1. Tổng quan
a. Vương Triều Đê-Li
- Chính trị: Sau khi vương triều Gúp-ta sụp đổ, Ấn Độ bị chia cắt. Năm 1206, người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kì chiếm miền Bắc Ấn Độ và lập vương triều Đê-li, lấy Đê-li làm kinh đô. Triều đại này thống nhất lãnh thổ và duy trì ổn định trong phần lớn thế kỉ XIV, nhưng đến đầu thế kỉ XVI thì suy yếu và sụp đổ do các cuộc tấn công từ người Mông Cổ Trung Á.
- Kinh tế: Nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo, nhà nước chú trọng xây dựng kênh mương và hồ chứa nước. Thủ công nghiệp phát triển, thúc đẩy giao thương. Thương nhân Ấn Độ buôn bán vải vóc, đồ trang sức, gia vị và đổi lấy ngựa chiến từ Trung Á, Tây Á.
- Xã hội: Bà La Môn vẫn là đẳng cấp cao nhất, nhưng quyền lực thực tế thuộc về người Hồi giáo. Người không theo Hồi giáo phải nộp thuế và chịu phân biệt đối xử, gây bất bình và các cuộc đấu tranh làm triều đại suy yếu.
- Thành tựu: Vương triều Đê-li truyền bá đạo Hồi vào Ấn Độ, làm văn hóa Ấn Độ có thêm yếu tố Hồi giáo. Nhiều công trình kiến trúc mang phong cách Hồi giáo được xây dựng với tháp cao, mái vòm, cửa vòm và họa tiết chữ Ả Rập. Chữ Ba Tư trở thành ngôn ngữ chính thức. Cuối thời kì này xuất hiện nhà thơ Ka-bi (Kabir), với các tác phẩm bằng tiếng Hin-đi ca ngợi lối sống trung thực, lương thiện và tinh thần khoan dung.
b. Vương Triều Mô-Gôn
- Thế kỉ XV, một bộ phận dân Trung Á khác tự nhận là dòng dõi Mông cổ tấn công Ấn Độ, đánh chiếm Đê-li, lập ra Vương triều mới gọi là Mô-gôn (gốc Mông cổ).
- Vương triều Mô-gôn (1526 - 1707) là thời kì cuối cùng của chế độ phong kiến Ấn Độ. Các vị vua thời kì đầu đã ra sức củng cố vương triều theo hướng “Ấn Độ hóa” và xây dựng đất nước, đến thời trị vì của A-cơ-ba, Ấn Độ đạt được bước phát triển mới. A-cơ-ba đã thi hành hàng loạt chính sách tích cực làm cho xã hội Ấn Độ ổn định, kinh tế phát triển, văn hóa có nhiều thành tựu mới, đất nước thịnh vượng.
2. So sánh vương triều Đê-li và vương triều Mô-gôn
- Giống nhau:
+ Cả hai vương triều đều do đế quốc bên ngoài xâm chiếm và xây dựng nên.
+ Tạo điều kiện cho văn hóa phát triển.
+ Áp bức thống trị nhân dân Ấn Độ → sự mâu thuẫn giai cấp và dân tộc làm cho cả hai triều đại đều suy yếu và sụp đổ.
- Khác nhau:
* Vương triều Hồi giáo Đê-li:
+ Năm 1206 người Hồi giáo đến xâm chiếm Ấn Độ và lập ra vương triều Hồi giáo Đê-li.
- Chính sách cai trị:
+ Truyền bá, áp đặt đạo Hồi, tự dành cho mình quyền ưu tiên trong ruộng đất và địa vị quan lại.
- Tôn giáo: thi hành chính sách mềm mỏng nhưng vẫn xuất hiện phân biệt tôn giáo.
- Văn hóa: văn hóa Hồi giáo được truyền vào Ấn Độ, xây dựng một số công trình kiến trúc mang dấu ấn Hồi giáo và xây dựng kinh đô Đê-li thành một trong những thành phố lớn nhất thế giới.
* Vương triều Mô-gôn:
- Vua Ba-bua (gốc Trung Á, tự nhận là dòng dõi Mông Cổ) đến xâm chiếm Ấn Độ lập ra vương triều Mô-gôn (1526–1707).
- Chính sách cai trị: các vua ra sức củng cố theo hướng Ấn Độ hóa, xây dựng đất nước, đưa Ấn Độ đạt đến bước phát triển mới dưới thời vua A-cơ-ba (1556–1605).
+ Xây dựng chính quyền mạnh dựa trên liên kết quý tộc, không phân biệt nguồn gốc.
+ Xây dựng khối hòa hợp dân tộc, hạn chế sự phân biệt chủng tộc và tôn giáo, hạn chế sự bóc lột của chủ đất và quý tộc.
+ Đo đạc lại ruộng đất để định ra mức thuế đúng đắn và hợp lí, thống nhất đơn vị đo lường.
+ Khuyến khích và hỗ trợ các hoạt động sáng tạo văn hóa nghệ thuật.