình xin giới thiệu tới cả lớp sản phẩm truyền thông cổ động mang chủ đề: 'Tiêu dùng xanh – Hành động hôm nay, bảo vệ mai sau'. Nhìn vào hình ảnh này, chúng ta có thể thấy một bạn học sinh đang ôm chiếc túi vải bền vững chứa đầy nông sản sạch, không phụ thuộc vào túi nilon và khói bụi công nghiệp. Mỗi lần chúng ta sử dụng một chiếc túi vải bền vững, một chiếc bình nước dùng nhiều lần hay không dùng một chiếc ống hút nhựa, chúng ta đã trực tiếp giảm bớt một lượng rác thải khó phân hủy ra đại dương và các bãi rác. Hành động nhỏ này giúp bảo vệ hệ sinh thái và các loài sinh vật tự nhiên...
1. Chủ thể sản xuất
Em hãy quan sát tranh kết hợp đọc trường hợp sau để trả lời câu hỏi:
Các nhân vật trong các bức tranh và anh Q tham gia vào nền
kinh tế với vai trò là chủ thể gì? Họ có đóng góp gì cho đời sống xã hội?
Trả lời:
- Các nhân vật trong bức tranh và anh Q tham gia nền kinh tế với vai trò là chủ thể sản xuất.
- Họ đã sử dụng các yếu đầu vào để làm ra của cải vật chất, nhằm thỏa mãn các nhu cầu hiện tại và tương lai của người tiêu dùng. Họ thực hiện điều này trong bối cảnh các nguồn lực khan hiếm, với mục đích cao nhất là tối ưu hóa lợi nhuận.
2. Chủ thể tiêu dùng
Em hãy quan sát tranh và đọc thông tin để trả
lời câu hỏi:
- Các nhân vật trong các bức tranh tham gia nền kinh tế với
vai trò là chủ thể gì?
- Thông tin trên cho thấy chủ thể tiêu dùng có vai trò gì đối với sự phát triển của nền kinh tế.
Trả lời:
- Các nhân vật trong các tranh đóng vai trò là chủ thể tiêu
dùng.
- Đối với sự phát triển của nền kinh tế, tiêu dùng chiếm đại đa số trong xã hội nên mỗi lựa chọn đều tác động trực tiếp đến cộng đồng. Do đó, người tiêu dùng cần thể hiện trách nhiệm của mình bằng việc ưu tiên lựa chọn những hàng hóa thân thiện với môi trường, không sử dụng những sản phẩm từ động vật hoang dã hoặc từ các doanh nghiệp gây ô nhiễm, hủy hoại sinh thái, gây hại cho sức khỏe con người.
3. Chủ thể trung gian
Em hãy quan sát tranh và đọc các thông tin để
trả lời câu hỏi:
Em hãy xác định chủ thể trung gian trong các hình trên và giải thích vai trò của họ trong quá trình lưu thông hàng hóa.
Trả lời:
- Chủ thể trung gian trong các hình trên là: Nhà phân phối hàng hóa, môi giới việc làm.
- Vai trò: Làm cầu nối giúp quá trình lưu thông hàng hóa diễn ra nhanh chóng, tập trung và hiệu quả. Hỗ trợ người lao động tìm kiếm việc làm thuận lợi, nhanh chóng hơn.
4. Chủ thể nhà nước
Em hãy đọc thông tin sau để trả lời câu hỏi:
Em hãy phân tích và chỉ ra các vai trò của chủ thể Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Trả lời:
- Định hướng, dẫn dắt và ổn định vĩ mô nền kinh tế thông qua các chiến lược, quy hoạch và chính sách vĩ mô.
- Trực tiếp đầu tư vào một số lĩnh vực để dẫn dắt nền kinh tế phát triển theo mục tiêu.
- Sử dụng các chính sách, công cụ như thuế, chi tiêu nhà nước, tiền tệ,... để kiềm chế lạm phát, ổn định tỉ giá, lãi suất.
- Xử lí các tác động tiêu cực của thị trường như độc quyền, ô nhiễm môi trường,... bằng các công cụ thuế, pháp luật,...
- Kiến tạo thể chế, tạo lập môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng thông qua hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế, chính sách và cơ chế hành chính tinh gọn, hiệu quả,... để các chủ thể kinh tế giảm thiểu rủi ro, tranh chấp, thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
- Sử dụng các nguồn lực của Nhà nước, cung cấp các hàng hoá công cộng, đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng thiết yếu như giao thông, năng lượng, y tế, giáo dục,...
- Thực hiện công bằng xã hội, điều tiết thu nhập, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội, giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh trong quá trình phát triển.
Luyện tập
1. Em hãy đọc các trường hợp sau để trả lời câu
hỏi:
a. Đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng muốn sử dụng sản phẩm
sạch, đạt chuẩn an toàn, có thương hiệu uy tin, được bán ở những nơi tin cậy,
nhiều đơn vị sản xuất đã làm ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP và liên kết với
nhiều siêu thị, hội chợ đề cung ứng hàng nông sản sạch.
1/ Em hiểu thế nào là tiêu dùng an toàn?
2/ Để thực hiện tiêu dùng an toàn, vai trò của người tiêu dùng, người sản xuất, chủ thể trung gian được thể hiện như thế nào?
+ Người sản xuất: Chú trọng chất lượng, quy trình cung ứng để cung cấp hàng hóa an toàn, giá cả phù hợp, không làm tổn hại sức khỏe cộng đồng.
+ Chủ thể trung gian: Cung cấp thông tin trung thực, xác thực về sản phẩm cho người mua và phản hồi cho người bán để tối ưu hóa hiệu quả thị trường.
- Nhà nước đã thể hiện vai trò chủ thể của nền kinh tế đối với việc phát triển kinh tế số ở Việt Nam như thế nào?
Trả lời:
- Xác định nhiệm vụ trọng tâm và mục tiêu: Thúc đẩy kinh tế số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp phát triển vào năm 2045.
- Ban hành Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (theo Quyết định số 411/QĐ-TTg ngày 31 – 3 – 2022 của Thủ tướng Chính phủ).
- Hoàn thiện thể chế tạo lập môi trường pháp lí cho phát triển kinh tế số như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng khung pháp lí về an toàn, an ninh mạng.
- Xây dựng kết cấu hạ tầng kĩ thuật số hiện đại phủ khắp các tỉnh thành trong cả nước.
- Nhanh chóng phổ cập điện thoại thông minh, internet cáp quang băng thông rộng, tốc độ cao tới người dân,...
2. Nhận xét việc thực hiện trách nhiệm công dân của
các chủ thể kinh tế khi tham gia các hoạt động kinh tế trong những trường hợp
sau:
a. Sinh ra và lớn lên trong gia đình có hoàn cảnh khó khăn
nên anh V phải tìm việc làm sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông. Sau vài năm
vất và làm thuê, tích luỹ được một số tiền nhỏ, anh quyết định mua phông bạt,
bàn ghế làm dịch vụ cho thuê, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho bản thân và
gia đình. Được sự tư vấn của cán bộ xã, anh vay vốn từ ngân hàng, đầu tư một
chuỗi hoạt động kinh doanh sự kiện trọn gói, mỗi năm thu về hàng trăm triệu
đồng, tạo việc làm cho gần chục nhân công là các thanh niên trong xã. Anh còn
tích cực tham gia các hoạt động hỗ trợ, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó
khăn.
1/ Anh V đã tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh để tạo
việc làm, thu nhập cho bản thân và thê hiện trách nhiệm công dân khi tham
gia hoạt động kinh tế như thế nào?
2/ Em có suy nghĩ gì từ câu chuyện lập nghiệp của anh V?
Trả lời:
- Anh V thể hiện tốt trách nhiệm công dân khi tự tạo việc làm, xây dựng chuỗi kinh doanh sự kiện trọn gói, tạo thu nhập cho bản thân, gia đình và giải quyết việc làm cho lao động địa phương, đồng thời tích cực giúp đỡ người khó khăn.
- Từ câu chuyện lập nghiệp của Anh V, em thấy anh là tấm gương về tinh thần tự lực, ý chí phấn đấu vượt khó và có trách nhiệm với cộng đồng.
b. Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt
Nam" kêu gọi các tổ chức, cá nhân ưu tiên mua sắm, sử dụng hàng Việt Nam
thay vì sử dụng hàng nhập khẩu có chất lượng, giá cả, công dụng tương đương;
tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam phát triển sản xuất kinh doanh,
nâng cao sức cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng và đóng góp cho
ngân sách nhà nước. Cuộc vận động đã phát huy mạnh mẽ lòng yêu nước, ý chí tự
lực, tự cường, tự tôn dân tộc, xây dựng văn hoá tiêu dùng của người Việt Nam,
có ý nghĩa sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của kinh tế đất nước.
1/ Nêu nhận xét của em về cuộc vận động “Người Việt Nam ưu
tiên dùng hàng Việt Nam”.
2/ Em đã cùng gia đình mưu hưởng ứng cuộc vận động này như
thế nào?
Trả lời:
- Đây là cuộc vận động thiết thực, khơi dậy tinh thần tự tôn dân tộc, xây dựng văn hóa tiêu dùng nội địa, giúp doanh nghiệp trong nước tăng sức cạnh tranh và thúc đẩy kinh tế bền vững.
- Em đã cùng gia đình hưởng ứng cuộc vận động bằng cách ưu tiên mua sắm các nhu yếu phẩm sản xuất trong nước, đồng thời tuyên truyền, giới thiệu sản phẩm nội địa cho mọi người xung quanh sử dụng.
3. Em hãy thảo luận nhóm để thực hiện các yêu cầu sau:
a. Giải thích vì sao chủ thể sản xuất không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà còn hướng tới nhu cầu trong tương lai. Lấy ví dụ minh họa.
b. Giải thích vì sao chủ thể tiêu dùng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của xã hội. Lấy ví dụ minh họa.
c. Giải thích mối quan hệ phụ thuộc giữa chủ thể sản xuất và chủ thể trung gian. Lấy ví dụ minh họa.
Trả lời:
a. Nhu cầu của con người và xã hội luôn thay đổi, nâng cao theo thời gian cùng với sự phát triển của công nghệ và đời sống. Để duy trì sự tồn tại, cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận lâu dài, chủ thể sản xuất không thể chỉ thỏa mãn những gì thị trường cần ở hiện tại. Họ phải chủ động nghiên cứu xu hướng, đầu tư công nghệ nhằm đón đầu tương lai. Nếu không làm điều này, doanh nghiệp sẽ bị lạc hậu và đào thải khi nguồn lực xã hội ngày càng khan hiếm.
+ Ví dụ: Các tập đoàn sản xuất ô tô hiện nay không chỉ tập trung tối ưu hóa các dòng xe chạy xăng/dầu truyền thống mà đang dần chuyển đổi sang hình thức xe điện trong bối cảnh tài nguyên ngày càng cạn kiệt cùng với nhiều chính sách của nhà nước nhằm hướng tới hệ sinh thái xanh trong tương lai.
b. Người tiêu dùng là lực lượng chiếm đại đa số trong xã hội, đóng vai trò định hướng và là động lực thúc đẩy sản xuất phát triển. Khi người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm an toàn, có trách nhiệm với môi trường, họ sẽ ép các doanh nghiệp sản xuất phải thay đổi theo hướng tích cực.
+ Ví dụ: Xu hướng tẩy chay các loại cốc nhựa, ống hút nhựa dùng một lần của giới trẻ hiện nay đã thúc đẩy hàng loạt quán cà phê, nhà hàng chuyển sang dùng ống hút giấy, ống hút cỏ. Sự chuyển dịch này giúp giảm thiểu đáng kể lượng rác thải khó phân hủy ra môi trường, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển bền vững.
c.
- Chủ thể sản xuất phụ thuộc vào chủ thể trung gian: Người sản xuất thường không thể tự mình tiếp cận đến từng khách hàng nhỏ lẻ. Họ cần các nhà phân phối, đại lý, sàn thương mại điện tử (chủ thể trung gian) để kết nối, vận chuyển và đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng một cách nhanh chóng, hiệu quả.
- Chủ thể trung gian phụ thuộc vào chủ thể sản xuất: Các nhà phân phối, đại lý hay môi giới nếu không có nguồn cung hàng hóa, dịch vụ ổn định, chất lượng tốt và giá cả hợp lý từ phía nhà sản xuất thì sẽ không có đối tượng để giao thương, từ đó không thể tồn tại.
+ Ví dụ: Một hợp tác xã trồng cam sạch tại địa phương (chủ thể sản xuất) cần liên kết với hệ thống siêu thị lớn (chủ thể trung gian) để có thể tiêu thụ sản lượng lớn nông sản ổn định ra thị trường. Ngược lại, hệ thống siêu thị này cũng phụ thuộc vào nguồn cung cam chất lượng từ hợp tác xã để duy trì gian hàng, giữ uy tín và phục vụ người mua của mình. Nếu một trong hai bên gặp sự cố, chuỗi lưu thông kinh tế sẽ bị gián đoạn ngay lập tức.
Vận dụng
Là một chủ thể tiêu dùng, em hãy viết bài chia sẻ việc bản thân đã thể hiện các vai trò của chủ thể tiêu dùng trong nền kinh tế.
* Gợi ý:
- Em có thể dựa vào các gợi ý sau để hoàn thành bài viết:
+ Bản thân em và gia đình đóng vai trò là chủ thể gì đối với nền kinh tế? (Chủ thể sản xuất, chủ thể tiêu dùng?,...)
+ Em và gia đình đã thực hiện vai trò chủ thể đó như thế nào?
+ Nêu lên những hành động cụ thể mà em và gia đình đã thực hiện.
+ Nêu cảm nghĩ của em khi thực hiện những điều đó.
Bài tham khảo
Trong nền kinh tế hiện nay, hằng ngày em và gia đình đang tham gia thị trường với tư cách là một chủ thể tiêu dùng. Em chọn mua hàng hóa, dịch vụ nhằm thỏa mãn các nhu cầu thiết yếu từ ăn uống, mặc, đến học tập, giải trí của các thành viên trong gia đình. Nhận thức được sức mua của người dân chính là động lực định hình hướng đi cho các ngành sản xuất, gia đình em luôn cố gắng thể hiện vai trò này một cách thông minh và có trách nhiệm. Trách nhiệm đó được cụ thể hóa bằng các hành động như: Ưu tiên tiêu dùng xanh, ủng hộ hàng Việt Nam. Kiên quyết nói không với sản phẩm độc hại, tẩy chay các mặt hàng làm từ động vật hoang dã hoặc sản phẩm từ các cơ sở xả thải hủy hoại môi trường.
Mỗi lần thực hiện việc mua sắm có chọn lọc như vậy, em cảm thấy rất vui vì bản thân đã đóng góp một phần công sức nhỏ bé vào sự phát triển chung. Em hiểu rằng, mỗi quyết định tiêu dùng đúng đắn không chỉ bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình mà còn là một "phiếu bầu" thúc đẩy các doanh nghiệp cải tiến, hướng tới một nền kinh tế xanh và bền vững hơn.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Giải Kinh tế Pháp luật 10 Bài 2 Các chủ thể của nền kinh tế (đầy đủ nhất) giúp bạn nắm vững những kiến thức nền tảng về các quy luật kinh tế và các quy định pháp luật hiện hành. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn có cái nhìn đúng đắn, hình thành tư duy chủ động và kỹ năng vận dụng vào các tình huống thực tế trong cuộc sống. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây: