Mở đầu SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 6): Em hãy đọc trường hợp sau để trả lời câu hỏi:
Chị A mở cửa hàng kinh doanh tạp hoá ở phố H được ba năm. Mới đây, trên phố xuất hiện thêm một siêu thị và hai cửa hàng tạp hoá khác. Theo em, chị A và các chủ cửa hàng tạp hóa khác phải làm thế nào để thu hút khách hàng, đảm bảo việc kinh doanh?
Trả lời:
- Sự cạnh tranh giữa chị A và các cửa hàng khác là tất yếu trong nền kinh tế thị trường, nơi quyền tự do sản xuất, mua bán và kinh doanh được đảm bảo. Để thu hút khách hàng, chị A và chủ các cửa hàng tạp hóa khác nên áp dụng bao gồm:
+ Đa dạng hóa hàng hóa nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu của khách hàng.
+ Nâng cao chất lượng dịch vụ.
+ Cam kết về nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm và chất lượng tốt để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.
+ Đẩy mạnh các chương trình khuyến mại.
1. Khái niệm cạnh tranh
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 7): Theo em, các nhà hàng kinh doanh ẩm thực trên phố B đã sử dụng những cách thức gì để tranh đua thu hút khách hàng? Điều đó mang lại lợi ích gì cho các nhà hàng?
Trả lời:
- Phương thức cạnh tranh:
+ Tạo ra những món ăn ngon, có hương vị đặc biệt, hấp dẫn, giá cả hợp lí,…
+ Thuê đầu bếp tay nghề cao, giá cả món ăn hợp lý.
- Lợi ích:
+ Thu hút nhiều thực khách, lợi nhuận cao, phát triển và kinh doanh ổn định.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 7): Em hãy nêu ví dụ về sự tranh đua giữa các chủ thể cùng kinh doanh mặt hàng khác trên thị trường.
Trả lời:
- Ví dụ về sự tranh đua giữa các chủ thể cùng kinh doanh mặt hàng khác trên thị trường:
+ Cuộc cạnh tranh giữa Coca Cola và Pepsi.
+ Sự cạnh tranh kéo dài hàng thế kỷ giữa Apple và Samsung
+ Sự đối đầu giữa các chuỗi đồ ăn nhanh như KFC, McDonald’s, Lotteria.
2. Nguyên nhân dẫn đến cạnh tranh
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 7): Em có nhận xét gì về quyền kinh doanh và khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp may mặc trong trường hợp trên?
Trả lời:
- Các đơn vị dệt may có quyền độc lập, tự chủ hoàn toàn trong việc ra quyết định sản xuất và kinh doanh. Khả năng cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp là khác nhau, vì họ có sự khác biệt về các nguồn lực (công nghệ, vốn, tay nghề nhân lực, trình độ quản lý), từ đó tạo ra sự chênh lệch về chất lượng và giá thành sản phẩm.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 7): Em hãy nêu những lí do dẫn đến cạnh tranh trong kinh tế.
Trả lời:
- Các chủ sở hữu là những đơn vị kinh tế độc lập, tự do trong sản xuất kinh doanh với lợi ích và điều kiện sản xuất khác nhau, buộc họ phải cạnh tranh để có chỗ đứng trên thị trường.
- Trong quá trình cạnh tranh, các chủ thể kinh doanh bắt buộc phải tối ưu hóa việc sử dụng các nguồn lực của mình.
- Do điều kiện sản xuất không giống nhau, năng suất và chất lượng sản phẩm của các chủ thể cũng khác nhau, dẫn đến sự cạnh tranh về cả giá cả và chất lượng.
3. Vai trò của cạnh tranh trong nền kinh tế
Câu hỏi 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 8): Cạnh tranh đã thúc đẩy công ty H phải làm gì để tồn tại và phát triển?
Trả lời:
- Công ty H đã nhanh chóng ứng dụng công nghệ mới để hoàn thiện sản phẩm, tìm kiếm nguồn vải với họa tiết và chất liệu đặc biệt, đưa ra mức lương hấp dẫn để thu hút nhà thiết kế tay nghề cao. Những giải pháp này giúp doanh nghiệp tạo ra sản phẩm mới, chiếm lĩnh thị trường, thu hút khách hàng và ổn định kinh doanh.
Câu hỏi 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 8): Để cạnh tranh thành công, các nguồn lực của nền kinh tế và doanh nghiệp H được phân bổ như thế nào?
Trả lời:
- Để cạnh tranh thành công, các nguồn lực của nền kinh tế được phân bổ theo thứ tự ưu tiên:
+ Giai đoạn đầu tập trung vào các ngành có lợi thế sẵn về tài nguyên, chi phí lao động rẻ, sử dụng nhiều lao động như: nông sản, khoáng sản, dệt may, giày dép,…
+ Giai đoạn sau: chuyển dần sang ngành công nghiệp chế biến, trình độ công nghệ cao hơn, vẫn sử dụng nhiều lao động; đồng thời, từng bước chuyển sang ngành sử dụng lao động có trình độ cao và công nghệ tiên tiến.
Câu hỏi 3 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 8): Cạnh tranh đã giúp cho nhu cầu của khách hàng được thoả mãn như thế nào?
Trả lời:
- Mục tiêu cốt lõi của cạnh tranh là bán được nhiều sản phẩm, nghĩa là được khách hàng tin tưởng và quan tâm, yêu thích khi sử dụng. Vì vậy,nhu cầu khách hàng ngày càng được thỏa mãn tốt hơn thông qua cạnh tranh.
4. Cạnh tranh không lành mạnh
Câu hỏi SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 9): Em hãy nhận xét hành vi cạnh tranh của công ty X và cho biết hành vi đó có ảnh hưởng gì đến các doanh nghiệp sản xuất đệm lò xo, đệm mút, người tiêu dùng và xã hội? Theo em, cần làm gì để hạn chế, ngăn chặn những hành vi cạnh tranh không lành mạnh?
Trả lời:
- Công ty X có hành vi cạnh tranh không lành mạnh khi liên tục đề cao chất lượng đệm cao su của mình đồng thời hạ thấp sản phẩm của đối thủ mà không có căn cứ. Điều khó đã gây hiểu lầm cho khách hàng, gây thiệt hại đến doanh số và tình hình kinh doanh cho các công ty sản xuất đệm lò xo, đệm mút xốp…dẫn đến nguy cơ doanh nghiệp phá sản. Hành vi này gây thiệt hại cho người tiêu dùng, tác động tiêu cực đến môi trường kinh doanh và xã hội.
- Để hạn chế, ngăn chặn những hành vi cạnh tranh không lành mạnh, cần có quy định pháp luật nghiêm ngặt, sự kiểm tra, giám sát từ cơ quan quản lý và nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp.
Luyện tập
Luyện tập 1 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 9): Em đồng tình hay không đồng tình với những ý kiến sau đây? Vì sao?
a. Cạnh tranh chỉ diễn ra giữa những người cùng bán một loại hàng hóa nào đó.
b. Muốn cạnh tranh thành công, điều quan trọng là phải làm cho đối thủ của mình suy yếu.
c. Cạnh tranh chỉ diễn ra ở nơi có kinh tế thị trường phát triển.
d. Muốn cạnh tranh lành mạnh, cần phải tôn trọng đối thủ.
Trả lời:
- Ý kiến a. Không đồng tình, vì cạnh tranh không chỉ diễn ra với các chủ thể cùng kinh doanh một mặt hàng mà còn giữa các chủ thể kinh doanh các mặt hàng khác nhau vì các nhà đầu tư sẽ lựa chọn đầu tư vào ngành hàng mang lại lợi nhuận cao nhất.
- Ý kiến b. Không đồng tình, vì cạnh tranh lành mạnh đòi hỏi sự tôn trọng đối thủ và nỗ lực tự cải thiện mình thay vì tìm cách để làm cho đối thủ suy yếu.
- Ý kiến c. Không đồng tình, vì cạnh tranh là tất yếu trong cơ chế thị trường, ở đâu có sản xuất, trao đổi hàng hóa thì ở đó có cạnh tranh. Do vậy, không phải chỉ khi kinh tế thị trường phát triển mới có cạnh tranh.
- Ý kiến d. Đồng tình, vì cạnh tranh lành mạnh là biết chấp nhận cạnh tranh, cùng hợp tác và cạnh tranh với đối thủ, tôn trọng đối thủ, tìm cách tạo ra ưu thế vượt trội so với đối thủ để tồn tại và phát triển.
Luyện tập 2 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 10): Em hãy nhận xét hành vi cạnh tranh của các doanh nghiệp trong những trường hợp sau:
a. Khi quảng cáo sản phẩm, doanh nghiệp A luôn đưa ra thông tin khuếch đại ưu điểm sản phẩm của mình so với các sản phẩm cũng loại của doanh nghiệp khác, đang bán trên thị trường.
b. Do có tiềm năng về tài chính, doanh nghiệp Z quyết định bán sản phẩm của mình với giá thấp hơn nhiều so với giá thị tường đề loại bỏ các đối thủ cạnh tranh.
c. Doanh nghiệp D tìm mọi cách để mua được thông tin chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Y — đối thủ cạnh tranh trực tiếp.
d. Công ty K luôn quan tâm đến việc tạo sự thân thiện, tin tưởng của khách hàng thông qua việc cung cấp sản phẩm có chất lượng cao kết hợp với quan tâm chăm sóc, ưu đãi khách hàng.
Trả lời:
- Trường hợp a. Đây là hành vi cạnh tranh không lành mạnh (Quảng cáo khuếch đại, thông tin sai lệch).
- Trường hợp b. Đây là hành vi cạnh tranh không lành mạnh (Bán phá giá thị trường để loại bỏ đối thủ).
- Trường hợp c. Đây là hành vi cạnh tranh không lành mạnh (Sử dụng thủ đoạn xấu để lấy cắp chiến lược kinh doanh).
- Trường hợp d. Đây là hành vi cạnh tranh lành mạnh (Tạo uy tín bằng chất lượng cao và dịch vụ tận tâm).
Luyện tập 3 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 10): Em hãy cho biết cạnh tranh có vai trò như thế nào trong các trường hợp sau đây:
a. Tổng công ty May G đầu tư mua sắm các thiết bị kĩ thuật may tiên tiến nhất để cạnh tranh với các thương hiệu may nổi tiếng trên thế giới.
b. Tập đoàn X tung ra thị trường sản phẩm điện thoại mới có tính năng nổi trội so với các sản phẩm cạnh tranh đang bán trên thị trường.
Trả lời:
a. Trường hợp a. Việc Tổng công ty May G đầu tư mua sắm các thiết bị tiên tiến nhất để cạnh tranh với các thương hiệu may nổi tiếng trên thế giới là hành vi cạnh tranh lành mạnh, góp phần tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, tăng doanh thu, thúc đẩy doanh nghiệp và kinh tế phát triển.
b. Trường hợp b. Tập đoàn X tung ra thị trường sản phẩm điện thoại có tính năng vượt trội so với các sản phẩm cạnh tranh trên thị trường là hành vi cạnh tranh lành mạnh, góp phần tạo sản phẩm vượt trội giúp tăng lợi nhuận, nâng cao thu nhập nhân viên và thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Luyện tập 4 SGK Kinh tế Pháp luật 11 KNTT (trang 10): Giải đáp thắc mắc
a. Chị Y là công nhân làm việc tại công ty N. Công ty luôn đưa ra cơ chế khuyến khích các nhân viên cạnh tranh với nhau trong công việc như: thưởng theo số lượng và chất lượng sản phẩm của mỗi công nhân trong các xưởng sản xuất hay thưởng theo doanh số bán hàng của nhân viên ở phòng kinh doanh. Chị Y thấy băn khoăn vì cho rằng điều này dễ gây ra những hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng xấu đến hoạt động của doanh nghiệp. Em hãy giải đáp băn khoăn của chị
b. Từ khi lên làm trưởng phòng tổ chức ở công ty M, ông H đã nghiên cứu chính sách đãi ngộ nhân viên của các doanh nghiệp là đối thủ cạnh tranh với công ty để đề xuất mức lương, thưởng cao hơn hẳn cho những nhân viên có nhiều đóng góp cho công ty M.
Theo em, vì sao công ty M cần có mức lương, thưởng cho các nhân viên có nhiều đóng góp cho công ty cao hơn so với các doanh nghiệp đối thủ cạnh tranh?
Trả lời:
- Trường hợp a. Cơ chế khuyến khích nhân viên cạnh tranh là cần thiết để tạo động lực, nhưng công ty cần quy định rõ ràng, minh bạch để tránh cạnh tranh không lành mạnh làm tổn hại lợi ích chung.
- Trường hợp b. Mức lương, thưởng cao là cách thức giữ chân nhân sự cốt cán – những người trực tiếp tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp so với đối thủ.
Vận dụng
Em hãy viết một kịch bản và cùng các bạn đóng vai phê phán một hành vi cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường. Em rút ra bài học gì từ hành vi cạnh tranh này?
Gợi ý:
Tiểu phẩm tham khảo: "CÁI BẪY HẠ GIÁ"
I. Nhân vật
- An: Chủ một cửa hàng bán đồ dùng học tập chất lượng cao, giá ổn định.
- Bình: Chủ cửa hàng đối diện, vừa mới mở, đang thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
- Khách hàng: Người mua hàng.
II. Nội dung
- Cảnh 1: Bình dán áp phích quảng cáo "Xả kho giá rẻ bất ngờ", bán các loại bút, vở với giá thấp hơn cả giá vốn, mặc dù biết sản phẩm của mình chất lượng kém, nhanh hỏng.
- Cảnh 2: Khách hàng đổ xô sang cửa hàng của Bình mua hàng. An sang nhắc nhở Bình về việc cạnh tranh công bằng.
+ An: "Bình ơi, anh làm thế này là cạnh tranh không lành mạnh. Việc bán giá rẻ bất thường như vậy để lôi kéo khách hàng trong khi sản phẩm kém chất lượng, làm ảnh hưởng đến thị trường chung."
+ Bình: "Kệ tôi chứ. Các chủ thể kinh doanh có quyền tự do kinh doanh mà. Tôi muốn làm gì để giành lợi thế trên thị trường là quyền của tôi.
+ An: Nhưng cạnh tranh cần phải dựa trên hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng sản phẩm. Anh làm vậy không phải là tối ưu hóa nguồn lực mà là gian lận, khiến người tiêu dùng mất niềm tin vào chất lượng chung của các sản phẩm khác.
- Cảnh 3: Sau một thời gian, khách hàng quay lại cửa hàng của An vì sản phẩm của Bình chất lượng kém. Bình mất uy tín và phải đóng cửa.
* Bài học rút ra từ hành vi cạnh tranh này
+ Cạnh tranh phải lành mạnh, lấy chất lượng làm nền tảng, việc sử dụng thủ đoạn thay vì nâng cao chất lượng chỉ mang lại lợi ích tạm thời.
---------------------------------------
Trên đây là phần hướng dẫn Giải Kinh tế Pháp luật 11 KNTT Bài 1 Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường (đầy đủ nhất) giúp bạn nắm vững những kiến thức nền tảng về các quy luật kinh tế và các quy định pháp luật hiện hành. Hy vọng rằng những kiến thức này sẽ giúp bạn có cái nhìn đúng đắn, hình thành tư duy chủ động và kỹ năng vận dụng vào các tình huống thực tế trong cuộc sống. Để xem trọn bộ lời giải chi tiết theo chương trình mới, đừng quên truy cập ngay tại link dưới đây: